Махабхарата
Бхишма-парва: Юдхиштхира побуждает Шикхандина6.81.1-11
5752 / 15823
Махабхарата · 6.81.1-11
Деванагари

संजय उवाच
स तुद्यमानस् तु शरैर् धनंजयः; पदा हतो नाग इव श्वसन् बली ॥
बाणेन बाणेन महारथानां; चिच्छेद चापानि रणे प्रसह्य ॥
संछिद्य चापानि च तानि राज्ञां; तेषां रणे वीर्यवतां क्षणेन ॥
विव्याध बाणैर् युगपन् महात्मा; निःशेषतां तेष्व् अथ मन्यमानः ॥
निपेतुर् आजौ रुधिरप्रदिग्धास्; ते ताडिताः शक्रसुतेन राजन् ॥
विभिन्नगात्राः पतितोत्तमाङ्गा; गतासवश् छिन्नतनुत्रकायाः ॥
महीं गताः पार्थबलाभिभूता; विचित्ररूपा युगपद् विनेशुः ॥
दृष्ट्वा हतांस् तान् युधि राजपुत्रांस्; त्रिगर्तराजः प्रययौ क्षणेन ॥
तेषां रथानाम् अथ पृष्ठगोपा; द्वात्रिंशद् अन्ये ऽब्यपतन्त पार्थम् ॥
तथैव ते संपरिवार्य पार्थं; विकृष्य चापानि महारवाणि ॥
अवीवृषन् बाणमहौघवृष्ट्या; यथा गिरिं तोयधरा जलौघैः ॥
संपीड्यमानस् तु शरौघवृष्ट्या; धनंजयस् तान् युधि जातरोषः ॥
षष्ट्या शरैः संयति तैलधौतैर्; जघान तान् अप्य् अथ पृष्ठगोपान् ॥
षष्टिं रथांस् तान् अवजित्य संख्ये; धनंजयः प्रीतमना यशस्वी ॥
अथात्वरद् भीष्मवधाय जिष्णुर्; बलानि राज्ञां समरे निहत्य ॥
त्रिगर्तराजो निहतान् समीक्ष्य; महारथांस् तान् अथ बन्धुवर्गान् ॥
रणे पुरस्कृत्य नराधिपांस् ताञ्; जगाम पार्थं त्वरितो वधाय ॥
अभिद्रुतं चास्त्रभृतां वरिष्ठं; धनंजयं वीक्ष्य शिखण्डिमुख्याः ॥
अभ्युद्ययुस् ते शितशस्त्रहस्ता; रिरक्षिषन्तो रथम् अर्जुनस्य ॥
पार्थो ऽपि तान् आपततः समीक्ष्य; त्रिगर्तराज्ञा सहितान् नृवीरान् ॥
विध्वंसयित्वा समरे धनुष्मान्; गाण्डीवमुक्तैर् निशितैः पृषत्कैः ॥
भीष्मं यियासुर् युधि संददर्श; दुर्योधनं सैन्धवादींश् च राज्ञः ॥
आवारयिष्णून् अभिसंप्रयाय; मुहूर्तम् आयोध्य बलेन वीरः ॥
उत्सृज्य राजानम् अनन्तवीर्यो; जयद्रथादींश् च नृपान् महौजाः ॥
ययौ ततो भीमबलो मनस्वी; गाङ्गेयम् आजौ शरचापपाणिः ॥

Транслитерация (IAST)

saṃjaya uvāca
sa tudyamānas tu śarair dhanaṃjayaḥ; padā hato nāga iva śvasan balī ||
bāṇena bāṇena mahārathānāṃ; ciccheda cāpāni raṇe prasahya ||
saṃchidya cāpāni ca tāni rājñāṃ; teṣāṃ raṇe vīryavatāṃ kṣaṇena ||
vivyādha bāṇair yugapan mahātmā; niḥśeṣatāṃ teṣv atha manyamānaḥ ||
nipetur ājau rudhirapradigdhās; te tāḍitāḥ śakrasutena rājan ||
vibhinnagātrāḥ patitottamāṅgā; gatāsavaś chinnatanutrakāyāḥ ||
mahīṃ gatāḥ pārthabalābhibhūtā; vicitrarūpā yugapad vineśuḥ ||
dṛṣṭvā hatāṃs tān yudhi rājaputrāṃs; trigartarājaḥ prayayau kṣaṇena ||
teṣāṃ rathānām atha pṛṣṭhagopā; dvātriṃśad anye 'byapatanta pārtham ||
tathaiva te saṃparivārya pārthaṃ; vikṛṣya cāpāni mahāravāṇi ||
avīvṛṣan bāṇamahaughavṛṣṭyā; yathā giriṃ toyadharā jalaughaiḥ ||
saṃpīḍyamānas tu śaraughavṛṣṭyā; dhanaṃjayas tān yudhi jātaroṣaḥ ||
ṣaṣṭyā śaraiḥ saṃyati tailadhautair; jaghāna tān apy atha pṛṣṭhagopān ||
ṣaṣṭiṃ rathāṃs tān avajitya saṃkhye; dhanaṃjayaḥ prītamanā yaśasvī ||
athātvarad bhīṣmavadhāya jiṣṇur; balāni rājñāṃ samare nihatya ||
trigartarājo nihatān samīkṣya; mahārathāṃs tān atha bandhuvargān ||
raṇe puraskṛtya narādhipāṃs tāñ; jagāma pārthaṃ tvarito vadhāya ||
abhidrutaṃ cāstrabhṛtāṃ variṣṭhaṃ; dhanaṃjayaṃ vīkṣya śikhaṇḍimukhyāḥ ||
abhyudyayus te śitaśastrahastā; rirakṣiṣanto ratham arjunasya ||
pārtho 'pi tān āpatataḥ samīkṣya; trigartarājñā sahitān nṛvīrān ||
vidhvaṃsayitvā samare dhanuṣmān; gāṇḍīvamuktair niśitaiḥ pṛṣatkaiḥ ||
bhīṣmaṃ yiyāsur yudhi saṃdadarśa; duryodhanaṃ saindhavādīṃś ca rājñaḥ ||
āvārayiṣṇūn abhisaṃprayāya; muhūrtam āyodhya balena vīraḥ ||
utsṛjya rājānam anantavīryo; jayadrathādīṃś ca nṛpān mahaujāḥ ||
yayau tato bhīmabalo manasvī; gāṅgeyam ājau śaracāpapāṇiḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
स तुद्यमानः तु शरैःsa tudyamānaḥ tu śaraiḥон же пронзаемый стрелами; поражаемый стрелами
धनंजयःdhanaṃjayaḥДхананджая; Арджуна
पदा हतः नागः इवpadā hataḥ nāgaḥ ivaкак слон, ударенный ногой; словно слон, битый ногой
श्वसन् बलीśvasan balīдышащий, могучий; тяжело дышащий сильный
बाणेन बाणेनbāṇena bāṇenaстрелой за стрелой; каждым стрелой
महारथानाम्mahārathānāmмахаратхов; великих колесничих
चिच्छेद चापानि रणेciccheda cāpāni raṇeотсекал луки в битве; срезал луки на поле
प्रसह्यprasahyaсилой; неодолимо
संछिद्य चापानि चsaṃchidya cāpāni caи отсекши луки; срезав оружие
तानि राज्ञाम्tāni rājñāmэтих царей; тех владык
तेषाम् रणे वीर्यवताम्teṣām raṇe vīryavatāmих доблестных в битве; могучих на поле
क्षणेनkṣaṇenaв мгновение; очень быстро
विव्याध बाणैः युगपत्vivyādha bāṇaiḥ yugapatпронзил стрелами одновременно; разом ранил стрелами
महात्माmahātmāвеликодушный; великий духом
निःशेषताम् तेषुniḥśeṣatām teṣuполную гибель у них; их уничтожение до конца
अथ मन्यमानःatha manyamānaḥзатем считая; после этого полагая
निपेतुः आजौnipetuḥ ājauупали в бою; рухнули на поле
रुधिरप्रदिग्धाःrudhirapradigdhāḥкровью обмазанные; окровавленные
ते ताडिताः शक्रसुतेनte tāḍitāḥ śakrasutenaони, поражённые сыном Шакры; ударенные сыном Индры
राजन्rājanо царь; государь
विभिन्नगात्राःvibhinnagātrāḥс разбитыми членами; с рассечёнными телами
पतितोत्तमाङ्गाःpatitottamāṅgāḥс павшими головами; с отсечёнными главами
गतासवःgatāsavaḥлишённые жизни; с ушедшим дыханием
छिन्नतनुत्रकायाःchinnatanutrakāyāḥс телами в разорванной броне; с рассечёнными доспехами
महीम् गताःmahīm gatāḥна землю павшие; достигшие земли
पार्थबल अभिभूताःpārthabala abhibhūtāḥсилой Партхи подавленные; мощью Арджуны сокрушённые
विचित्ररूपाःvicitrarūpāḥразнообразных обликов; пёстро выглядевшие
युगपत् विनेशुःyugapat vineśuḥодновременно погибли; разом исчезли
दृष्ट्वा हतान् तान्dṛṣṭvā hatān tānувидев тех убитых; видя этих сражённых
युधि राजपुत्रान्yudhi rājaputrānв битве царевичей; на поле князей
त्रिगर्तराजः प्रययौtrigartarājaḥ prayayauцарь Тригартов двинулся; Сушарман пошёл
क्षणेनkṣaṇenaв мгновение; сразу
तेषाम् रथानाम् अथteṣām rathānām athaих колесниц затем; после этого их ратх
पृष्ठगोपाःpṛṣṭhagopāḥзадние защитники; охранители тыла
द्वात्रिंशत् अन्येdvātriṃśat anyeтридцать два других; ещё тридцать два
अभ्यपतन्त पार्थम्abhyapatanta pārthamнапали на Партху; бросились на Арджуну
तथा एव तेtathā eva teтак же они; точно так они
संपरिवार्य पार्थम्saṃparivārya pārthamокружив Партху; обступив Арджуну
विकृष्य चापानिvikṛṣya cāpāniнатянув луки; растянув оружие
महारवाणिmahāravāṇiс великим звуком; громко звучащие
अवीवृषन् बाणमहौघवृष्ट्याavīvṛṣan bāṇamahaughavṛṣṭyāосыпали великим ливнем стрел; залили потоком стрел
यथा गिरिम् तोयधराःyathā girim toyadharāḥкак гору облака; словно тучи гору
जलौघैःjalaughaiḥводными потоками; струями воды
संपीड्यमानः तुsaṃpīḍyamānaḥ tuтеснимый же; подавляемый
शरौघवृष्ट्याśaraughavṛṣṭyāливнем потоков стрел; дождём стрел
धनंजयः तान्dhanaṃjayaḥ tānДхананджая их; Арджуна этих
युधि जातरोषःyudhi jātaroṣaḥв бою разгневавшийся; в битве с возникшим гневом
षष्ट्या शरैःṣaṣṭyā śaraiḥшестьюдесятью стрелами; шестьюдесятью стрелами
संयति तैलधौतैःsaṃyati tailadhautaiḥв битве, маслом очищенными; отполированными в бою
जघान तान् अपिjaghāna tān apiубил и тех; сразил также их
अथ पृष्ठगोपान्atha pṛṣṭhagopānзатем задних защитников; этих охранителей тыла
षष्टिम् रथान् तान्ṣaṣṭim rathān tānте шестьдесят колесниц; шестьдесят тех ратх
अवजित्य संख्येavajitya saṃkhyeпобедив в бою; одолёв на поле
धनंजयः प्रीतमनाःdhanaṃjayaḥ prītamanāḥДхананджая с радостным умом; Арджуна довольный
यशस्वीyaśasvīславный; прославленный
अथ अत्वरत्atha atvaratзатем поспешил; после этого устремился
भीष्मवधाय जिष्णुःbhīṣmavadhāya jiṣṇuḥДжишну для убийства Бхишмы; Арджуна к убиению Бхишмы
बलानि राज्ञाम्balāni rājñāmсилы царей; войска владык
समरे निहत्यsamare nihatyaв битве уничтожив; победив на поле
त्रिगर्तराजः निहतान्trigartarājaḥ nihatānцарь Тригартов убитых; Сушарман сражённых
समीक्ष्यsamīkṣyaувидев; заметив
महारथान् तान्mahārathān tānтех махаратхов; великих колесничих
अथ बन्धुवर्गान्atha bandhuvargānи затем родичей; а также близких
रणे पुरस्कृत्यraṇe puraskṛtyaв бою поставив впереди; выдвинув на поле
नराधिपान् तान्narādhipān tānтех владык людей; этих царей
जगाम पार्थम्jagāma pārthamпошёл на Партху; двинулся к Арджуне
त्वरितः वधायtvaritaḥ vadhāyaпоспешно для убийства; быстро, чтобы убить
अभिद्रुतम् चabhidrutam caи атакованного; и того, на кого напали
अस्त्रभृताम् वरिष्ठम्astrabhṛtām variṣṭhamлучшего носителей оружия; высшего среди воинов
धनंजयम् वीक्ष्यdhanaṃjayam vīkṣyaувидев Дхананджаю; заметив Арджуну
शिखण्डिमुख्याःśikhaṇḍimukhyāḥво главе с Шикхандином; Шикхандин и другие
अभ्युद्ययुः तेabhyudyayuḥ teони выступили навстречу; они двинулись вперёд
शितशस्त्रहस्ताःśitaśastrahastāḥс острым оружием в руках; держащие заострённое оружие
रिरक्षिषन्तःrirakṣiṣantaḥжелая защитить; стремясь охранить
रथम् अर्जुनस्यratham arjunasyaколесницу Арджуны; ратху Арджуны
पार्थः अपि तान् आपततःpārthaḥ api tān āpatataḥи Партха их нападающих; Арджуна увидев наступающих
समीक्ष्यsamīkṣyaувидев; разглядев
त्रिगर्तराज्ञा सहितान्trigartarājñā sahitānс царём Тригартов соединённых; вместе с Сушарманом
नृवीरान्nṛvīrānгероев-людей; мужей-воинов
विध्वंसयित्वा समरेvidhvaṃsayitvā samareразбив в битве; разметав на поле
धनुष्मान्dhanuṣmānлучник; носитель лука
गाण्डीवमुक्तैःgāṇḍīvamuktaiḥвыпущенными из Гандивы; пущенными Гандивой
निशितैः पृषत्कैःniśitaiḥ pṛṣatkaiḥострыми стрелами; заострёнными стрелами
भीष्मम् यियासुःbhīṣmam yiyāsuḥжелая идти к Бхишме; стремясь к Бхишме
युधि संददर्शyudhi saṃdadarśaв битве увидел; на поле заметил
दुर्योधनम्duryodhanamДурьодхану; царя Дурьодхану
सैन्धवादीन् च राज्ञःsaindhavādīn ca rājñaḥи царей во главе с Саиндхавой; Джаядратху и других владык
आवारयिष्णून्āvārayiṣṇūnпытающихся остановить; желавших преградить
अभिसंप्रयायabhisaṃprayāyaподойдя вплотную; сойдясь с ними
मुहूर्तम् आयोध्यmuhūrtam āyodhyaсражавшись мгновение; побившись недолго
बलेन वीरःbalena vīraḥсилой герой; мощью воин
उत्सृज्य राजानम्utsṛjya rājānamоставив царя; покинув Дурьодхану
अनन्तवीर्यःanantavīryaḥбезгранично доблестный; бесконечно мощный
जयद्रथादीन् च नृपान्jayadrathādīn ca nṛpānи царей во главе с Джаядратхой; Джаядратху и других владык
महौजाःmahaujāḥвеликомощный; великой силы
ययौ ततःyayau tataḥпошёл затем; после этого направился
भीमबलः मनस्वीbhīmabalaḥ manasvīстрашносильный, стойкий духом; мощный и решительный
गाङ्गेयम् आजौgāṅgeyam ājauк Гангее в бою; к Бхишме на поле
शरचापपाणिःśaracāpapāṇiḥсо стрелами и луком в руках; держащий лук и стрелы
Литературный перевод

Санджая сказал: «Дхананджая, пронзаемый стрелами, тяжело дышал как могучий слон, ударенный ногой, и в битве силой срезал луки махаратхов стрелой за стрелой. В мгновение отсекши луки этих доблестных царей, великодушный Арджуна одновременно пронзил их стрелами, считая, что должен довести их до полного уничтожения. Поражённые сыном Шакры, они падали в бою, окровавленные, с рассечёнными телами, отсечёнными головами, разорванной бронёй и ушедшей жизнью. Подавленные силой Партхи, они разом погибли и пали на землю в разных обликах. Увидев в битве этих царевичей убитыми, царь Тригартов тотчас двинулся вперёд. Тогда тридцать два других защитника тыла этих колесниц бросились на Партху. Окружив Партху и натянув громкозвучные луки, они осыпали его великим ливнем стрел, как облака осыпают гору потоками воды. Теснимый этим дождём стрел, Дхананджая в бою разгневался и шестьюдесятью отполированными стрелами сразил и этих защитников тыла. Победив в сражении эти шестьдесят колесниц и уничтожив силы царей, славный Дхананджая с радостным сердцем поспешил к убийству Бхишмы. Царь Тригартов, увидев убитыми этих махаратхов и своих родичей, выдвинул в бою тех царей вперёд и поспешно пошёл на Партху, чтобы убить его. Увидев, что на Дхананджаю, лучшего среди носителей оружия, напали, Шикхандин и другие с острым оружием в руках двинулись вперёд, желая защитить колесницу Арджуны. Но Партха, увидев этих героев, наступавших вместе с царём Тригартов, разбил их в битве острыми стрелами, выпущенными из Гандивы. Желая идти к Бхишме, он увидел в бою Дурьодхану и царей во главе с Саиндхавой, пытавшихся преградить ему путь. Сойдясь с ними и сражаясь силой лишь мгновение, бесконечно доблестный герой оставил царя, Джаядратху и других владык и затем, могучий и стойкий духом, с луком и стрелами в руках пошёл в бою к Гангее».

Версия

51917a10da8f · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:46:24 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами