Махабхарата
Бхишма-парва: Юдхиштхира побуждает Шикхандина6.81.12-24
5753 / 15823
Махабхарата · 6.81.12-24
Деванагари

युधिष्ठिरश् चोग्रबलो महात्मा; समाययौ त्वरितो जातकोपः ॥
मद्राधिपं समभित्यज्य संख्ये; स्वभागम् आप्तं तम् अनन्तकीर्तिः ॥
सार्धं स माद्रीसुतभीमसेनैर्; भीष्मं ययौ शांतनवं रणाय ॥
तैः संप्रयुक्तः स महारथाग्र्यैर्; गङ्गासुतः समरे चित्रयोधी ॥
न विव्यथे शांतनवो महात्मा; समागतैः पाण्डुसुतैः समस्तैः ॥
अथैत्य राजा युधि सत्यसंधो; जयद्रथो ऽत्युग्रबलो मनस्वी ॥
चिच्छेद चापानि महारथानां; प्रसह्य तेषां धनुषा वरेण ॥
युधिष्ठिरं भीमसेनं यमौ च; पार्थं तथा युधि संजातकोपः ॥
दुर्योधनः क्रोधविषो महात्मा; जघान बाणैर् अनलप्रकाशैः ॥
कृपेण शल्येन शलेन चैव; तथा विभो चित्रसेनेन चाजौ ॥
विद्धाः शरैस् ते ऽतिविवृद्धकोपैर्; देवा यथा दैत्यगणैः समेतैः ॥
छिन्नायुधं शांतनवेन राजा; शिखण्डिनं प्रेक्ष्य च जातकोपः ॥
अजातशत्रुः समरे महात्मा; शिखण्डिनं क्रुद्ध उवाच वाक्यम् ॥
उक्त्वा तथा त्वं पितुर् अग्रतो माम्; अहं हनिष्यामि महाव्रतं तम् ॥
भीष्मं शरौघैर् विमलार्कवर्णैः; सत्यं वदामीति कृता प्रतिज्ञा ॥
त्वया न चैनां सफलां करोषि; देवव्रतं यन् न निहंसि युद्धे ॥
मिथ्याप्रतिज्ञो भव मा नृवीर; रक्षस्व धर्मं च कुलं यशश् च ॥
प्रेक्षस्व भीष्मं युधि भीमवेगं; सर्वांस् तपन्तं मम सैन्यसंघान् ॥
शरौघजालैर् अतितिग्मतेजैः; कालं यथा मृत्युकृतं क्षणेन ॥
निकृत्तचापः समरानपेक्षः; पराजितः शांतनवेन राज्ञा ॥
विहाय बन्धून् अथ सोदरांश् च; क्व यास्यसे नानुरूपं तवेदम् ॥
दृष्ट्वा हि भीष्मं तम् अनन्तवीर्यं; भग्नं च सैन्यं द्रवमाणम् एवम् ॥
भीतो ऽसि नूनं द्रुपदस्य पुत्र; तथा हि ते मुखवर्णो ऽप्रहृष्टः ॥
आज्ञायमाने ऽपि धनंजयेन; महाहवे संप्रसक्ते नृवीर ॥
कथं हि भीष्मात् प्रथितः पृथिव्यां; भयं त्वम् अद्य प्रकरोषि वीर ॥
स धर्मराजस्य वचो निशम्य; रूक्षाक्षरं विप्रलापानुबद्धम् ॥
प्रत्यादेशं मन्यमानो महात्मा; प्रतत्वरे भीष्मवधाय राजन् ॥

Транслитерация (IAST)

yudhiṣṭhiraś cograbalo mahātmā; samāyayau tvarito jātakopaḥ ||
madrādhipaṃ samabhityajya saṃkhye; svabhāgam āptaṃ tam anantakīrtiḥ ||
sārdhaṃ sa mādrīsutabhīmasenair; bhīṣmaṃ yayau śāṃtanavaṃ raṇāya ||
taiḥ saṃprayuktaḥ sa mahārathāgryair; gaṅgāsutaḥ samare citrayodhī ||
na vivyathe śāṃtanavo mahātmā; samāgataiḥ pāṇḍusutaiḥ samastaiḥ ||
athaitya rājā yudhi satyasaṃdho; jayadratho 'tyugrabalo manasvī ||
ciccheda cāpāni mahārathānāṃ; prasahya teṣāṃ dhanuṣā vareṇa ||
yudhiṣṭhiraṃ bhīmasenaṃ yamau ca; pārthaṃ tathā yudhi saṃjātakopaḥ ||
duryodhanaḥ krodhaviṣo mahātmā; jaghāna bāṇair analaprakāśaiḥ ||
kṛpeṇa śalyena śalena caiva; tathā vibho citrasenena cājau ||
viddhāḥ śarais te 'tivivṛddhakopair; devā yathā daityagaṇaiḥ sametaiḥ ||
chinnāyudhaṃ śāṃtanavena rājā; śikhaṇḍinaṃ prekṣya ca jātakopaḥ ||
ajātaśatruḥ samare mahātmā; śikhaṇḍinaṃ kruddha uvāca vākyam ||
uktvā tathā tvaṃ pitur agrato mām; ahaṃ haniṣyāmi mahāvrataṃ tam ||
bhīṣmaṃ śaraughair vimalārkavarṇaiḥ; satyaṃ vadāmīti kṛtā pratijñā ||
tvayā na caināṃ saphalāṃ karoṣi; devavrataṃ yan na nihaṃsi yuddhe ||
mithyāpratijño bhava mā nṛvīra; rakṣasva dharmaṃ ca kulaṃ yaśaś ca ||
prekṣasva bhīṣmaṃ yudhi bhīmavegaṃ; sarvāṃs tapantaṃ mama sainyasaṃghān ||
śaraughajālair atitigmatejaiḥ; kālaṃ yathā mṛtyukṛtaṃ kṣaṇena ||
nikṛttacāpaḥ samarānapekṣaḥ; parājitaḥ śāṃtanavena rājñā ||
vihāya bandhūn atha sodarāṃś ca; kva yāsyase nānurūpaṃ tavedam ||
dṛṣṭvā hi bhīṣmaṃ tam anantavīryaṃ; bhagnaṃ ca sainyaṃ dravamāṇam evam ||
bhīto 'si nūnaṃ drupadasya putra; tathā hi te mukhavarṇo 'prahṛṣṭaḥ ||
ājñāyamāne 'pi dhanaṃjayena; mahāhave saṃprasakte nṛvīra ||
kathaṃ hi bhīṣmāt prathitaḥ pṛthivyāṃ; bhayaṃ tvam adya prakaroṣi vīra ||
sa dharmarājasya vaco niśamya; rūkṣākṣaraṃ vipralāpānubaddham ||
pratyādeśaṃ manyamāno mahātmā; pratatvare bhīṣmavadhāya rājan ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
युधिष्ठिरः च उग्रबलःyudhiṣṭhiraḥ ca ugrabalaḥи Юдхиштхира страшной силы; могучий Юдхиштхира
महात्माmahātmāвеликодушный; великий духом
समाययौ त्वरितःsamāyayau tvaritaḥпоспешно пришёл; быстро приблизился
जातकोपःjātakopaḥс возникшим гневом; разгневанный
मद्राधिपम् समभित्यज्यmadrādhipam samabhityajyaоставив владыку Мадров; покинув Шалью
संख्येsaṃkhyeв бою; на поле
स्वभागम् आप्तम्svabhāgam āptamсвою долю достигнутую; полученную боевую участь
तम् अनन्तकीर्तिःtam anantakīrtiḥтот безгранично славный; этот бесконечно знаменитый
सार्धम् स माद्रीसुतsārdham sa mādrīsutaвместе с сыновьями Мадри; вместе с Накулой-Сахадевой
भीमसेनैःbhīmasenaiḥи Бхимасеной; с Бхимой
भीष्मम् ययौbhīṣmam yayauк Бхишме пошёл; направился к Бхишме
शांतनवम् रणायśāṃtanavam raṇāyaсыну Шантану для боя; к Шантанаве на битву
तैः संप्रयुक्तःtaiḥ saṃprayuktaḥими атакованный; сойдясь с ними
स महारथाग्र्यैःsa mahārathāgryaiḥон с лучшими махаратхами; с превосходными колесничими
गङ्गासुतः समरेgaṅgāsutaḥ samareсын Ганги в битве; Бхишма на поле
चित्रयोधीcitrayodhīискусный боец; разнообразный воин
न विव्यथे शांतनवःna vivyathe śāṃtanavaḥне дрогнул Шантанава; сын Шантану не поколебался
महात्माmahātmāвеликодушный; великая душа
समागतैः पाण्डुसुतैःsamāgataiḥ pāṇḍusutaiḥсошедшимися сыновьями Панду; напавшими Пандавами
समस्तैःsamastaiḥвсеми вместе; совокупно
अथ एत्य राजाatha etya rājāзатем придя, царь; после этого владыка
युधि सत्यसंधःyudhi satyasaṃdhaḥв битве верный обету; истинный в бою
जयद्रथः अत्युग्रबलःjayadrathaḥ atyugrabalaḥДжаядратха чрезвычайно сильный; очень могучий Джаядратха
मनस्वीmanasvīстойкий духом; решительный
चिच्छेद चापानिciccheda cāpāniотсек луки; срезал оружие
महारथानाम्mahārathānāmмахаратхов; великих колесничих
प्रसह्य तेषाम्prasahya teṣāmсилой у них; насильно их
धनुषा वरेणdhanuṣā vareṇaлучшим луком; превосходным оружием
युधिष्ठिरम् भीमसेनम्yudhiṣṭhiram bhīmasenamЮдхиштхиру, Бхимасену; Юдхиштхиру и Бхиму
यमौ चyamau caи двух близнецов; Накулу и Сахадеву
पार्थम् तथाpārtham tathāи Партху также; также Арджуну
युधि संजातकोपःyudhi saṃjātakopaḥв бою с возникшим гневом; разгневанный в сражении
दुर्योधनः क्रोधविषःduryodhanaḥ krodhaviṣaḥДурьодхана, ядовитый гневом; Дурьодхана с ядом ярости
महात्माmahātmāвеликодушный; великий духом
जघान बाणैःjaghāna bāṇaiḥпоразил стрелами; ударил стрелами
अनलप्रकाशैःanalaprakāśaiḥсияющими как огонь; огнеподобными
कृपेण शल्येनkṛpeṇa śalyenaКрипой и Шальей; с Крипой и Шальей
शलेन च एवśalena ca evaи с Шалой также; и с Шалой
तथा विभोtathā vibhoтакже, владыка; так же, господин
चित्रसेनेन च आजौcitrasenena ca ājauи Читрасеной в бою; с Читрасеной на поле
विद्धाः शरैः तेviddhāḥ śaraiḥ teпоражённые стрелами они; раненные стрелами
अतिविवृद्धकोपैःativivṛddhakopaiḥс сильно возросшим гневом; с чрезмерно выросшей яростью
देवाः यथाdevāḥ yathāкак боги; словно девы
दैत्यगणैः समेतैःdaityagaṇaiḥ sametaiḥсошедшимися с толпами дайтьев; с сонмами демонов
छिन्नायुधम् शांतनवेनchinnāyudham śāṃtanavenaс оружием, отсечённым Шантанавой; обезоруженного Бхишмой
राजा शिखण्डिनम् प्रेक्ष्यrājā śikhaṇḍinam prekṣyaцарь, увидев Шикхандина; Юдхиштхира, видя Шикхандина
च जातकोपःca jātakopaḥи разгневанный; с возникшим гневом
अजातशत्रुः समरेajātaśatruḥ samareАджаташатру в битве; Юдхиштхира на поле
महात्माmahātmāвеликодушный; великий духом
शिखण्डिनम् क्रुद्धःśikhaṇḍinam kruddhaḥШикхандину разгневанный; яростно Шикхандину
उवाच वाक्यम्uvāca vākyamсказал речь; произнёс слова
उक्त्वा तथा त्वम्uktvā tathā tvamсказав так ты; произнеся тогда
पितुः अग्रतः माम्pituḥ agrataḥ māmперед отцом мне; мне при отце
अहम् हनिष्यामिaham haniṣyāmiя убью; я сражу
महाव्रतम् तम्mahāvratam tamтого великообетного; того с великим обетом
भीष्मम् शरौघैःbhīṣmam śaraughaiḥБхишму потоками стрел; Бхишму ливнями стрел
विमलार्कवर्णैःvimalārkavarṇaiḥчистого солнечного цвета; сияющими как чистое солнце
सत्यम् वदामि इतिsatyam vadāmi itiистину говорю, так; истинно говорю
कृता प्रतिज्ञाkṛtā pratijñāобещание сделано; обет был дан
त्वया न च एनाम्tvayā na ca enāmтобой же не её; и ты её не
सफलाम् करोषिsaphalām karoṣiделаешь плодотворной; исполняешь
देवव्रतम् यत्devavratam yatпотому что Деваврату; раз Девврату
न निहंसि युद्धेna nihaṃsi yuddheне убиваешь в битве; не поражаешь на поле
मिथ्याप्रतिज्ञः भव माmithyāpratijñaḥ bhava māлжеобещавшим не будь; не становись нарушителем обета
नृवीरnṛvīraо герой людей; воин
रक्षस्व धर्मम् चrakṣasva dharmam caзащити дхарму и; сохрани долг
कुलम् यशः चkulam yaśaḥ caрод и славу; семью и честь
प्रेक्षस्व भीष्मम्prekṣasva bhīṣmamпосмотри на Бхишму; взгляни на Бхишму
युधि भीमवेगम्yudhi bhīmavegamв бою страшной стремительности; на поле с ужасным напором
सर्वान् तपन्तम्sarvān tapantamвсех жгущего; паляющего всех
मम सैन्यसंघान्mama sainyasaṃghānмои скопления войск; мои воинские отряды
शरौघजालैःśaraughajālaiḥсетями потоков стрел; сетями стрел
अतितिग्मतेजैःatitigmatejaiḥчрезвычайно острым блеском; сверхжгучей силой
कालम् यथाkālam yathāкак Время; словно Калу
मृत्युकृतम् क्षणेनmṛtyukṛtam kṣaṇenaнесущего смерть мгновенно; быстро творящего гибель
निकृत्तचापःnikṛttacāpaḥс отрубленным луком; лишённый оружия
समर अनपेक्षःsamara anapekṣaḥравнодушный к битве; не смотрящий на сражение
पराजितः शांतनवेनparājitaḥ śāṃtanavenaпобеждённый Шантанавой; одолённый Бхишмой
राज्ञाrājñāцарём; владыкой
विहाय बन्धून्vihāya bandhūnоставив родственников; покинув близких
अथ सोदरान् चatha sodarān caи затем братьев; а также родных братьев
क्व यास्यसेkva yāsyaseкуда пойдёшь; куда уйдёшь
न अनुरूपम् तव इदम्na anurūpam tava idamэто тебе не подобает; это не достойно тебя
दृष्ट्वा हि भीष्मम्dṛṣṭvā hi bhīṣmamведь увидев Бхишму; видя Бхишму
तम् अनन्तवीर्यम्tam anantavīryamтого безграничной доблести; этого бесконечно мощного
भग्नम् च सैन्यम्bhagnam ca sainyamи разбитое войско; сломленную армию
द्रवमाणम् एवम्dravamāṇam evamтак бегущее; так обращённую в бегство
भीतः असि नूनम्bhītaḥ asi nūnamты испугался, несомненно; ты точно устрашён
द्रुपदस्य पुत्रdrupadasya putraо сын Друпады; Друпадов сын
तथा हि तेtathā hi teведь так у тебя; именно потому твой
मुखवर्णः अप्रहृष्टःmukhavarṇaḥ aprahṛṣṭaḥцвет лица нерадостный; облик лица помрачён
आज्ञायमाने अपिājñāyamāne apiдаже когда приказывается; хотя велит
धनंजयेनdhanaṃjayenaДхананджаей; Арджуной
महाहवे संप्रसक्तेmahāhave saṃprasakteв великой битве завязавшейся; когда бой разгорелся
नृवीरnṛvīraо герой людей; воин
कथम् हि भीष्मात्katham hi bhīṣmātкак же от Бхишмы; почему перед Бхишмой
प्रथितः पृथिव्याम्prathitaḥ pṛthivyāmизвестный на земле; прославленный в мире
भयम् त्वम् अद्यbhayam tvam adyaстрах ты сегодня; боязнь теперь
प्रकरोषि वीरprakaroṣi vīraпроявляешь, герой; показываешь, воин
स धर्मराजस्य वचःsa dharmarājasya vacaḥон слово Дхармараджи; он речь царя дхармы
निशम्यniśamyaуслышав; выслушав
रूक्षाक्षरम्rūkṣākṣaramс жёсткими словами; резкозвучную
विप्रलाप अनुबद्धम्vipralāpa anubaddhamсвязанную с упрёком; полную обвинения
प्रत्यादेशम् मन्यमानःpratyādeśam manyamānaḥсчитая приказом; понимая как повеление
महात्माmahātmāвеликодушный; великая душа
प्रतत्वरे भीष्मवधायpratatvare bhīṣmavadhāyaпоспешил к убийству Бхишмы; устремился сразить Бхишму
राजन्rājanо царь; государь
Литературный перевод

Юдхиштхира, великодушный и страшносильный, тоже поспешно пришёл в гневе. Оставив в бою владыку Мадров, свою полученную долю битвы, безгранично славный царь вместе с сыновьями Мадри и Бхимасеной пошёл на Бхишму, сына Шантану. Сойдясь с этими лучшими махаратхами, сын Ганги, искусный боец, не дрогнул в битве, хотя все сыновья Панду напали на него вместе. Затем верный обету, чрезвычайно могучий и стойкий духом царь Джаядратха подошёл и своим превосходным луком силой срезал луки этих махаратхов. Дурьодхана, великодушный, но ядовитый гневом, в битве поразил огнеподобными стрелами Юдхиштхиру, Бхимасену, двух близнецов и Партху; вместе с Крипой, Шальей, Шалой и Читрасеной он ранил их стрелами, и их гнев сильно возрос, как у богов, сошедшихся с сонмами дайтьев. Увидев Шикхандина, обезоруженного Шантанавой, разгневанный Аджаташатру, великодушный царь, сказал ему в битве: “Перед моим отцом ты дал обет: ‘Я убью великообетного Бхишму потоками стрел чистого солнечного цвета; истинно говорю’. Но ты не делаешь этот обет плодотворным, раз не убиваешь Деваврату в битве. Не становись лжецом, о герой людей; защити дхарму, род и славу. Посмотри на Бхишму, страшно стремительного в бою, который палит все мои отряды сетями потоков стрел сверхжгучей силы, словно Кала, мгновенно несущий смерть. С отрубленным луком, равнодушный к битве, побеждённый царём Шантанавой, оставив родных и братьев, куда ты пойдёшь? Это тебе не подобает. Увидев Бхишму безграничной доблести и наше разбитое, бегущее войско, ты, несомненно, испугался, сын Друпады; потому и лицо твоё помрачено. Хотя сам Дхананджая велит тебе действовать, когда великая битва разгорелась, как же ты, герой, прославленный на земле, сегодня проявляешь страх перед Бхишмой?” Услышав резкую речь Дхармараджи, полную упрёка, великодушный Шикхандин принял её как приказ и поспешил к убийству Бхишмы, царь».

Версия

92e1e043c96b · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:46:24 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами