Махабхарата
Бхишма-парва: завершение дня и ночной отдых войск6.82.31-44
5758 / 15823
Махабхарата · 6.82.31-44
Деванагари

तत्राक्रन्दो महान् आसीत् तावकानां महात्मनाम् ॥
वध्यतां समरे राजन् पार्षतेन महात्मना ॥
तं श्रुत्वा निनदं घोरं तावकानां महारथौ ॥
विन्दानुविन्दाव् आवन्त्यौ पार्षतं पत्युपस्थितौ ॥
तौ तस्य तुरगान् हत्वा त्वरमाणौ महारथौ ॥
छादयाम् आसतुर् उभौ शरवर्षेण पार्षतम् ॥
अवप्लुत्याथ पाञ्चाल्यो रथात् तूर्णं महाबलः ॥
आरुरोह रथं तूर्णं सात्यकेः सुमहात्मनः ॥
ततो युधिष्ठिरो राजा महत्या सेनया वृतः ॥
आवन्त्यौ समरे क्रुद्धाव् अभ्ययात् स परंतपौ ॥
तथैव तव पुत्रो ऽपि सर्वोद्योगेन मारिष ॥
विन्दानुविन्दाव् आवन्त्यौ परिवार्योपतस्थिवान् ॥
अर्जुनश् चापि संक्रुद्धः क्षत्रियान् क्षत्रियर्षभ ॥
अयोधयत संग्रामे वज्रपाणिर् इवासुरान् ॥
द्रोणश् च समरे क्रुद्धः पुत्रस्य प्रियकृत् तव ॥
व्यधमत् सर्वपाञ्चालांस् तूलराशिम् इवानलः ॥
दुर्योधनपुरोगास् तु पुत्रास् तव विशां पते ॥
परिवार्य रणे भीष्मं युयुधुः पाण्डवैः सह ॥
ततो दुर्योधनो राजा लोहितायति भास्करे ॥
अब्रवीत् तावकान् सर्वांस् त्वरध्वम् इति भारत ॥
युध्यतां तु तथा तेषां कुर्वतां कर्म दुष्करम् ॥
अस्तं गिरिम् अथारूढे नप्रकाशति भास्करे ॥
प्रावर्तत नदी घोरा शोणितौघतरङ्गिणी ॥
गोमायुगणसंकीर्णा क्षणेन रजनीमुखे ॥
शिवाभिर् अशिवाभिश् च रुवद्भिर् भैरवं रवम् ॥
घोरम् आयोधनं जज्ञे भूतसंघसमाकुलम् ॥
राक्षसाश् च पिशाचाश् च तथान्ये पिशिताशनाः ॥
समन्ततो व्यदृश्यन्त शतशो ऽथ सहस्रशः ॥

Транслитерация (IAST)

tatrākrando mahān āsīt tāvakānāṃ mahātmanām ||
vadhyatāṃ samare rājan pārṣatena mahātmanā ||
taṃ śrutvā ninadaṃ ghoraṃ tāvakānāṃ mahārathau ||
vindānuvindāv āvantyau pārṣataṃ patyupasthitau ||
tau tasya turagān hatvā tvaramāṇau mahārathau ||
chādayām āsatur ubhau śaravarṣeṇa pārṣatam ||
avaplutyātha pāñcālyo rathāt tūrṇaṃ mahābalaḥ ||
āruroha rathaṃ tūrṇaṃ sātyakeḥ sumahātmanaḥ ||
tato yudhiṣṭhiro rājā mahatyā senayā vṛtaḥ ||
āvantyau samare kruddhāv abhyayāt sa paraṃtapau ||
tathaiva tava putro 'pi sarvodyogena māriṣa ||
vindānuvindāv āvantyau parivāryopatasthivān ||
arjunaś cāpi saṃkruddhaḥ kṣatriyān kṣatriyarṣabha ||
ayodhayata saṃgrāme vajrapāṇir ivāsurān ||
droṇaś ca samare kruddhaḥ putrasya priyakṛt tava ||
vyadhamat sarvapāñcālāṃs tūlarāśim ivānalaḥ ||
duryodhanapurogās tu putrās tava viśāṃ pate ||
parivārya raṇe bhīṣmaṃ yuyudhuḥ pāṇḍavaiḥ saha ||
tato duryodhano rājā lohitāyati bhāskare ||
abravīt tāvakān sarvāṃs tvaradhvam iti bhārata ||
yudhyatāṃ tu tathā teṣāṃ kurvatāṃ karma duṣkaram ||
astaṃ girim athārūḍhe naprakāśati bhāskare ||
prāvartata nadī ghorā śoṇitaughataraṅgiṇī ||
gomāyugaṇasaṃkīrṇā kṣaṇena rajanīmukhe ||
śivābhir aśivābhiś ca ruvadbhir bhairavaṃ ravam ||
ghoram āyodhanaṃ jajñe bhūtasaṃghasamākulam ||
rākṣasāś ca piśācāś ca tathānye piśitāśanāḥ ||
samantato vyadṛśyanta śataśo 'tha sahasraśaḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तत्र आक्रन्दः महान् आसीत्tatra ākrandaḥ mahān āsītтам великий крик был; там поднялся громкий вопль
तावकानाम् महात्मनाम्tāvakānām mahātmanāmтвоих великодушных; твоих великих воинов
वध्यताम् समरे राजन्vadhyatām samare rājanубиваемых в битве, царь; поражаемых на поле
पार्षतेन महात्मनाpārṣatena mahātmanāвеликодушным Паршатой; могучим Дхриштадьюмной
तम् श्रुत्वा निनदम् घोरम्tam śrutvā ninadam ghoramуслышав тот страшный гул; услышав ужасный вопль
तावकानाम् महारथौtāvakānām mahārathauтвоих, два махаратхи; два великих твоих воина
विन्द अनुविन्दौ आवन्त्यौvinda anuvindau āvantyauВинда и Анувинда авантийские; авантийцы Винда-Анувинда
पार्षतम् प्रति उपस्थितौpārṣatam prati upasthitauк Паршате приблизились; подступили к Дхриштадьюмне
तौ तस्य तुरगान् हत्वाtau tasya turagān hatvāте двое его коней убив; они, сразив его лошадей
त्वरमाणौ महारथौtvaramāṇau mahārathauспешащие махаратхи; два быстрых колесничих
छादयाम् आसतुः उभौchādayām āsatuḥ ubhauоба покрыли; двое осыпали
शरवर्षेण पार्षतम्śaravarṣeṇa pārṣatamливнем стрел Паршату; Дхриштадьюмну дождём стрел
अवप्लुत्य अथ पाञ्चाल्यःavaplutya atha pāñcālyaḥспрыгнув затем панчалец; после этого Панчала соскочил
रथात् तूर्णम् महाबलःrathāt tūrṇam mahābalaḥс колесницы быстро, могучий; с ратхи стремительно
आरुरोह रथम् तूर्णम्āruroha ratham tūrṇamвзошёл на колесницу быстро; поднялся на ратху
सात्यकेः सुमहात्मनःsātyakeḥ sumahātmanaḥвеликодушного Сатьяки; могучего Сатьяки
ततः युधिष्ठिरः राजाtataḥ yudhiṣṭhiraḥ rājāзатем царь Юдхиштхира; после этого Юдхиштхира
महत्या सेनया वृतःmahatyā senayā vṛtaḥокружённый великим войском; с большой армией
आवन्त्यौ समरे क्रुद्धौāvantyau samare kruddhauна двух авантийцев в битве разгневанный; в гневе на Винду-Анувинду
अभ्ययात् स परंतपौabhyayāt sa paraṃtapauпошёл на тех сокрушителей врагов; двинулся к двум героям
तथा एव तव पुत्रः अपिtathā eva tava putraḥ apiтак же и твой сын; точно так твой сын
सर्वोद्योगेन मारिषsarvodyogena māriṣaсо всем усилием, почтенный; с полным напряжением
विन्द अनुविन्दौ आवन्त्यौvinda anuvindau āvantyauВинду и Анувинду авантийских; двух авантийцев
परिवार्य उपतस्थिवान्parivārya upatasthivānокружив, встал рядом; обступив, поддержал
अर्जुनः च अपि संक्रुद्धःarjunaḥ ca api saṃkruddhaḥи Арджуна разгневанный; также яростный Арджуна
क्षत्रियान् क्षत्रियर्षभkṣatriyān kṣatriyarṣabhaкшатриев, бык кшатриев; воинов, лучший кшатриев
अयोधयत संग्रामेayodhayata saṃgrāmeсражал в битве; бился с ними
वज्रपाणिः इव असुरान्vajrapāṇiḥ iva asurānкак Ваджрапани асуров; словно Индра демонов
द्रोणः च समरे क्रुद्धःdroṇaḥ ca samare kruddhaḥи Дрона в битве разгневанный; яростный Дрона на поле
पुत्रस्य प्रियकृत् तवputrasya priyakṛt tavaделающий приятное твоему сыну; служащий пользе сына
व्यधमत् सर्वपाञ्चालान्vyadhamat sarvapāñcālānразгонял всех Панчалов; рассеивал всё войско Панчалов
तूलराशिम् इव अनलःtūlarāśim iva analaḥкак огонь кучу хлопка; словно пламя хлопок
दुर्योधनपुरोगाः तुduryodhanapurogāḥ tuс Дурьодханой впереди же; ведомые Дурьодханой
पुत्राः तव विशां पतेputrāḥ tava viśāṃ pateтвои сыновья, владыка людей; твои потомки, государь
परिवार्य रणे भीष्मम्parivārya raṇe bhīṣmamокружив Бхишму в бою; обступив Бхишму
युयुधुः पाण्डवैः सहyuyudhuḥ pāṇḍavaiḥ sahaсражались с Пандавами; бились против сыновей Панду
ततः दुर्योधनः राजाtataḥ duryodhanaḥ rājāзатем царь Дурьодхана; после этого Дурьодхана
लोहितायति भास्करेlohitāyati bhāskareкогда солнце краснело; при краснеющем светиле
अब्रवीत् तावकान् सर्वान्abravīt tāvakān sarvānсказал всем твоим; обратился ко всем своим
त्वरध्वम् इति भारतtvaradhvam iti bhārataспешите, так, Бхарата; торопитесь, потомок Бхараты
युध्यताम् तु तथा तेषाम्yudhyatām tu tathā teṣāmкогда они так сражались; пока они бились
कुर्वताम् कर्म दुष्करम्kurvatām karma duṣkaramсовершая трудное дело; делая тяжкий подвиг
अस्तम् गिरिम् अथ आरूढेastam girim atha ārūḍheк горе заката затем взошедшем; когда солнце пошло к закату
न प्रकाशति भास्करेna prakāśati bhāskareи солнце не светило; светило померкло
प्रावर्तत नदी घोराprāvartata nadī ghorāпотекла страшная река; начала течь ужасная река
शोणितौघतरङ्गिणीśoṇitaughataraṅgiṇīс волнами потоков крови; волнующаяся кровавыми потоками
गोमायुगणसंकीर्णाgomāyugaṇasaṃkīrṇāнаполненная стаями шакалов; с толпами шакалов
क्षणेन रजनीमुखेkṣaṇena rajanīmukheв мгновение при начале ночи; с наступлением сумерек
शिवाभिः अशिवाभिः चśivābhiḥ aśivābhiḥ caшакалицами и зловещими; благими и неблагими криками
रुवद्भिः भैरवम् रवम्ruvadbhiḥ bhairavam ravamкричащими страшный крик; издающими жуткий вой
घोरम् आयोधनम् जज्ञेghoram āyodhanam jajñeстрашным поле битвы стало; ужасным сделалось сражение
भूतसंघसमाकुलम्bhūtasaṃghasamākulamзаполненное сонмами существ; кишащее толпами духов
राक्षसाः च पिशाचाः चrākṣasāḥ ca piśācāḥ caи ракшасы, и пишачи; демоны и пожиратели
तथा अन्ये पिशिताशनाःtathā anye piśitāśanāḥи другие плотоядные; и иные едоки мяса
समन्ततः व्यदृश्यन्तsamantataḥ vyadṛśyantaсо всех сторон виднелись; отовсюду были видны
शतशः अथ सहस्रशःśataśaḥ atha sahasraśaḥсотнями и тысячами; по сотням и тысячам
Литературный перевод

Там поднялся великий крик твоих великодушных воинов, убиваемых в битве могучим Паршатой, царь. Услышав этот страшный вопль твоих людей, два авантийских махаратхи, Винда и Анувинда, подошли к Паршате. Эти два спешащих махаратхи убили его коней и оба покрыли Дхриштадьюмну ливнем стрел. Тогда могучий панчалец быстро соскочил с колесницы и взошёл на колесницу великодушного Сатьяки. Затем царь Юдхиштхира, окружённый большим войском, в гневе двинулся в битве на двух авантийцев, этих сокрушителей врагов. Так же и твой сын, почтенный, со всем усилием окружил Винду и Анувинду и встал рядом с ними. Разгневанный Арджуна сражал кшатриев в битве, о бык среди кшатриев, как Ваджрапани — асуров. Дрона же, разгневанный в битве и желающий сделать приятное твоему сыну, рассеивал всех Панчалов, как огонь — кучу хлопка. Твои сыновья во главе с Дурьодханой, владыка людей, окружив в бою Бхишму, сражались с Пандавами. Когда солнце стало краснеть, царь Дурьодхана сказал всем твоим: “Спешите!”, о Бхарата. Пока они так сражались, совершая трудное дело, солнце взошло на гору заката и перестало светить. В мгновение, при наступлении ночи, потекла страшная река, волнующаяся потоками крови и полная стаями шакалов. От зловещих воющих шакалиц, издававших страшный вой, поле битвы стало ужасным, заполненным сонмами существ. Ракшасы, пишачи и другие плотоядные виднелись со всех сторон сотнями и тысячами».

Версия

8fe1f9ea96f5 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:46:24 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами