अपराह्णे महाराज संग्रामः समपद्यत ॥
पर्जन्यसमनिर्घोषो भीष्मस्य सह पाण्डवैः ॥
ततो राजंस् तव सुता भीमसेनम् उपाद्रवन् ॥
परिवार्य रणे द्रोणं वसवो वासवं यथा ॥
ततः शांतनवो भीष्मः कृपश् च रथिनां वरः ॥
भगदत्तः सुशर्मा च धनंजयम् उपाद्रवन् ॥
हार्दिक्यो बाह्लिकश् चैव सात्यकिं समभिद्रुतौ ॥
अम्बष्ठकस् तु नृपतिर् अभिमन्युम् अवारयत् ॥
शेषास् त्व् अन्ये महाराज शेषान् एव महारथान् ॥
ततः प्रववृते युद्धं घोररूपं भयावहम् ॥
भीमसेनस् तु संप्रेक्ष्य पुत्रांस् तव जनेश्वर ॥
प्रजज्वाल रणे क्रुद्धो हविषा हव्यवाड् इव ॥
पुत्रास् तु तव कौन्तेयं छादयां चक्रिरे शरैः ॥
प्रावृषीव महाराज जलदाः पर्वतं यथा ॥
स च्छाद्यमानो बहुधा पुत्रैस् तव विशां पते ॥
सृक्किणी विलिहन् वीरः शार्दूल इव दर्पितः ॥
व्यूढोरस्कं ततो भीमः पातयाम् आस पार्थिव ॥
क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन सो ऽभवद् गतजीवितः ॥
अपरेण तु भल्लेन पीतेन निशितेन च ॥
अपातयत् कुण्डलिनं सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥
ततः सुनिशितान् पीतान् समादत्त शिलीमुखान् ॥
स सप्त त्वरया युक्तः पुत्रांस् ते प्राप्य मारिष ॥
प्रेषिता भीमसेनेन शरास् ते दृढधन्वना ॥
अपातयन्त पुत्रांस् ते रथेभ्यः सुमहारथान् ॥
अनाधृष्टिं कुण्डभेदं वैराटं दीर्घलोचनम् ॥
दीर्घबाहुं सुबाहुं च तथैव कनकध्वजम् ॥
प्रपतन्त स्म ते वीरा विरेजुर् भरतर्षभ ॥
वसन्ते पुष्पशबलाश् चूताः प्रपतिता इव ॥
ततः प्रदुद्रुवुः शेषाः पुत्रास् तव विशां पते ॥
तं कालम् इव मन्यन्तो भीमसेनं महाबलम् ॥
द्रोणस् तु समरे वीरं निर्दहन्तं सुतांस् तव ॥
यथाद्रिं वारिधाराभिः समन्ताद् व्यकिरच् छरैः ॥
तत्राद्भुतम् अपश्याम कुन्तीपुत्रस्य पौरुषम् ॥
द्रोणेन वार्यमाणो ऽपि निजघ्ने यत् सुतांस् तव ॥
यथा हि गोवृषो वर्षं संधारयति खात् पतत् ॥
भीमस् तथा द्रोणमुक्तं शरवर्षम् अदीधरत् ॥
अद्भुतं च महाराज तत्र चक्रे वृकोदरः ॥
यत् पुत्रांस् ते ऽवधीत् संख्ये द्रोणं चैव न्ययोधयत् ॥
पुत्रेषु तव वीरेषु चिक्रीडार्जुनपूर्वजः ॥
मृगेष्व् इव महाराज चरन् व्याघ्रो महाबलः ॥
यथा वा पशुमध्यस्थो द्रावयेत पशून् वृकः ॥
वृकोदरस् तव सुतांस् तथा व्यद्रावयद् रणे ॥
गाङ्गेयो भगदत्तश् च गौतमश् च महारथः ॥
पाण्डवं रभसं युद्धे वारयाम् आसुर् अर्जुनम् ॥
अस्त्रैर् अस्त्राणि संवार्य तेषां सो ऽतिरथो रणे ॥
प्रवीरांस् तव सैन्येषु प्रेषयाम् आस मृत्यवे ॥
अभिमन्युश् च राजानम् अम्बष्ठं लोकविश्रुतम् ॥
विरथं रथिनां श्रेष्ठं कारयाम् आस सायकैः ॥
विरथो वध्यमानः स सौभद्रेण यशस्विना ॥
अवप्लुत्य रथात् तूर्णं सव्रीडो मनुजाधिपः ॥
असिं चिक्षेप समरे सौभद्रस्य महात्मनः ॥
आरुरोह रथं चैव हार्दिक्यस्य महात्मनः ॥
आपतन्तं तु निस्त्रिंशं युद्धमार्गविशारदः ॥
लाघवाद् व्यंसयाम् आस सौभद्रः परवीरहा ॥
व्यंसितं वीक्ष्य निस्त्रिंशं सौभद्रेण रणे तदा ॥
साधु साध्व् इति सैन्यानां प्रणादो ऽभूद् विशां पते ॥
aparāhṇe mahārāja saṃgrāmaḥ samapadyata ||
parjanyasamanirghoṣo bhīṣmasya saha pāṇḍavaiḥ ||
tato rājaṃs tava sutā bhīmasenam upādravan ||
parivārya raṇe droṇaṃ vasavo vāsavaṃ yathā ||
tataḥ śāṃtanavo bhīṣmaḥ kṛpaś ca rathināṃ varaḥ ||
bhagadattaḥ suśarmā ca dhanaṃjayam upādravan ||
hārdikyo bāhlikaś caiva sātyakiṃ samabhidrutau ||
ambaṣṭhakas tu nṛpatir abhimanyum avārayat ||
śeṣās tv anye mahārāja śeṣān eva mahārathān ||
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ ghorarūpaṃ bhayāvaham ||
bhīmasenas tu saṃprekṣya putrāṃs tava janeśvara ||
prajajvāla raṇe kruddho haviṣā havyavāḍ iva ||
putrās tu tava kaunteyaṃ chādayāṃ cakrire śaraiḥ ||
prāvṛṣīva mahārāja jaladāḥ parvataṃ yathā ||
sa cchādyamāno bahudhā putrais tava viśāṃ pate ||
sṛkkiṇī vilihan vīraḥ śārdūla iva darpitaḥ ||
vyūḍhoraskaṃ tato bhīmaḥ pātayām āsa pārthiva ||
kṣurapreṇa sutīkṣṇena so 'bhavad gatajīvitaḥ ||
apareṇa tu bhallena pītena niśitena ca ||
apātayat kuṇḍalinaṃ siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā ||
tataḥ suniśitān pītān samādatta śilīmukhān ||
sa sapta tvarayā yuktaḥ putrāṃs te prāpya māriṣa ||
preṣitā bhīmasenena śarās te dṛḍhadhanvanā ||
apātayanta putrāṃs te rathebhyaḥ sumahārathān ||
anādhṛṣṭiṃ kuṇḍabhedaṃ vairāṭaṃ dīrghalocanam ||
dīrghabāhuṃ subāhuṃ ca tathaiva kanakadhvajam ||
prapatanta sma te vīrā virejur bharatarṣabha ||
vasante puṣpaśabalāś cūtāḥ prapatitā iva ||
tataḥ pradudruvuḥ śeṣāḥ putrās tava viśāṃ pate ||
taṃ kālam iva manyanto bhīmasenaṃ mahābalam ||
droṇas tu samare vīraṃ nirdahantaṃ sutāṃs tava ||
yathādriṃ vāridhārābhiḥ samantād vyakirac charaiḥ ||
tatrādbhutam apaśyāma kuntīputrasya pauruṣam ||
droṇena vāryamāṇo 'pi nijaghne yat sutāṃs tava ||
yathā hi govṛṣo varṣaṃ saṃdhārayati khāt patat ||
bhīmas tathā droṇamuktaṃ śaravarṣam adīdharat ||
adbhutaṃ ca mahārāja tatra cakre vṛkodaraḥ ||
yat putrāṃs te 'vadhīt saṃkhye droṇaṃ caiva nyayodhayat ||
putreṣu tava vīreṣu cikrīḍārjunapūrvajaḥ ||
mṛgeṣv iva mahārāja caran vyāghro mahābalaḥ ||
yathā vā paśumadhyastho drāvayeta paśūn vṛkaḥ ||
vṛkodaras tava sutāṃs tathā vyadrāvayad raṇe ||
gāṅgeyo bhagadattaś ca gautamaś ca mahārathaḥ ||
pāṇḍavaṃ rabhasaṃ yuddhe vārayām āsur arjunam ||
astrair astrāṇi saṃvārya teṣāṃ so 'tiratho raṇe ||
pravīrāṃs tava sainyeṣu preṣayām āsa mṛtyave ||
abhimanyuś ca rājānam ambaṣṭhaṃ lokaviśrutam ||
virathaṃ rathināṃ śreṣṭhaṃ kārayām āsa sāyakaiḥ ||
viratho vadhyamānaḥ sa saubhadreṇa yaśasvinā ||
avaplutya rathāt tūrṇaṃ savrīḍo manujādhipaḥ ||
asiṃ cikṣepa samare saubhadrasya mahātmanaḥ ||
āruroha rathaṃ caiva hārdikyasya mahātmanaḥ ||
āpatantaṃ tu nistriṃśaṃ yuddhamārgaviśāradaḥ ||
lāghavād vyaṃsayām āsa saubhadraḥ paravīrahā ||
vyaṃsitaṃ vīkṣya nistriṃśaṃ saubhadreṇa raṇe tadā ||
sādhu sādhv iti sainyānāṃ praṇādo 'bhūd viśāṃ pate ||
Ануштубх · 8+8+8+8 · ×28
Во второй половине дня, великий царь, началась битва Бхишмы с Пандавами, грохочущая как грозовая туча. Тогда твои сыновья, окружив в бою Дрону, как Васу окружают Васаву, напали на Бхимасену. Бхишма, сын Шантану, Крипа, лучший из колесничих, Бхагадатта и Сушарман устремились на Дхананджаю. Хардикья и Бахлика вместе напали на Сатьяки, а царь Амбаштхов остановил Абхиманью. Остальные махаратхи сошлись с прочими махаратхами, и началась битва, ужасная и наводящая страх. Увидев твоих сыновей, владыка людей, Бхимасена в гневе вспыхнул в бою, как огонь от жертвенного масла. Твои сыновья стали осыпать Каунтею стрелами, как дождевые тучи покрывают гору в сезон дождей. Осыпаемый со всех сторон твоими сыновьями, герой облизывал края губ, словно гордый тигр. Затем Бхима очень острой кшурапрой поверг Вьюдхораску, и тот лишился жизни. Другой золотистой и отточенной бхаллой он сразил Кундалина, как лев малую добычу. Затем он быстро взял семь золотистых острых стрел, и эти стрелы, выпущенные крепколуким Бхимасеной, настигнув твоих сыновей, почтенный, сбросили с колесниц великих ратхинов: Анадхришти, Кундабхеду, Вайрату, Диргхалочану, Диргхабаху, Субаху и Канакадхваджу. Падая, эти герои сияли, бык Бхаратов, словно цветущие весной деревья манго, поваленные на землю. После этого остальные твои сыновья разбежались, владыка народов, считая могучего Бхимасену самой Калой. Дрона же в битве осыпал стрелами героя, истреблявшего твоих сыновей, как гору со всех сторон покрывают потоки воды. Там мы увидели дивное мужество сына Кунти: хотя Дрона сдерживал его, он продолжал поражать твоих сыновей. Как мощный бык выдерживает дождь, падающий с неба, так Бхима выдержал ливень стрел, выпущенный Дроной. И ещё дивное совершил там Врикодара, великий царь: он убивал твоих сыновей в сражении и одновременно бился с Дроной. Среди твоих храбрых сыновей старший брат Арджуны резвился, как могучий тигр среди зверей, или как волк в стаде разгоняет скот; так Врикодара обратил в бегство твоих сыновей в бою. Гангея, Бхагадатта и махаратха Гаутама-Крипа сдерживали в бою яростного Пандаву Арджуну. Отражая их астры своими астрами, этот атиратха отправлял лучших героев твоего войска к смерти. Абхиманью стрелами лишил колесницы всемирно известного царя Амбаштху, лучшего из колесничих. Лишённый колесницы и поражаемый славным Саубхадрой, этот владыка людей со стыдом быстро спрыгнул с ратхи, бросил меч в великодушного Саубхадру и взошёл на колесницу могучего Хардикьи. Но Саубхадра, знаток пути боя и губитель вражеских героев, ловко уклонился от летящего меча. Увидев, что меч в бою был отведён Абхиманью, войска, владыка народов, закричали: “Хорошо! Хорошо!”»
e853b89fe598 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:47:11 UTC
Доступно наRUENЛистайте стихи клавишами
Бхима в этой сцене похож на силу, которую невозможно закрыть даже авторитетом Дроны: он принимает ливень стрел и всё равно продолжает исполнять свою страшную клятву против сыновей Дхритараштры. Одновременно Арджуна и Абхиманью показывают другую сторону Пандавской мощи — не грубую сокрушающую силу, а точное владение оружием.