Махабхарата
Бхишма-парва, глава 926.92.42-58
5798 / 15823
LinuxЛистать
Махабхарата · 6.92.42-58
Деванагари

धृष्टद्युम्नमुखास् त्व् न्ये सैन्यम् योयन्
थै ताकाः र्वे पाण्डुसैन्यम् योयन्
त्राक्रन्दो हान् सीत् तेषां भा
निघ्नतां भृशम् न्योन्यं कुर्वतां र्म दुष्करम्
न्योन्यं हि णे शूराः केशेष्व् क्षिप्य मारि
खैर् न्तैर् युध्यन्त मुष्टिभिर् जानुभिस् था
बाहुभिश् लैश् चै निस्त्रिंशैश् सुसंशितैः
विरं प्राप्य चान्योन्यम् यन् सानम्
न्यनच् पिता पुत्रं पुत्रश् पिरं णे
व्याकुलीकृसंल्पा युयुधुस् त्र मावाः
णे चारूणि चापानि हेपृष्ठानि भा
तानाम् विद्धानि लापाश् हानाः
जारूयैः पुङ्खै रातैश् शिताः राः
तैधौता व्यरान्त निर्मुक्तभुगोमाः
स्तिन्तत्सरून् ड्गाञ् जारूरिष्कृतान्
र्माणि चाविद्धानि रुक्मपृष्ठानि न्विनाम्
सुर्णविकृप्रासान् ट्टिशान् हेभूषितान्
जारूयाश् र्ष्टीः क्त्यश् कोज्ज्वलाः
कृत्ताश् तिता मुलानि गुरूणि
रिघान् ट्टिशांश् चै भिण्डिपालांश् मारि
तितांस् तोरांश् चापि चित्रा हेरिष्कृताः
कुथाश् हुधाकाराश् चाव्यनानि
नानाविधानि स्त्राणि विसृज्य तिता राः
जीन्त दृश्यन्ते त्त्वा हाथाः
दाविथितैर् गात्रैर् मुलैर् भिन्नस्तकाः
वाजिक्षुण्णाः शेते स्म राः क्षितौ
थैवाश्वनृनागानां रीरैर् भौ दा
संन्ना सुधा राजन् र्वतैर् र्वतः
रे तितैश् चै क्त्यृष्टितोरैः
निस्त्रिंशैः ट्टिशैः प्रासैर् स्कुन्तैः श्वधैः
रिघैर् भिण्डिपालैश् घ्नीभिस् थै
रीरैः स्त्रभिन्नैश् मास्तीर्य मेदिनी
निःब्दैर् ल्पब्दैश् शोणितौरिप्लुतैः
तासुभिर् मित्रघ्न विभौ संवृता ही

Транслитерация (IAST)

dhṛṣṭadyumnamukhās tv anye tava sainyam ayodhayan ||
tathaiva vakāḥ sarve ṇḍusainyam ayodhayan ||
tatrākrando man āt tava teṣāṃ ca bhārata ||
nighnatāṃ bhṛśam anyonyaṃ kurvatāṃ karma duṣkaram ||
anyonyaṃ hi raṇe śūrāḥ keśeṣv ākṣipya riṣa ||
nakhair dantair ayudhyanta muṣṭibhir jānubhis tathā ||
hubhiś ca talaiś caiva nistriṃśaiś ca susaṃśitaiḥ ||
vivaraṃ prāpya nyonyam anayan yamadanam ||
nyahanac ca pi putraṃ putraś ca pitaraṃ raṇe ||
vyākukṛtasaṃkalpā yuyudhus tatra navāḥ ||
raṇe ṇi ni hemapṛṣṭhāni bhārata ||
ham apaviddhāni kaś ca madhanāḥ ||
tapamayaiḥ puṅkhai jataiś ca śitāḥ śarāḥ ||
tailadhau vyajanta nirmuktabhujagopamāḥ ||
hastidantatsan khaḍgāñ jātapapariṣkṛtān ||
carmāṇi paviddhāni rukmapṛṣṭhāni dhanvinām ||
suvarṇavikṛtaprān paṭṭiśān hemabhūṣitān ||
tapamaś carṣṭīḥ śaktyaś ca kanakojjvalāḥ ||
apakṛttāś ca pati musani guṇi ca ||
parighān paṭṭiśāṃś caiva bhiṇḍilāṃś ca riṣa ||
patitāṃs tomarāṃś cāpi citrā hemapariṣkṛtāḥ ||
kuthāś ca bahudhāś cāmaravyajani ca ||
vidhāni śastrāṇi visṛjya pati narāḥ ||
vanta iva dṛśyante gatasattvā marathāḥ ||
gavimathitair gātrair musalair bhinnamastakāḥ ||
gajajirathakṣuṇṇāḥ śerate sma narāḥ kṣitau ||
tathaiśvanṛnāṃ śarair ābabhau ta ||
saṃchannā vasudhā jan parvatair iva sarvataḥ ||
samare patitaiś caiva śaktyṛṣṭiśaratomaraiḥ ||
nistriṃśaiḥ paṭṭiśaiḥ prāsair ayaskuntaiḥ paraśvadhaiḥ ||
parighair bhiṇḍilaiś ca śataghnībhis tathaiva ca ||
śaraiḥ śastrabhinnaiś ca sastīryata medi ||
niḥśabdair alpaśabdaiś ca śoṇitaughapariplutaiḥ ||
gasubhir amitraghna vibabhau saṃvṛ ma ||

Ануштубх · 8+8+8+8 · ×17

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
धृष्टद्युम्नमुखाः तु अन्येdhṛṣṭadyumnamukhāḥ tu anyeс Дхриштадьюмной во главе другие; другие, возглавляемые Дхриштадьюмной
तव सैन्यम् अयोधयन्tava sainyam ayodhayanс твоим войском сражались; бились с твоей армией
तथा एव तावकाः सर्वेtathā eva tāvakāḥ sarveтак же твои все; точно так все твои
पाण्डुसैन्यम् अयोधयन्pāṇḍusainyam ayodhayanс войском Панду сражались; бились с армией Пандавов
तत्र आक्रन्दः महान् आसीत्tatra ākrandaḥ mahān āsītтам великий вопль был; там поднялся громкий крик
तव तेषाम् च भारतtava teṣām ca bhārataтвоих и их, Бхарата; у твоих и у них
निघ्नताम् भृशम् अन्योन्यम्nighnatām bhṛśam anyonyamубивающих сильно друг друга; жестоко поражающих взаимно
कुर्वताम् कर्म दुष्करम्kurvatām karma duṣkaramсовершающих трудное дело; делающих невозможное
अन्योन्यं हि रणे शूराःanyonyaṃ hi raṇe śūrāḥдруг друга ведь в бою герои; воины на поле взаимно
केशेषु आक्षिप्य मारिषkeśeṣu ākṣipya māriṣaза волосы схватив, почтенный; таская за волосы
नखैः दन्तैः अयुध्यन्तnakhaiḥ dantaiḥ ayudhyantaногтями, зубами сражались; бились когтями и зубами
मुष्टिभिः जानुभिः तथाmuṣṭibhiḥ jānubhiḥ tathāкулаками и коленями также; а также кулаками и коленями
बाहुभिः च तलैः च एवbāhubhiḥ ca talaiḥ ca evaи руками, и ладонями; и руками с открытыми ладонями
निस्त्रिंशैः च सुसंशितैःnistriṃśaiḥ ca susaṃśitaiḥи мечами хорошо отточенными; и острыми клинками
विवरम् प्राप्य च अन्योन्यम्vivaram prāpya ca anyonyamбрешь найдя друг в друге; улучив промежуток
अनयन् यमसादनम्anayan yamasādanamвели в обитель Ямы; отправляли к смерти
न्यहनत् च पिता पुत्रम्nyahanat ca pitā putramи убивал отец сына; отец поражал сына
पुत्रः च पितरम् रणेputraḥ ca pitaram raṇeи сын отца в бою; сын отца на поле
व्याकुलीकृतसंकल्पाःvyākulīkṛtasaṃkalpāḥс помрачёнными намерениями; с расстроенным сознанием
युयुधुः तत्र मानवाःyuyudhuḥ tatra mānavāḥсражались там люди; люди бились там
रणे चारूणि चापानिraṇe cārūṇi cāpāniв бою прекрасные луки; красивые луки на поле
हेमपृष्ठानि भारतhemapṛṣṭhāni bhārataс золотыми спинками, Бхарата; златообложенные
हतानाम् अपविद्धानिhatānām apaviddhāniубитых отброшенные; брошенные павшими
कलापाः च महाधनाःkalāpāḥ ca mahādhanāḥи дорогие колчаны; и ценные стрелохранилища
जातरूपमयैः पुङ्खैःjātarūpamayaiḥ puṅkhaiḥс золотыми оперениями; с наконечниками из золота
राजतैः च शिताः शराःrājataiḥ ca śitāḥ śarāḥи серебряными, острые стрелы; серебристые острые стрелы
तैलधौताः व्यराजन्तtailadhautāḥ vyarājantaмаслом очищенные сияли; натёртые маслом блестели
निर्मुक्तभुजगोपमाःnirmuktabhujagopamāḥподобные сброшенным змеям; словно выползшие змеи
हस्तिदन्तत्सरून् खड्गान्hastidantatsarūn khaḍgānмечи с рукоятями из слоновой кости; клинки со слоновой костью
जातरूपपरिष्कृतान्jātarūpapariṣkṛtānзолотом украшенные; украшенные золотом
चर्माणि च अपविद्धानिcarmāṇi ca apaviddhāniи щиты отброшенные; брошенные щиты
रुक्मपृष्ठानि धन्विनाम्rukmapṛṣṭhāni dhanvināmс золотой спинкой лучников; златообложенные щиты стрелков
सुवर्णविकृतप्रासान्suvarṇavikṛtaprāsānзолотом украшенные прасы; копья с золотой отделкой
पट्टिशान् हेमभूषितान्paṭṭiśān hemabhūṣitānпаттиши золотом украшенные; секиры с золотом
जातरूपमयाः च ऋष्टीःjātarūpamayāḥ ca ṛṣṭīḥи ришти из золота; золотые пики
शक्त्यः च कनकोज्ज्वलाःśaktyaḥ ca kanakojjvalāḥи шакти золотом сияющие; копья, сверкающие золотом
अपकृत्ताः च पतिताःapakṛttāḥ ca patitāḥотсечённые и упавшие; срубленные и павшие
मुसलानि गुरूणि चmusalāni gurūṇi caи тяжёлые палицы; тяжёлые мусалы
परिघान् पट्टिशान् च एवparighān paṭṭiśān ca evaпаригхи и паттиши также; железные дубины и секиры
भिण्डिपालान् च मारिषbhiṇḍipālān ca māriṣaи бхиндипалы, почтенный; метательные пики
पतितान् तोमरान् च अपिpatitān tomarān ca apiи упавшие томары; павшие дротики
चित्राः हेमपरिष्कृताःcitrāḥ hemapariṣkṛtāḥпёстрые, золотом украшенные; яркие, с золотой отделкой
कुथाः च बहुधाकाराःkuthāḥ ca bahudhākārāḥи попоны различных форм; разнообразные ковры
चामरव्यजनानि चcāmaravyajanāni caи чамары-опахала; веера из хвостов
नानाविधानि शस्त्राणिnānāvidhāni śastrāṇiразличные оружия; многообразные орудия
विसृज्य पतिताः नराःvisṛjya patitāḥ narāḥбросив, павшие люди; люди, упавшие после броска
जीवन्तः इव दृश्यन्तेjīvantaḥ iva dṛśyanteкак живые кажутся; видятся словно живые
गतसत्त्वाः महारथाःgatasattvāḥ mahārathāḥлишённые жизни махаратхи; великие воины без дыхания
गदाविमथितैः गात्रैःgadāvimathitaiḥ gātraiḥбулавами размятыми членами; с телами, разбитыми булавами
मुसलैः भिन्नमस्तकाःmusalaiḥ bhinnamastakāḥпалицами разбитыми головами; с головами, расколотыми мусалами
गजवाजिरथक्षुण्णाःgajavājirathakṣuṇṇāḥслонами, конями, колесницами раздавленные; смятые слонами-конями-ратхами
शेरते स्म नराः क्षितौśerate sma narāḥ kṣitauлежали люди на земле; люди покоились на земле
तथा एव अश्व नृ नागानाम्tathā eva aśva nṛ nāgānāmтак же коней, людей, слонов; также лошадей-людей-слонов
शरीरैः आबभौ तदाśarīraiḥ ābabhau tadāтелами сияла тогда; телами была покрыта
संछन्ना वसुधा राजन्saṃchannā vasudhā rājanпокрытая земля, царь; укрытая почва
पर्वतैः इव सर्वतःparvataiḥ iva sarvataḥкак горами со всех сторон; словно повсюду горами
समरे पतितैः च एवsamare patitaiḥ ca evaв битве упавшими также; на поле павшими
शक्त्यृष्टिशरतोमरैःśaktyṛṣṭiśaratomaraiḥшакти, ришти, стрелами, томарами; копьями, пиками, стрелами, дротиками
निस्त्रिंशैः पट्टिशैः प्रासैःnistriṃśaiḥ paṭṭiśaiḥ prāsaiḥмечами, паттишами, прасами; клинками, секирами, копьями
अयस्कुन्तैः परश्वधैःayaskuntaiḥ paraśvadhaiḥжелезными кунтами, секирами; железными пиками и топорами
परिघैः भिण्डिपालैः चparighaiḥ bhiṇḍipālaiḥ caпаригхами и бхиндипалами; дубинами и метательными пиками
शतघ्नीभिः तथा एव चśataghnībhiḥ tathā eva caи также шатагхни; и смертоносными шипованными орудиями
शरीरैः शस्त्रभिन्नैः चśarīraiḥ śastrabhinnaiḥ caи телами, оружием пробитыми; телами, рассечёнными оружием
समास्तीर्यत मेदिनीsamāstīryata medinīземля была устлана; почва покрылась
निःशब्दैः अल्पशब्दैः चniḥśabdaiḥ alpaśabdaiḥ caбеззвучными и тихозвучными; молчащими и еле стонущими
शोणितौघपरिप्लुतैःśoṇitaughapariplutaiḥпотоками крови залитыми; утопающими в крови
गतासुभिः अमित्रघ्नgatāsubhiḥ amitraghnaбездыханными, врагов губитель; лишёнными жизни
विबभौ संवृता महीvibabhau saṃvṛtā mahīсияла покрытая земля; земля выглядела укрытой
Литературный перевод

Другие воины во главе с Дхриштадьюмной сражались с твоим войском, и так же все твои бились с войском Панду. Там, о Бхарата, поднялся великий вопль у твоих и у их воинов, жестоко поражавших друг друга и совершавших трудное дело. Герои в бою хватали друг друга за волосы, почтенный, сражались ногтями, зубами, кулаками, коленями, руками, ладонями и хорошо отточенными мечами; улучив брешь, они отправляли друг друга в обитель Ямы. Отец убивал сына, и сын — отца в бою; с помрачённым сознанием люди сражались там. На поле лежали прекрасные луки с золотыми спинками, о Бхарата, отброшенные убитыми, и дорогие колчаны; острые стрелы с золотыми и серебряными оперениями, натёртые маслом, сияли, подобные выползшим змеям. Были мечи с рукоятями из слоновой кости, украшенные золотом, и отброшенные щиты лучников с золотой спинкой; прасы с золотой отделкой, паттиши, украшенные золотом, золотые ришти и шакти, сияющие золотом; отсечённые и упавшие тяжёлые палицы, паригхи, паттиши, бхиндипалы, почтенный, и упавшие пёстрые томары с золотой отделкой; разнообразные попоны и опахала-чамары. Махаратхи, бросив разные виды оружия и пав, хотя уже лишились жизни, казались живыми. Люди лежали на земле с телами, размятыми булавами, с головами, разбитыми мусалами, раздавленные слонами, конями и колесницами. Так же земля, покрытая телами коней, людей и слонов, сияла, царь, словно со всех сторон горами. В битве земля была устлана упавшими шакти, ришти, стрелами, томарами, мечами, паттишами, прасами, железными кунтами, секирами, паригхами, бхиндипалами, шатагхни, а также телами, пробитыми оружием. Покрытая бездыханными телами, залитыми потоками крови, беззвучными или едва стонущими, земля сияла, губитель врагов».

Версия

e5c2725e5c59 · опубликовано 17 июл. 2026 г., 21:47:11 UTC

Доступно наRUEN

Листайте стихи клавишами