Махабхарата
Кришна показывает Арджуне поле побоища8.14.1-17
8714 / 15823
Махабхарата · 8.14.1-17
Деванагари

संजय उवाच
प्रत्यागत्य पुनर् जिष्णुर् अहन् संशप्तकान् बहून् ॥
वक्रानुवक्रगमनाद् अङ्गारक इव ग्रहः ॥
पार्थबाणहता राजन् नराश्वरथकुञ्जराः ॥
विचेलुर् बभ्रमुर् नेदुः पेतुर् मम्लुश् च मारिष ॥
धुर्यं धुर्यतरान् सूतान् रथांश् च परिसंक्षिपन् ॥
पाणीन् पाणिगतं शस्त्रं बाहून् अपि शिरांसि च ॥
भल्लैः क्षुरैर् अर्धचन्द्रैर् वत्सदन्तैश् च पाण्डवः ॥
चिच्छेदामित्रवीराणां समरे प्रतियुध्यताम् ॥
वाशितार्थे युयुत्सन्तो वृषभा वृषभं यथा ॥
आपतन्त्य् अर्जुनं शूराः शतशो ऽथ सहस्रशः ॥
तेषां तस्य च तद् युद्धम् अभवल् लोमहर्षणम् ॥
त्रैलोक्यविजये यादृग् दैत्यानां सह वज्रिणा ॥
तम् अविध्यत् त्रिभिर् बाणैर् दन्दशूकैर् इवाहिभिः ॥
उग्रायुधस् ततस् तस्य शिरः कायाद् अपाहरत् ॥
ते ऽर्जुनं सर्वतः क्रुद्धा नानाशस्त्रैर् अवीवृषन् ॥
मरुद्भिः प्रेषिता मेघा हिमवन्तम् इवोष्णगे ॥
अस्त्रैर् अस्त्राणि संवार्य द्विषतां सर्वतो ऽर्जुनः ॥
सम्यग् अस्तैः शरैः सर्वान् सहितान् अहनद् बहून् ॥
छिन्नत्रिवेणुजङ्घेषान् निहतपार्ष्णिसारथीन् ॥
संछिन्नरश्मियोक्त्राक्षान् व्यनुकर्षयुगान् रथान् ॥
विध्वस्तसर्वसंनाहान् बाणैश् चक्रे ऽर्जुनस् त्वरन् ॥
ते रथास् तत्र विध्वस्ताः परार्ध्या भान्त्य् अनेकशः ॥
धनिनाम् इव वेश्मानि हतान्य् अग्न्यनिलाम्बुभिः ॥
द्विपाः संभिन्नमर्माणो वज्राशनिसमैः शरैः ॥
पेतुर् गिर्यग्रवेश्मानि वज्रवाताग्निभिर् यथा ॥
सारोहास् तुरगाः पेतुर् बहवो ऽर्जुनताडिताः ॥
निर्जिह्वान्त्राः क्षितौ क्षीणा रुधिरार्द्राः सुदुर्दृशः ॥
नराश्वनागा नाराचैः संस्यूताः सव्यसाचिना ॥
बभ्रमुश् चस्खलुः पेतुर् नेदुर् मम्लुश् च मारिष ॥
अणकैश् च शिलाधौतैर् वज्राशनिविषोपमैः ॥
शरैर् निजघ्निवान् पार्थो महेन्द्र इव दानवान् ॥
महार्हवर्माभरणा नानारूपाम्बरायुधाः ॥
सरथाः सध्वजा वीरा हताः पार्थेन शेरते ॥
विजिताः पुण्यकर्माणो विशिष्टाभिजनश्रुताः ॥
गताः शरीरैर् वसुधाम् ऊर्जितैः कर्मभिर् दिवम् ॥

Транслитерация (IAST)

saṃjaya uvāca
pratyāgatya punar jiṣṇur ahan saṃśaptakān bahūn ||
vakrānuvakragamanād aṅgāraka iva grahaḥ ||
pārthabāṇahatā rājan narāśvarathakuñjarāḥ ||
vicelur babhramur neduḥ petur mamluś ca māriṣa ||
dhuryaṃ dhuryatarān sūtān rathāṃś ca parisaṃkṣipan ||
pāṇīn pāṇigataṃ śastraṃ bāhūn api śirāṃsi ca ||
bhallaiḥ kṣurair ardhacandrair vatsadantaiś ca pāṇḍavaḥ ||
cicchedāmitravīrāṇāṃ samare pratiyudhyatām ||
vāśitārthe yuyutsanto vṛṣabhā vṛṣabhaṃ yathā ||
āpatanty arjunaṃ śūrāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ ||
teṣāṃ tasya ca tad yuddham abhaval lomaharṣaṇam ||
trailokyavijaye yādṛg daityānāṃ saha vajriṇā ||
tam avidhyat tribhir bāṇair dandaśūkair ivāhibhiḥ ||
ugrāyudhas tatas tasya śiraḥ kāyād apāharat ||
te 'rjunaṃ sarvataḥ kruddhā nānāśastrair avīvṛṣan ||
marudbhiḥ preṣitā meghā himavantam ivoṣṇage ||
astrair astrāṇi saṃvārya dviṣatāṃ sarvato 'rjunaḥ ||
samyag astaiḥ śaraiḥ sarvān sahitān ahanad bahūn ||
chinnatriveṇujaṅgheṣān nihatapārṣṇisārathīn ||
saṃchinnaraśmiyoktrākṣān vyanukarṣayugān rathān ||
vidhvastasarvasaṃnāhān bāṇaiś cakre 'rjunas tvaran ||
te rathās tatra vidhvastāḥ parārdhyā bhānty anekaśaḥ ||
dhaninām iva veśmāni hatāny agnyanilāmbubhiḥ ||
dvipāḥ saṃbhinnamarmāṇo vajrāśanisamaiḥ śaraiḥ ||
petur giryagraveśmāni vajravātāgnibhir yathā ||
sārohās turagāḥ petur bahavo 'rjunatāḍitāḥ ||
nirjihvāntrāḥ kṣitau kṣīṇā rudhirārdrāḥ sudurdṛśaḥ ||
narāśvanāgā nārācaiḥ saṃsyūtāḥ savyasācinā ||
babhramuś caskhaluḥ petur nedur mamluś ca māriṣa ||
aṇakaiś ca śilādhautair vajrāśaniviṣopamaiḥ ||
śarair nijaghnivān pārtho mahendra iva dānavān ||
mahārhavarmābharaṇā nānārūpāmbarāyudhāḥ ||
sarathāḥ sadhvajā vīrā hatāḥ pārthena śerate ||
vijitāḥ puṇyakarmāṇo viśiṣṭābhijanaśrutāḥ ||
gatāḥ śarīrair vasudhām ūrjitaiḥ karmabhir divam ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
प्रत्यागत्य पुनः जिष्णुःpratyāgatya punaḥ jiṣṇuḥвернувшись снова Джишну; победоносный Арджуна
अहन् संशप्तकान् बहून्ahan saṃśaptakān bahūnубивал многих самшаптаков; многих клятвенных воинов
वक्रानुवक्रगमनात्vakrānuvakragamanātиз-за кривого и встречнокривого движения; двигаясь извилисто
अङ्गारकः इव ग्रहःaṅgārakaḥ iva grahaḥкак планета Ангарака; словно Марс
पार्थबाणहताः राजन्pārthabāṇahatāḥ rājanстрелами Партхи поражённые, царь; раненные Арджуной
नराश्वरथकुञ्जराःnarāśvarathakuñjarāḥлюди, кони, колесницы, слоны; воины и животные
विचेलुः बभ्रमुः नेदुःviceluḥ babhramuḥ neduḥдрожали, кружились, ревели; шатались, метались
पेतुः मम्लुः च मारिषpetuḥ mamluḥ ca māriṣaпадали и слабели, почтенный; рушились и изнемогали
धुर्यम् धुर्यतरान् सूतान्dhuryam dhuryatarān sūtānупряжного, лучших упряжных, возниц; главных коней и возниц
रथान् च परिसंक्षिपन्rathān ca parisaṃkṣipanи колесницы полностью разбивая; круша ратхи
पाणीन् पाणिगतम् शस्त्रम्pāṇīn pāṇigatam śastramкисти, оружие в руке; руки и ручное оружие
बाहून् अपि शिरांसि चbāhūn api śirāṃsi caи руки, также головы; руки и головы
भल्लैः क्षुरैः अर्धचन्द्रैःbhallaiḥ kṣuraiḥ ardhacandraiḥбхаллами, кшурами, полумесяцами; разными наконечниками
वत्सदन्तैः च पाण्डवःvatsadantaiḥ ca pāṇḍavaḥи ватсадантами Пандава; и зубцами-телятами
चिच्छेद अमित्रवीराणाम्ciccheda amitravīrāṇāmотсекал у вражеских героев; рубил у врагов
समरे प्रतियुध्यताम्samare pratiyudhyatāmв битве сопротивлявшихся; сражавшихся против него
वाशितार्थे युयुत्सन्तःvāśitārthe yuyutsantaḥради самки желающие биться; ради коровы дерущиеся
वृषभाः वृषभम् यथाvṛṣabhāḥ vṛṣabham yathāбыки как быка; как быки на быка
आपतन्ति अर्जुनम् शूराःāpatanti arjunam śūrāḥнападали на Арджуну герои; воины бросались
शतशः अथ सहस्रशःśataśaḥ atha sahasraśaḥсотнями затем тысячами; сотнями и тысячами
तेषाम् तस्य च तद् युद्धम्teṣām tasya ca tad yuddhamих и его та битва; их бой с Арджуной
अभवत् लोमहर्षणम्abhavat lomaharṣaṇamбыла волосовздымающей; была ужасающей
त्रैलोक्यविजये यादृक्trailokyavijaye yādṛkкакая при завоевании трёх миров; как битва за три мира
दैत्यानाम् सह वज्रिणाdaityānām saha vajriṇāдайтьев с Ваджрином; асуров с Индрой
तम् अविध्यत् त्रिभिः बाणैःtam avidhyat tribhiḥ bāṇaiḥего пронзил тремя стрелами; его ударил тремя
दन्दशूकैः इव अहिभिःdandaśūkaiḥ iva ahibhiḥкак жалящими змеями; словно змеями
उग्रायुधः ततः तस्यugrāyudhaḥ tataḥ tasyaУграюдха затем его; затем Уграюдха
शिरः कायात् अपाहरत्śiraḥ kāyāt apāharatголову от тела унёс; отсек голову от тела
ते अर्जुनम् सर्वतः क्रुद्धाःte arjunam sarvataḥ kruddhāḥони Арджуну отовсюду разгневанные; в гневе отовсюду
नानाशस्त्रैः अवीवृषन्nānāśastraiḥ avīvṛṣanразным оружием осыпали; засыпали оружием
मरुद्भिः प्रेषिताः मेघाःmarudbhiḥ preṣitāḥ meghāḥветрами гонимые облака; облака, движимые ветрами
हिमवन्तम् इव उष्णगेhimavantam iva uṣṇageХимавант словно в жару; как Гималаи летом
अस्त्रैः अस्त्राणि संवार्यastraiḥ astrāṇi saṃvāryaастрами оружия отразив; оружием отбив оружие
द्विषताम् सर्वतः अर्जुनःdviṣatām sarvataḥ arjunaḥврагов отовсюду Арджуна; Арджуна со всех сторон
सम्यक् अस्तैः शरैःsamyak astaiḥ śaraiḥточно выпущенными стрелами; верно пущенными стрелами
सर्वान् सहितान् अहनत् बहून्sarvān sahitān ahanat bahūnвсех собранных убил многих; поражал многих вместе
छिन्नत्रिवेणुजङ्घेषान्chinnatriveṇujaṅgheṣānс отсечёнными частями и опорами; с разбитыми деталями
निहतपार्ष्णिसारथीन्nihatapārṣṇisārathīnс убитыми задними возницами; с павшими помощниками
संछिन्नरश्मियोक्त्राक्षान्saṃchinnaraśmiyoktrākṣānс рассечёнными поводьями, упряжью, осями; с изрубленной упряжью
व्यनुकर्षयुगान् रथान्vyanukarṣayugān rathānс уничтоженными прицепами и ярмами; исковерканные ратхи
विध्वस्तसर्वसंनाहान्vidhvastasarvasaṃnāhānс разрушенным всем снаряжением; полностью разобранные
बाणैः चक्रे अर्जुनः त्वरन्bāṇaiḥ cakre arjunaḥ tvaranстрелами сделал Арджуна спеша; Арджуна быстро превратил
ते रथाः तत्र विध्वस्ताःte rathāḥ tatra vidhvastāḥте колесницы там разбитые; разрушенные ратхи
परार्ध्याः भान्ति अनेकशःparārdhyāḥ bhānti anekaśaḥдрагоценные сияют многократно; многие ещё сияли
धनिनाम् इव वेश्मानिdhaninām iva veśmāniсловно дома богачей; как богатые дома
हतानि अग्न्यनिलाम्बुभिःhatāni agnyanilāmbubhiḥразрушенные огнём, ветром, водой; погубленные стихиями
द्विपाः संभिन्नमर्माणःdvipāḥ saṃbhinnamarmāṇaḥслоны с разбитыми мармами; слоны с пробитыми местами
वज्राशनिसमैः शरैःvajrāśanisamaiḥ śaraiḥстрелами равными ваджре и молнии; молниеподобными стрелами
पेतुः गिर्यग्रवेश्मानिpetuḥ giryagraveśmāniпадали как дома на вершинах гор; рушились словно горные дома
वज्रवाताग्निभिः यथाvajravātāgnibhiḥ yathāкак ваджрой, ветром, огнём; поражённые стихиями
सारोहाः तुरगाः पेतुःsārohāḥ turagāḥ petuḥкони с всадниками падали; лошади с седоками
बहवः अर्जुनताडिताःbahavaḥ arjunatāḍitāḥмногие Арджуной поражённые; множество раненых Арджуной
निर्जिह्वान्त्राः क्षितौ क्षीणाःnirjihvāntrāḥ kṣitau kṣīṇāḥбез языков, кишок, на земле истощённые; изуродованные на земле
रुधिरार्द्राः सुदुर्दृशःrudhirārdrāḥ sudurdṛśaḥкровью мокрые, трудносмотримые; страшные для взгляда
नराश्वनागाः नाराचैःnarāśvanāgāḥ nārācaiḥлюди, кони, слоны нарачами; воины, лошади, слоны
संस्यूताः सव्यसाचिनाsaṃsyūtāḥ savyasācināпрошитые Савьясачином; пронзённые Арджуной
बभ्रमुः चस्खलुः पेतुःbabhramuḥ caskhaluḥ petuḥкружились, спотыкались, падали; шатались и рушились
नेदुः मम्लुः च मारिषneduḥ mamluḥ ca māriṣaревели и слабели, почтенный; стонали и изнемогали
अणकैः च शिलाधौतैःaṇakaiḥ ca śilādhautaiḥи аначками, на камне отточенными; точёными стрелами
वज्राशनिविषोपमैःvajrāśaniviṣopamaiḥподобными ваджре, молнии, яду; смертоносными
शरैः निजघ्निवान् पार्थःśaraiḥ nijaghnivān pārthaḥстрелами поражал Партха; Арджуна убивал
महेन्द्रः इव दानवान्mahendraḥ iva dānavānкак великий Индра данавов; словно Индра асуров
महार्हवर्माभरणाःmahārhavarmābharaṇāḥс дорогими бронями и украшениями; в драгоценной броне
नानारूपाम्बरायुधाःnānārūpāmbarāyudhāḥс разными одеждами и оружием; разноодетые, вооружённые
सरथाः सध्वजाः वीराःsarathāḥ sadhvajāḥ vīrāḥс колесницами, со знамёнами герои; воины с ратхами
हताः पार्थेन शेरतेhatāḥ pārthena śerateубитые Партхой лежат; лежат, сражённые Арджуной
विजिताः पुण्यकर्माणःvijitāḥ puṇyakarmāṇaḥпобеждённые, добродетельные деяниями; заслуженные воины
विशिष्टाभिजनश्रुताःviśiṣṭābhijanaśrutāḥизвестные благородным родом; славные происхождением
गताः शरीरैः वसुधाम्gatāḥ śarīraiḥ vasudhāmушли телами на землю; телами легли в землю
ऊर्जितैः कर्मभिः दिवम्ūrjitaiḥ karmabhiḥ divamмощными делами на небо; подвигами ушли в небо
Литературный перевод

Санджая сказал: «Вернувшись, победоносный Арджуна снова убивал многих самшаптаков; двигаясь извилистыми и встречными ходами, он был подобен планете Ангараке. Люди, кони, колесницы и слоны, поражённые стрелами Партхи, о царь, дрожали, кружились, ревели, падали и изнемогали. Пандава бхаллами, кшурами, полумесяцами и ватсадантами отсекал у вражеских героев, сопротивлявшихся в бою, главных коней, лучших упряжных, возниц, колесницы, кисти, оружие в руках, руки и головы. Герои сотнями и тысячами нападали на Арджуну, как быки, желающие биться за самку, нападают на быка. Их битва с ним была ужасной, подобной битве дайтьев с Индрой за завоевание трёх миров. Уграюдха пронзил Арджуну тремя стрелами, словно жалящими змеями, но Арджуна отсёк его голову от тела. Разгневанные, они отовсюду осыпали Арджуну разным оружием, как облака, гонимые ветрами, покрывают Химавант в жаркое время. Арджуна отразил оружие врагов астрами и точно пущенными стрелами стал поражать многих, собравшихся против него со всех сторон. Спеша, он стрелами превращал колесницы в груды с отсечёнными частями, убитыми возницами, рассечённой упряжью, разбитыми осями и разрушенным снаряжением. Эти драгоценные, но разбитые колесницы ещё сияли там, как дома богачей, уничтоженные огнём, ветром и водой. Слоны с пробитыми уязвимыми местами падали от стрел, равных ваджре и молнии, как дома на горных вершинах рушатся от ваджры, ветра и огня. Многие кони с всадниками, поражённые Арджуной, падали на землю изуродованными, залитыми кровью и страшными для взгляда. Люди, кони и слоны, прошитые нарачами Савьясачина, кружились, спотыкались, падали, ревели и изнемогали. Партха поражал их отточенными стрелами, подобными ваджре, молнии и яду, как великий Индра поражает данавов. Герои в дорогой броне и украшениях, с разными одеждами и оружием, с колесницами и знамёнами, лежали, убитые Партхой. Побеждённые, славные родом и добрыми делами, они телами ушли в землю, а мощными подвигами — на небо».

Версия

b371239ec9ca · опубликовано 20 июн. 2026 г., 08:45:27 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами