बाहुभिश् चन्दनादिग्धैः साङ्गदैः शुभभूषणैः ॥
सतलत्रैः सकेयूरैर् भाति भारत मेदिनी ॥
साङ्गुलित्रैर् भुजाग्रैश् च विप्रविद्धैर् अलंकृतैः ॥
हस्तिहस्तोपमैश् छिन्नैर् ऊरुभिश् च तरस्विनाम् ॥
बद्धचूडामणिवरैः शिरोभिश् च सकुण्डलैः ॥
निकृत्तैर् वृषभाक्षाणां विराजति वसुंधरा ॥
कबन्धैः शोणितादिग्धैश् छिन्नगात्रशिरोधरैः ॥
भूर् भाति भरतश्रेष्ठ शान्तार्चिर्भिर् इवाग्निभिः ॥
रथान् बहुविधान् भग्नान् हेमकिङ्किणिनः शुभान् ॥
अश्वांश् च बहुधा पश्य शोणितेन परिप्लुतान् ॥
योधानां च महाशङ्खान् पाण्डुरांश् च प्रकीर्णकान् ॥
निरस्तजिह्वान् मातङ्गाञ् शयानान् पर्वतोपमान् ॥
वैजयन्तीविचित्रांश् च हतांश् च गजयोधिनः ॥
वारणानां परिस्तोमान् सुयुक्ताम्बरकम्बलान् ॥
विपाटिता विचित्राश् च रूपचित्राः कुथास् तथा ॥
भिन्नाश् च बहुधा घण्टाः पतद्भिश् चूर्णिता गजैः ॥
वैडूर्यमणिदण्डांश् च पतितान् अङ्कुशान् भुवि ॥
बद्धाः सादिध्वजाग्रेषु सुवर्णविकृताः कशाः ॥
विचित्रान् मणिचित्रांश् च जातरूपपरिष्कृतान् ॥
अश्वास्तरपरिस्तोमान् राङ्कवान् पतितान् भुवि ॥
चूडामणीन् नरेन्द्राणां विचित्राः काञ्चनस्रजः ॥
छत्राणि चापविद्धानि चामरव्यजनानि च ॥
चन्द्रनक्षत्रभासैश् च वदनैश् चारुकुण्डलैः ॥
कॢप्तश्मश्रुभिर् अत्यर्थं वीराणां समलंकृतैः ॥
वदनैः पश्य संछन्नां महीं शोणितकर्दमाम् ॥
सजीवांश् च नरान् पश्य कूजमानान् समन्ततः ॥
उपास्यमानान् बहुभिर् न्यस्तशस्त्रैर् विशां पते ॥
ज्ञातिभिः सहितैस् तत्र रोदमानैर् मुहुर् मुहुः ॥
व्युत्क्रान्तान् अपरान् योधांश् छादयित्वा तरस्विनः ॥
पुनर् युद्धाय गच्छन्ति जयगृद्धाः प्रमन्यवः ॥
bāhubhiś candanādigdhaiḥ sāṅgadaiḥ śubhabhūṣaṇaiḥ ||
satalatraiḥ sakeyūrair bhāti bhārata medinī ||
sāṅgulitrair bhujāgraiś ca vipraviddhair alaṃkṛtaiḥ ||
hastihastopamaiś chinnair ūrubhiś ca tarasvinām ||
baddhacūḍāmaṇivaraiḥ śirobhiś ca sakuṇḍalaiḥ ||
nikṛttair vṛṣabhākṣāṇāṃ virājati vasuṃdharā ||
kabandhaiḥ śoṇitādigdhaiś chinnagātraśirodharaiḥ ||
bhūr bhāti bharataśreṣṭha śāntārcirbhir ivāgnibhiḥ ||
rathān bahuvidhān bhagnān hemakiṅkiṇinaḥ śubhān ||
aśvāṃś ca bahudhā paśya śoṇitena pariplutān ||
yodhānāṃ ca mahāśaṅkhān pāṇḍurāṃś ca prakīrṇakān ||
nirastajihvān mātaṅgāñ śayānān parvatopamān ||
vaijayantīvicitrāṃś ca hatāṃś ca gajayodhinaḥ ||
vāraṇānāṃ paristomān suyuktāmbarakambalān ||
vipāṭitā vicitrāś ca rūpacitrāḥ kuthās tathā ||
bhinnāś ca bahudhā ghaṇṭāḥ patadbhiś cūrṇitā gajaiḥ ||
vaiḍūryamaṇidaṇḍāṃś ca patitān aṅkuśān bhuvi ||
baddhāḥ sādidhvajāgreṣu suvarṇavikṛtāḥ kaśāḥ ||
vicitrān maṇicitrāṃś ca jātarūpapariṣkṛtān ||
aśvāstaraparistomān rāṅkavān patitān bhuvi ||
cūḍāmaṇīn narendrāṇāṃ vicitrāḥ kāñcanasrajaḥ ||
chatrāṇi cāpaviddhāni cāmaravyajanāni ca ||
candranakṣatrabhāsaiś ca vadanaiś cārukuṇḍalaiḥ ||
kḷptaśmaśrubhir atyarthaṃ vīrāṇāṃ samalaṃkṛtaiḥ ||
vadanaiḥ paśya saṃchannāṃ mahīṃ śoṇitakardamām ||
sajīvāṃś ca narān paśya kūjamānān samantataḥ ||
upāsyamānān bahubhir nyastaśastrair viśāṃ pate ||
jñātibhiḥ sahitais tatra rodamānair muhur muhuḥ ||
vyutkrāntān aparān yodhāṃś chādayitvā tarasvinaḥ ||
punar yuddhāya gacchanti jayagṛddhāḥ pramanyavaḥ ||
Земля, Бхарата, сияет руками, умащёнными сандалом, с браслетами, наплечниками, кейюрами и прекрасными украшениями; разбросанными украшенными кистями, отсечёнными бёдрами сильных воинов, подобными слоновьим хоботам; головами с лучшими чудамани и серьгами, срезанными у быкоглазых героев. Земля, лучший Бхаратов, выглядит как огни с погасшим пламенем: она покрыта кровавыми обезглавленными туловищами, с отсечёнными членами и шеями. Смотри на разбитые прекрасные колесницы разных видов с золотыми колокольчиками и на коней, залитых кровью; на большие белые раковины воинов, разбросанные вокруг; на гороподобных слонов, лежащих с высунутыми языками; на пёстрые победные гирлянды и убитых воинов-слоноводов; на слоновьи покровы, ткани, одеяла, порванные узорные ковры и разбитые колокольцы, раздробленные падающими слонами. Смотри на упавшие на землю стрекала с вайдурьевыми рукоятями, на золотые бичи, привязанные к верхам знамён всадников, на пёстрые, самоцветные, золотом отделанные конские покрывала, лежащие на земле; на чудамани царей, пёстрые золотые гирлянды, отброшенные зонты, чамары и опахала. Посмотри, как земля, ставшая кровавой грязью, покрыта лицами героев — сияющими как луна и звёзды, с красивыми серьгами, ухоженными бородами и богатыми украшениями. Смотри и на живых людей, стонущих со всех сторон: их окружают многие родичи, сложившие оружие и снова и снова плачущие. Прикрыв других, уже умерших воинов, храбрые и яростные, жадные до победы, снова идут в бой».
5dde8c42d522 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 04:11:50 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Перечень украшений и царских знаков не декоративен. Он показывает, что смерть уравнивает всё: золото, венцы, знамена, оружие и родовая слава оказываются на одной окровавленной земле.