Махабхарата
Дурьодхана рассказывает историю Трипуры8.24.112-128
8771 / 15823
Махабхарата · 8.24.112-128
Деванагари

ततो ऽधिरूढे वरदे प्रयाते चासुरान् प्रति ॥
साधु साध्व् इति विश्वेशः स्मयमानो ऽभ्यभाषत ॥
याहि देव यतो दैत्याश् चोदयाश्वान् अतन्द्रितः ॥
पश्य बाह्वोर् बलं मे ऽद्य निघ्नतः शात्रवान् रणे ॥
ततस् तांश् चोदयाम् आस वायुवेगसमाञ् जवे ॥
येन तत् त्रिपुरं राजन् दैत्यदानवरक्षितम् ॥
अथाधिज्यं धनुः कृत्वा शर्वः संधाय तं शरम् ॥
युक्त्वा पाशुपतास्त्रेण त्रिपुरं समचिन्तयत् ॥
तस्मिन् स्थिते तदा राजन् क्रुद्धे विधृतकार्मुके ॥
पुराणि तानि कालेन जग्मुर् एकत्वतां तदा ॥
एकीभावं गते चैव त्रिपुरे समुपागते ॥
बभूव तुमुलो हर्षो दैवतानां महात्मनाम् ॥
ततो देवगणाः सर्वे सिद्धाश् च परमर्षयः ॥
जयेति वाचो मुमुचुः संस्तुवन्तो मुदान्विताः ॥
ततो ऽग्रतः प्रादुरभूत् त्रिपुरं जघ्नुषो ऽसुरान् ॥
अनिर्देश्योग्रवपुषो देवस्यासह्यतेजसः ॥
स तद् विकृष्य भगवान् दिव्यं लोकेश्वरो धनुः ॥
त्रैलोक्यसारं तम् इषुं मुमोच त्रिपुरं प्रति ॥
तत् सासुरगणं दग्ध्वा प्राक्षिपत् पश्चिमार्णवे ॥
एवं तत् त्रिपुरं दग्धं दानवाश् चाप्य् अशेषतः ॥
महेश्वरेण क्रुद्धेन त्रैलोक्यस्य हितैषिणा ॥
स चात्मक्रोधजो वह्निर् हाहेत्य् उक्त्वा निवारितः ॥
मा कार्षीर् भस्मसाल् लोकान् इति त्र्यक्षो ऽब्रवीच् च तम् ॥
ततः प्रकृतिम् आपन्ना देवा लोकास् तथर्षयः ॥
तुष्टुवुर् वाग्भिर् अर्थ्याभिः स्थाणुम् अप्रतिमौजसम् ॥
ते ऽनुज्ञाता भगवता जग्मुः सर्वे यथागतम् ॥
कृतकामाः प्रसन्नेन प्रजापतिमुखाः सुराः ॥
यथैव भगवान् ब्रह्मा लोकधाता पितामहः ॥
संयच्छ त्वं हयान् अस्य राधेयस्य महात्मनः ॥
त्वं हि कृष्णाच् च कर्णाच् च फल्गुनाच् च विशेषतः ॥
विशिष्टो राजशार्दूल नास्ति तत्र विचारणा ॥
युद्धे ह्य् अयं रुद्रकल्पस् त्वं च ब्रह्मसमो ऽनघ ॥
तस्माच् छक्तौ युवां जेतुं मच्छत्रूंस् ताव् इवासुरान् ॥
यथा शल्याद्य कर्णो ऽयं श्वेताश्वं कृष्णसारथिम् ॥
प्रमथ्य हन्यात् कौन्तेयं तथा शीघ्रं विधीयताम् ॥
त्वयि कर्णश् च राज्यं च वयं चैव प्रतिष्ठिताः ॥

Транслитерация (IAST)

tato 'dhirūḍhe varade prayāte cāsurān prati ||
sādhu sādhv iti viśveśaḥ smayamāno 'bhyabhāṣata ||
yāhi deva yato daityāś codayāśvān atandritaḥ ||
paśya bāhvor balaṃ me 'dya nighnataḥ śātravān raṇe ||
tatas tāṃś codayām āsa vāyuvegasamāñ jave ||
yena tat tripuraṃ rājan daityadānavarakṣitam ||
athādhijyaṃ dhanuḥ kṛtvā śarvaḥ saṃdhāya taṃ śaram ||
yuktvā pāśupatāstreṇa tripuraṃ samacintayat ||
tasmin sthite tadā rājan kruddhe vidhṛtakārmuke ||
purāṇi tāni kālena jagmur ekatvatāṃ tadā ||
ekībhāvaṃ gate caiva tripure samupāgate ||
babhūva tumulo harṣo daivatānāṃ mahātmanām ||
tato devagaṇāḥ sarve siddhāś ca paramarṣayaḥ ||
jayeti vāco mumucuḥ saṃstuvanto mudānvitāḥ ||
tato 'grataḥ prādurabhūt tripuraṃ jaghnuṣo 'surān ||
anirdeśyogravapuṣo devasyāsahyatejasaḥ ||
sa tad vikṛṣya bhagavān divyaṃ lokeśvaro dhanuḥ ||
trailokyasāraṃ tam iṣuṃ mumoca tripuraṃ prati ||
tat sāsuragaṇaṃ dagdhvā prākṣipat paścimārṇave ||
evaṃ tat tripuraṃ dagdhaṃ dānavāś cāpy aśeṣataḥ ||
maheśvareṇa kruddhena trailokyasya hitaiṣiṇā ||
sa cātmakrodhajo vahnir hāhety uktvā nivāritaḥ ||
mā kārṣīr bhasmasāl lokān iti tryakṣo 'bravīc ca tam ||
tataḥ prakṛtim āpannā devā lokās tatharṣayaḥ ||
tuṣṭuvur vāgbhir arthyābhiḥ sthāṇum apratimaujasam ||
te 'nujñātā bhagavatā jagmuḥ sarve yathāgatam ||
kṛtakāmāḥ prasannena prajāpatimukhāḥ surāḥ ||
yathaiva bhagavān brahmā lokadhātā pitāmahaḥ ||
saṃyaccha tvaṃ hayān asya rādheyasya mahātmanaḥ ||
tvaṃ hi kṛṣṇāc ca karṇāc ca phalgunāc ca viśeṣataḥ ||
viśiṣṭo rājaśārdūla nāsti tatra vicāraṇā ||
yuddhe hy ayaṃ rudrakalpas tvaṃ ca brahmasamo 'nagha ||
tasmāc chaktau yuvāṃ jetuṃ macchatrūṃs tāv ivāsurān ||
yathā śalyādya karṇo 'yaṃ śvetāśvaṃ kṛṣṇasārathim ||
pramathya hanyāt kaunteyaṃ tathā śīghraṃ vidhīyatām ||
tvayi karṇaś ca rājyaṃ ca vayaṃ caiva pratiṣṭhitāḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
ततः अधिरूढे वरदेtataḥ adhirūḍhe varadeзатем когда даритель благ взошёл; когда Шива поднялся
प्रयाते च असुरान् प्रतिprayāte ca asurān pratiи отправился против асуров; двинулся к асурам
साधु साधु इति विश्वेशःsādhu sādhu iti viśveśaḥхорошо, хорошо, так Владыка мира; Шива сказал
स्मयमानः अभ्यभाषतsmayamānaḥ abhyabhāṣataулыбаясь, обратился; с улыбкой сказал
याहि देव यतः दैत्याःyāhi deva yataḥ daityāḥезжай, бог, где дайтьи; правь к демонам
चोदयाश्वान् अतन्द्रितःcodayāśvān atandritaḥпогоняй коней неутомимо; будь внимателен
पश्य बाह्वोः बलम् मे अद्यpaśya bāhvoḥ balam me adyaсмотри силу двух рук моих сегодня; увидишь мою силу
निघ्नतः शात्रवान् रणेnighnataḥ śātravān raṇeпоражающего врагов в бою; когда сражу врагов
ततः तान् चोदयाम् आसtataḥ tān codayām āsaзатем он их погнал; Брахма погнал коней
वायुवेगसमान् जवेvāyuvegasamān javeравных ветру в скорости; быстрых как ветер
येन तत् त्रिपुरम् राजन्yena tat tripuram rājanтуда, где та Трипура, царь; к трём городам
दैत्यदानवरक्षितम्daityadānavarakṣitamдайтьями и данавами защищённая; охраняемая демонами
अथ अधिज्यम् धनुः कृत्वाatha adhijyam dhanuḥ kṛtvāзатем натянув лук; положив тетиву
शर्वः संधाय तम् शरम्śarvaḥ saṃdhāya tam śaramШарва наложив ту стрелу; Шива нацелил
युक्त्वा पाशुपतास्त्रेणyuktvā pāśupatāstreṇaсоединив с Пашупата-астрой; оснастив Пашупатой
त्रिपुरम् समचिन्तयत्tripuram samacintayatо Трипуре подумал; сосредоточился на Трипуре
तस्मिन् स्थिते तदा राजन्tasmin sthite tadā rājanкогда он стоял тогда, царь; когда Шива стоял
क्रुद्धे विधृतकार्मुकेkruddhe vidhṛtakārmukeразгневанный, держа лук; с поднятым луком
पुराणि तानि कालेनpurāṇi tāni kālenaте города временем; в назначенный срок
जग्मुः एकत्वताम् तदाjagmuḥ ekatvatām tadāпришли к единству тогда; стали одним
एकीभावम् गते च एवekībhāvam gate ca evaи когда пришли к единству; когда соединились
त्रिपुरे समुपागतेtripure samupāgateи Трипура сошлась; три города сблизились
बभूव तुमुलः हर्षःbabhūva tumulaḥ harṣaḥвозник бурный восторг; поднялась радость
दैवतानाम् महात्मनाम्daivatānām mahātmanāmу великодушных богов; среди богов
ततः देवगणाः सर्वेtataḥ devagaṇāḥ sarveзатем все сонмы богов; все боги
सिद्धाः च परमर्षयःsiddhāḥ ca paramarṣayaḥи сиддхи, высшие риши; сиддхи и мудрецы
जय इति वाचः मुमुचुःjaya iti vācaḥ mumucuḥ«победа!» такие слова выпустили; воскликнули победа
संस्तुवन्तः मुदान्विताःsaṃstuvantaḥ mudānvitāḥвосхваляя, радостью наполненные; радостно славя
ततः अग्रतः प्रादुरभूत्tataḥ agrataḥ prādurabhūtзатем впереди явилась; появилась перед ним
त्रिपुरम् जघ्नुषः असुरान्tripuram jaghnuṣaḥ asurānТрипура губящего асуров; перед губителем асуров
अनिर्देश्योग्रवपुषःanirdeśyogravapuṣaḥнеописуемо страшного обликом; ужасного
देवस्य असह्यतेजसःdevasya asahyatejasaḥбога невыносимой силы; Шивы
सः तत् विकृष्य भगवान्saḥ tat vikṛṣya bhagavānон её натянув, Господь; натянув лук
दिव्यम् लोकेश्वरः धनुःdivyam lokeśvaraḥ dhanuḥбожественный владыка мира лук; божественный лук
त्रैलोक्यसारम् तम् इषुम्trailokyasāram tam iṣumсущность трёх миров ту стрелу; стрелу-миросущность
मुमोच त्रिपुरम् प्रतिmumoca tripuram pratiвыпустил против Трипуры; пустил в Трипуру
तत् सासुरगणम् दग्ध्वाtat sāsuragaṇam dagdhvāеё с сонмом асуров сжёгши; сжёг вместе с асурами
प्राक्षिपत् पश्चिमार्णवेprākṣipat paścimārṇaveбросил в западный океан; низверг в океан
एवम् तत् त्रिपुरम् दग्धम्evam tat tripuram dagdhamтак та Трипура сожжена; так были сожжены города
दानवाः च अपि अशेषतःdānavāḥ ca api aśeṣataḥи данавы также без остатка; демоны полностью
महेश्वरेण क्रुद्धेनmaheśvareṇa kruddhenaразгневанным Махешварой; гневным Шивой
त्रैलोक्यस्य हितैषिणाtrailokyasya hitaiṣiṇāблага трёх миров желающим; ради мира
सः च आत्मक्रोधजः वह्निःsaḥ ca ātmakrodhajaḥ vahniḥи тот огонь, рождённый его гневом; гневный огонь
हा हा इति उक्त्वा निवारितःhā hā iti uktvā nivāritaḥ«ха-ха» сказав, остановлен; был удержан
मा कार्षीः भस्मसात् लोकान्mā kārṣīḥ bhasmasāt lokānне делай миры пеплом; не сожги миры
इति त्र्यक्षः अब्रवीत् च तम्iti tryakṣaḥ abravīt ca tamтак Трёхглазый сказал ему; Шива сказал огню
ततः प्रकृतिम् आपन्नाःtataḥ prakṛtim āpannāḥзатем природу достигшие; пришедшие в норму
देवाः लोकाः तथा ऋषयःdevāḥ lokāḥ tathā ṛṣayaḥбоги, миры, также риши; все миры
तुष्टुवुः वाग्भिः अर्थ्याभिःtuṣṭuvuḥ vāgbhiḥ arthyābhiḥпрославляли речами достойными; молились
स्थाणुम् अप्रतिमौजसम्sthāṇum apratimaujasamСтану несравненной силы; могучего Шиву
ते अनुज्ञाताः भगवताte anujñātāḥ bhagavatāони разрешённые Господом; получив позволение
जग्मुः सर्वे यथागतम्jagmuḥ sarve yathāgatamушли все как пришли; вернулись назад
कृतकामाः प्रसन्नेनkṛtakāmāḥ prasannenaисполнив желания благодаря довольному; с достигнутой целью
प्रजापतिमुखाः सुराःprajāpatimukhāḥ surāḥсуры во главе с Праджапати; боги с Брахмой
यथा एव भगवान् ब्रह्माyathā eva bhagavān brahmāкак именно благословенный Брахма; подобно Брахме
लोकधाता पितामहःlokadhātā pitāmahaḥмиродержатель, Прародитель; творец мира
संयच्छ त्वम् हयान् अस्यsaṃyaccha tvam hayān asyaсдерживай ты коней этого; правь конями
राधेयस्य महात्मनःrādheyasya mahātmanaḥРадхеи великодушного; великого Карны
त्वम् हि कृष्णात् चtvam hi kṛṣṇāt caты ведь и Кришны; ты выше Кришны
कर्णात् चkarṇāt caи Карны; и Карны
फल्गुनात् च विशेषतःphalgunāt ca viśeṣataḥи Пхалгуны особенно; и особенно Арджуны
विशिष्टः राजशार्दूलviśiṣṭaḥ rājaśārdūlaпревосходен, тигр царей; лучше всех
न अस्ति तत्र विचारणाna asti tatra vicāraṇāнет здесь сомнения; сомневаться нечего
युद्धे हि अयम् रुद्रकल्पःyuddhe hi ayam rudrakalpaḥв битве ведь этот подобен Рудре; Карна как Рудра
त्वम् च ब्रह्मसमः अनघtvam ca brahmasamaḥ anaghaа ты равен Брахме, безгрешный; ты как Брахма
तस्मात् शक्तौ युवाम् जेतुम्tasmāt śaktau yuvām jetumпоэтому способны вы двое победить; вы можете одолеть
मच्छत्रून् तौ इव असुरान्macchatrūn tau iva asurānмоих врагов, как те асуров; как они демонов
यथा शल्य अद्य कर्णः अयम्yathā śalya adya karṇaḥ ayamкак, Шалья, сегодня этот Карна; пусть Карна
श्वेताश्वम् कृष्णसारथिम्śvetāśvam kṛṣṇasārathimбелоконного с Кришной-возницей; Арджуну с Кришной
प्रमथ्य हन्यात् कौन्तेयम्pramathya hanyāt kaunteyamразбив, убьёт Каунтею; сразит Арджуну
तथा शीघ्रम् विधीयताम्tathā śīghram vidhīyatāmтак быстро пусть будет сделано; сделай это
त्वयि कर्णः च राज्यम् चtvayi karṇaḥ ca rājyam caна тебе Карна и царство; на тебе Карна
वयम् च एव प्रतिष्ठिताःvayam ca eva pratiṣṭhitāḥи мы также основаны; и все мы держимся
Литературный перевод

Когда даритель благ взошёл и отправился против асуров, Владыка мира, улыбаясь, сказал: “Хорошо, хорошо. Езжай, бог, туда, где дайтьи; неутомимо погоняй коней и сегодня увидишь силу моих рук, когда я буду поражать врагов в бою”. Тогда Брахма погнал коней, быстрых как ветер, туда, где находилась Трипура, охраняемая дайтьями и данавами. Шарва натянул лук, наложил стрелу, соединил её с Пашупата-астрой и сосредоточился на Трипуре. Когда он стоял разгневанный с поднятым луком, о царь, те города в назначенный срок стали одним. Когда Трипура соединилась, у великодушных богов возник бурный восторг. Все сонмы богов, сиддхи и высшие риши, радостно восхваляя, воскликнули: “Победа!” Затем Трипура явилась перед богом невыносимой силы и неописуемо страшного облика, губителем асуров. Благословенный владыка мира натянул божественный лук и выпустил в Трипуру ту стрелу, сущность трёх миров. Сжёгши её вместе с сонмом асуров, он низверг её в западный океан. Так разгневанный Махешвара, желающий блага трёх миров, сжёг Трипуру и всех данавов без остатка. Огонь, рождённый его собственным гневом, был остановлен; Трёхглазый сказал ему: “Не превращай миры в пепел”. Тогда боги, миры и риши вернулись к своему естественному состоянию и достойными речами прославили Стану несравненной силы. Получив позволение довольного Господа и достигнув желаемого, все суры во главе с Праджапати ушли, как пришли. Поэтому, как благословенный Брахма, Прародитель и миродержатель, правил конями Шивы, так и ты правь конями этого великодушного Радхеи. Ты превосходишь Кришну, Карну и особенно Пхалгуну, о тигр царей; в этом нет сомнения. В битве Карна подобен Рудре, а ты, безгрешный, равен Брахме; поэтому вы двое способны победить моих врагов, как те двое победили асуров. Сделай так, Шалья, чтобы сегодня этот Карна, разбив белоконного Каунтею с Кришной-возницей, быстро убил его. На тебе держатся Карна, царство и все мы».

Версия

635499d637df · опубликовано 20 июн. 2026 г., 05:01:16 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами