Махабхарата
Ашваттхаман направляет оружие в чревы10.15.1-10
9835 / 15823
Махабхарата · 10.15.1-10
Деванагари

वैशंपायन उवाच
दृष्ट्वैव नरशार्दूलस् ताव् अग्निसमतेजसौ ॥
संजहार शरं दिव्यं त्वरमाणो धनंजयः ॥
उवाच वदतां श्रेष्ठस् ताव् ऋषी प्राञ्जलिस् तदा ॥
प्रयुक्तम् अस्त्रम् अस्त्रेण शाम्यताम् इति वै मया ॥
संहृते परमास्त्रे ऽस्मिन् सर्वान् अस्मान् अशेषतः ॥
पापकर्मा ध्रुवं द्रौणिः प्रधक्ष्यत्य् अस्त्रतेजसा ॥
अत्र यद् धितम् अस्माकं लोकानां चैव सर्वथा ॥
भवन्तौ देवसंकाशौ तथा संहर्तुम् अर्हतः ॥
इत्य् उक्त्वा संजहारास्त्रं पुनर् एव धनंजयः ॥
संहारो दुष्करस् तस्य देवैर् अपि हि संयुगे ॥
विसृष्टस्य रणे तस्य परमास्त्रस्य संग्रहे ॥
न शक्तः पाण्डवाद् अन्यः साक्षाद् अपि शतक्रतुः ॥
ब्रह्मतेजोभवं तद् धि विसृष्टम् अकृतात्मना ॥
न शक्यम् आवर्तयितुं ब्रह्मचारिव्रताद् ऋते ॥
अचीर्णब्रह्मचर्यो यः सृष्ट्वावर्तयते पुनः ॥
तद् अस्त्रं सानुबन्धस्य मूर्धानं तस्य कृन्तति ॥
ब्रह्मचारी व्रती चापि दुरवापम् अवाप्य तत् ॥
परमव्यसनार्तो ऽपि नार्जुनो ऽस्त्रं व्यमुञ्चत ॥
सत्यव्रतधरः शूरो ब्रह्मचारी च पाण्डवः ॥
गुरुवर्ती च तेनास्त्रं संजहारार्जुनः पुनः ॥

Транслитерация (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
dṛṣṭvaiva naraśārdūlas tāv agnisamatejasau ||
saṃjahāra śaraṃ divyaṃ tvaramāṇo dhanaṃjayaḥ ||
uvāca vadatāṃ śreṣṭhas tāv ṛṣī prāñjalis tadā ||
prayuktam astram astreṇa śāmyatām iti vai mayā ||
saṃhṛte paramāstre 'smin sarvān asmān aśeṣataḥ ||
pāpakarmā dhruvaṃ drauṇiḥ pradhakṣyaty astratejasā ||
atra yad dhitam asmākaṃ lokānāṃ caiva sarvathā ||
bhavantau devasaṃkāśau tathā saṃhartum arhataḥ ||
ity uktvā saṃjahārāstraṃ punar eva dhanaṃjayaḥ ||
saṃhāro duṣkaras tasya devair api hi saṃyuge ||
visṛṣṭasya raṇe tasya paramāstrasya saṃgrahe ||
na śaktaḥ pāṇḍavād anyaḥ sākṣād api śatakratuḥ ||
brahmatejobhavaṃ tad dhi visṛṣṭam akṛtātmanā ||
na śakyam āvartayituṃ brahmacārivratād ṛte ||
acīrṇabrahmacaryo yaḥ sṛṣṭvāvartayate punaḥ ||
tad astraṃ sānubandhasya mūrdhānaṃ tasya kṛntati ||
brahmacārī vratī cāpi duravāpam avāpya tat ||
paramavyasanārto 'pi nārjuno 'straṃ vyamuñcata ||
satyavratadharaḥ śūro brahmacārī ca pāṇḍavaḥ ||
guruvartī ca tenāstraṃ saṃjahārārjunaḥ punaḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
वैशंपायन उवाचvaiśaṃpāyana uvācaВайшампаяна сказал; Вайшампаяна произнёс
दृष्ट्वा एव नरशार्दूलःdṛṣṭvā eva naraśārdūlaḥувидев именно, тигр людей; Арджуна увидел
तौ अग्निसमतेजसौtau agnisamatejasauтех двух огню равносиятельных; двух сияющих как огонь
संजहार शरम् दिव्यम्saṃjahāra śaram divyamотозвал стрелу божественную; собрал божественную стрелу
त्वरमाणः धनंजयःtvaramāṇaḥ dhanaṃjayaḥспешащий Дхананджая; Арджуна поспешно
उवाच वदताम् श्रेष्ठःuvāca vadatām śreṣṭhaḥсказал лучший говорящих; лучший красноречивых
तौ ऋषी प्राञ्जलिः तदाtau ṛṣī prāñjaliḥ tadāтем двум риши со сложенными ладонями; почтительно мудрецам
प्रयुक्तम् अस्त्रम् अस्त्रेणprayuktam astram astreṇaприменённое оружие оружием; астра астрой
शाम्यताम् इति वै मयाśāmyatām iti vai mayāпусть успокоится, так мной; мной была выпущена
संहृते परमास्त्रे अस्मिन्saṃhṛte paramāstre asminкогда это высшее оружие отозвано; если оно убрано
सर्वान् अस्मान् अशेषतःsarvān asmān aśeṣataḥвсех нас без остатка; всех нас полностью
पापकर्मा ध्रुवम् द्रौणिःpāpakarmā dhruvam drauṇiḥзлодейский Драуни несомненно; грешный Ашваттхаман
प्रधक्ष्यति अस्त्रतेजसाpradhakṣyati astratejasāсожжёт жаром оружия; испепелит астрой
अत्र यत् हितम् अस्माकम्atra yat hitam asmākamздесь что благо для нас; что полезно нам
लोकानाम् च एव सर्वथाlokānām ca eva sarvathāи мирам также во всём; и всем мирам
भवन्तौ देवसंकाशौbhavantau devasaṃkāśauвы двое, богам подобные; о богоподобные
तथा संहर्तुम् अर्हतःtathā saṃhartum arhataḥтак отозвать должны; сделайте это
इति उक्त्वा संजहार अस्त्रम्iti uktvā saṃjahāra astramтак сказав, отозвал оружие; после слов
पुनर् एव धनंजयःpunar eva dhanaṃjayaḥснова именно Дхананджая; Арджуна обратно
संहारः दुष्करः तस्यsaṃhāraḥ duṣkaraḥ tasyaотзыв его труден; отозвать эту астру трудно
देवैः अपि हि संयुगेdevaiḥ api hi saṃyugeдаже богам в бою; даже для богов
विसृष्टस्य रणे तस्यvisṛṣṭasya raṇe tasyaвыпущенного в бою того; этого выпущенного оружия
परमास्त्रस्य संग्रहेparamāstrasya saṃgraheв собирании высшей астры; при возврате
न शक्तः पाण्डवात् अन्यःna śaktaḥ pāṇḍavāt anyaḥне способен кроме Пандавы; никто кроме Арджуны
साक्षात् अपि शतक्रतुःsākṣāt api śatakratuḥдаже сам Шатакрату; даже Индра
ब्रह्मतेजोभवम् तत् हिbrahmatejobhavam tat hiиз брахманического сияния рождено оно; та астра
विसृष्टम् अकृतात्मनाvisṛṣṭam akṛtātmanāвыпущенное необузданным человеком; если пущена невоздержанным
न शक्यम् आवर्तयितुम्na śakyam āvartayitumневозможно вернуть назад; нельзя отозвать
ब्रह्मचारिव्रतात् ऋतेbrahmacārivratāt ṛteбез обета брахмачарьи; без строгого обета
अचीर्ण ब्रह्मचर्यः यःacīrṇa brahmacaryaḥ yaḥкто не совершал брахмачарью; лишённый обета
सृष्ट्वा आवर्तयते पुनःsṛṣṭvā āvartayate punaḥвыпустив, возвращает снова; пытается отозвать
तत् अस्त्रम् सानुबन्धस्यtat astram sānubandhasyaто оружие вместе с окружением; эта астра
मूर्धानम् तस्य कृन्ततिmūrdhānam tasya kṛntatiголову его отсекает; отрубает голову
ब्रह्मचारी व्रती च अपिbrahmacārī vratī ca apiбрахмачари и обетный также; хранящий обет
दुरवापम् अवाप्य तत्duravāpam avāpya tatтруднодостижимое получив то; обретя редкую силу
परमव्यसनार्तः अपिparamavyasanārtaḥ apiдаже высшим бедствием мучимый; в крайней беде
न अर्जुनः अस्त्रम् व्यमुञ्चतna arjunaḥ astram vyamuñcataАрджуна оружие не выпустил; не злоупотребил астрой
सत्यव्रतधरः शूरःsatyavratadharaḥ śūraḥдержащий обет истины герой; верный правде
ब्रह्मचारी च पाण्डवःbrahmacārī ca pāṇḍavaḥи брахмачари Пандава; воздержанный Арджуна
गुरुवर्ती च तेन अस्त्रम्guruvartī ca tena astramи послушный гуру, поэтому оружие; следуя учителю
संजहार अर्जुनः पुनःsaṃjahāra arjunaḥ punaḥотозвал Арджуна снова; Арджуна вернул
Литературный перевод

Вайшампаяна сказал: «Увидев двух риши, сияющих как огонь, тигр среди людей Дхананджая поспешно отозвал божественную стрелу. Сложив ладони, лучший из говорящих сказал двум риши: “Я выпустил астру лишь для того, чтобы оружие было усмирено оружием. Если эта высшая астра будет отозвана, злодей Драуни несомненно сожжёт всех нас без остатка жаром своего оружия. Что здесь благо для нас и для всех миров, то вы, богоподобные, и должны совершить”. Сказав это, Дхананджая вновь отозвал оружие. Отзыв этой высшей астры, выпущенной в бою, труден даже для богов; кроме Пандавы, на это не был бы способен даже сам Шатакрату. Оружие, рождённое из брахманического сияния, если его выпустил необузданный человек, невозможно вернуть без обета брахмачарьи. Если не прошедший брахмачарью, выпустив его, попытается вернуть, эта астра отсечёт ему голову вместе с его окружением. Арджуна же, брахмачари и хранитель обета, даже обретя труднодостижимую силу и находясь в высшей беде, не злоупотребил астрой. Пандава был героем, державшим обет истины, брахмачари и послушным гуру; поэтому Арджуна смог снова отозвать оружие».

Версия

5ca168e7a135 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 12:45:07 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами