Махабхарата
Матери встречаются после побоища11.15.5-12
9905 / 15823
Махабхарата · 11.15.5-12
Деванагари

तम् एवंवादिनं भीतं संनिकर्षगतं तदा ॥
नोवाच किं चिद् गान्धारी निःश्वासपरमा भृशम् ॥
तस्यावनतदेहस्य पादयोर् निपतिष्यतः ॥
युधिष्ठिरस्य नृपतेर् धर्मज्ञा धर्मदर्शिनी ॥
अङ्गुल्यग्राणि ददृशे देवी पट्टान्तरेण सा ॥
ततः स कुनकीभूतो दर्शनीयनखो नृपः ॥
तं दृष्ट्वा चार्जुनो ऽगच्छद् वासुदेवस्य पृष्ठतः ॥
एवं संचेष्टमानांस् तान् इतश् चेतश् च भारत ॥
गान्धारी विगतक्रोधा सान्त्वयाम् आस मातृवत् ॥
तया ते समनुज्ञाता मातरं वीरमातरम् ॥
अभ्यगच्छन्त सहिताः पृथां पृथुलवक्षसः ॥
चिरस्य दृष्ट्वा पुत्रान् सा पुत्राधिभिर् अभिप्लुता ॥
बाष्पम् आहारयद् देवी वस्त्रेणावृत्य वै मुखम् ॥
ततो बाष्पं समुत्सृज्य सह पुत्रैस् तथा पृथा ॥
अपश्यद् एताञ् शस्त्रौघैर् बहुधा परिविक्षतान् ॥
सा तान् एकैकशः पुत्रान् संस्पृशन्ती पुनः पुनः ॥
अन्वशोचन्त दुःखार्ता द्रौपदीं च हतात्मजाम् ॥
रुदतीम् अथ पाञ्चालीं ददर्श पतितां भुवि ॥

Транслитерация (IAST)

tam evaṃvādinaṃ bhītaṃ saṃnikarṣagataṃ tadā ||
novāca kiṃ cid gāndhārī niḥśvāsaparamā bhṛśam ||
tasyāvanatadehasya pādayor nipatiṣyataḥ ||
yudhiṣṭhirasya nṛpater dharmajñā dharmadarśinī ||
aṅgulyagrāṇi dadṛśe devī paṭṭāntareṇa sā ||
tataḥ sa kunakībhūto darśanīyanakho nṛpaḥ ||
taṃ dṛṣṭvā cārjuno 'gacchad vāsudevasya pṛṣṭhataḥ ||
evaṃ saṃceṣṭamānāṃs tān itaś cetaś ca bhārata ||
gāndhārī vigatakrodhā sāntvayām āsa mātṛvat ||
tayā te samanujñātā mātaraṃ vīramātaram ||
abhyagacchanta sahitāḥ pṛthāṃ pṛthulavakṣasaḥ ||
cirasya dṛṣṭvā putrān sā putrādhibhir abhiplutā ||
bāṣpam āhārayad devī vastreṇāvṛtya vai mukham ||
tato bāṣpaṃ samutsṛjya saha putrais tathā pṛthā ||
apaśyad etāñ śastraughair bahudhā parivikṣatān ||
sā tān ekaikaśaḥ putrān saṃspṛśantī punaḥ punaḥ ||
anvaśocanta duḥkhārtā draupadīṃ ca hatātmajām ||
rudatīm atha pāñcālīṃ dadarśa patitāṃ bhuvi ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
तम् एवंवादिनम्tam evaṃvādinamего, так говорящего; сказавшего это
भीतम्bhītamиспуганного; страшившегося
संनिकर्षगतम् तदाsaṃnikarṣagatam tadāподошедшего близко тогда; оказавшегося рядом
न उवाच किम् चित्na uvāca kim citне сказала ничего; ничего не произнесла
गान्धारीgāndhārīГандхари; Гандхари
निःश्वास परमाniḥśvāsa paramāтолько вздыхавшая; погружённая во вздохи
भृशम्bhṛśamсильно; тяжело
तस्याः अवनत देहस्यtasyāḥ avanata dehasyaего с наклонённым телом; когда он склонился
पादयोः निपतिष्यतःpādayoḥ nipatiṣyataḥк ногам падающего; готового пасть к стопам
युधिष्ठिरस्य नृपतेःyudhiṣṭhirasya nṛpateḥцаря Юдхиштхиры; Юдхиштхиры-царя
धर्मज्ञाdharmajñāзнающая дхарму; сведущая в долге
धर्मदर्शिनीdharmadarśinīвидящая дхарму; понимающая правду
अङ्गुलि अग्राणिaṅguli agrāṇiкончики пальцев; края пальцев
ददृशेdadṛśeувидела; заметила
देवी साdevī sāта богиня; эта царица
पट्ट अन्तरेणpaṭṭa antareṇaчерез щель повязки; сквозь край ткани
ततः सःtataḥ saḥтогда он; после этого он
कुनकीभूतःkunakībhūtaḥставший с дурными ногтями; с почерневшими ногтями
दर्शनीय नखःdarśanīya nakhaḥс красивыми ногтями; чьи ногти были прекрасны
नृपःnṛpaḥцарь; правитель
तम् दृष्ट्वाtam dṛṣṭvāэто увидев; увидев его
च अर्जुनःca arjunaḥи Арджуна; Арджуна же
अगच्छत्agacchatпошёл; отошёл
वासुदेवस्य पृष्ठतःvāsudevasya pṛṣṭhataḥза спину Васудевы; позади Кришны
एवम् संचेष्टमानान् तान्evam saṃceṣṭamānān tānих так двигавшихся; так метавшихся
इतः च इतः चitaḥ ca itaḥ caтуда и сюда; из стороны в сторону
भारतbhārataо Бхарата; потомок Бхараты
गान्धारी विगतक्रोधाgāndhārī vigatakrodhāГандхари с ушедшим гневом; Гандхари, утратив гнев
सान्त्वयाम् आसsāntvayām āsaутешила; успокоила
मातृवत्mātṛvatкак мать; по-матерински
तया ते समनुज्ञाताःtayā te samanujñātāḥею они разрешённые; получив её позволение
मातरम् वीरमातरम्mātaram vīramātaramк матери, матери героев; к Кунти
अभ्यगच्छन्तabhyagacchantaподошли; направились
सहिताःsahitāḥвместе; сообща
पृथाम्pṛthāmк Притхе; к Кунти
पृथुल वक्षसःpṛthula vakṣasaḥширокогрудые; могучие
चिरस्य दृष्ट्वाcirasya dṛṣṭvāпосле долгого времени увидев; наконец увидев
पुत्रान् साputrān sāсыновей она; своих сыновей
पुत्र अधिभिः अभिप्लुताputra adhibhiḥ abhiplutāгорестями о сыновьях охваченная; залитая сыновней болью
बाष्पम् आहारयत्bāṣpam āhārayatслёзы сдержала; удержала слёзы
देवीdevīцарица; благородная
वस्त्रेण आवृत्यvastreṇa āvṛtyaтканью закрыв; прикрыв одеждой
वै मुखम्vai mukhamименно лицо; своё лицо
ततः बाष्पम् समुत्सृज्यtataḥ bāṣpam samutsṛjyaзатем слёзы выпустив; после того заплакав
सह पुत्रैः तथाsaha putraiḥ tathāтакже вместе с сыновьями; с сыновьями
पृथाpṛthāПритха; Кунти
अपश्यत् एतान्apaśyat etānувидела их; смотрела на них
शस्त्र ओघैःśastra oghaiḥпотоками оружия; множеством ран от оружия
बहुधा परिविक्षतान्bahudhā parivikṣatānмногократно израненных; избитых со всех сторон
सा तान् एकैकशःsā tān ekaikaśaḥона их каждого по одному; она каждого из них
पुत्रान्putrānсыновей; сыновей
संस्पृशन्ती पुनः पुनःsaṃspṛśantī punaḥ punaḥкасаясь снова и снова; обнимая опять и опять
अन्वशोचन्तanvaśocantaоплакивала; скорбела
दुःख आर्ताduḥkha ārtāмучимая горем; поражённая болью
द्रौपदीम् चdraupadīm caи Драупади; также Драупади
हत आत्मजाम्hata ātmajāmс убитыми сыновьями; потерявшую детей
रुदतीम् अथrudatīm athaплачущую затем; рыдавшую
पाञ्चालीम्pāñcālīmПанчали; Драупади
ददर्शdadarśaувидела; заметила
पतिताम् भुविpatitām bhuviупавшую на землю; лежащую на земле
Литературный перевод

Вайшампаяна сказал: «Гандхари ничего не ответила ему, испуганному и подошедшему так близко; она лишь тяжело вздыхала. Когда царь Юдхиштхира склонился, готовый пасть к её ногам, эта царица, знающая и видящая дхарму, через щель повязки увидела кончики его пальцев. Тогда у царя, чьи ногти были прекрасны, ногти почернели. Увидев это, Арджуна отошёл за спину Васудевы. Видя, как они в смятении движутся туда и сюда, Гандхари, утратив гнев, утешила их по-матерински. Получив её позволение, широкогрудые братья вместе подошли к своей матери, героической Притхе. Наконец увидев сыновей, царица, охваченная горем о детях, прикрыла лицо одеждой и сдержала слёзы. Затем Притха вместе с сыновьями заплакала, увидев их многократно израненными потоками оружия. Мучимая горем, она снова и снова касалась каждого сына, оплакивала их, а затем увидела Драупади, потерявшую детей, рыдающую и упавшую на землю».

Версия

79d556be54ec · опубликовано 20 июн. 2026 г., 13:58:56 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами