Махабхарата
Нарада видит Шветадвипу и происхождение сатвата-шастры12.322.1-12
11541 / 15823
Махабхарата · 12.322.1-12
Деванагари

भीष्म उवाच
स एवम् उक्तो द्विपदां वरिष्ठो; नारायणेनोत्तमपूरुषेण ॥
जगाद वाक्यं द्विपदां वरिष्ठं; नारायणं लोकहिताधिवासम् ॥
यदर्थम् आत्मप्रभवेह जन्म; तवोत्तमं धर्मगृहे चतुर्धा ॥
तत् साध्यतां लोकहितार्थम् अद्य; गच्छामि द्रष्टुं प्रकृतिं तवाद्याम् ॥
वेदाः स्वधीता मम लोकनाथ; तप्तं तपो नानृतम् उक्तपूर्वम् ॥
पूजां गुरूणां सततं करोमि; परस्य गुह्यं न च भिन्नपूर्वम् ॥
गुप्तानि चत्वारि यथागमं मे; शत्रौ च मित्रे च समो ऽस्मि नित्यम् ॥
तं चादिदेवं सततं प्रपन्न; एकान्तभावेन वृणोम्य् अजस्रम् ॥
एभिर् विशेषैः परिशुद्धसत्त्वः; कस्मान् न पश्येयम् अनन्तम् ईशम् ॥
तत् पारमेष्ठ्यस्य वचो निशम्य; नारायणः सात्वतधर्मगोप्ता ॥
गच्छेति तं नारदम् उक्तवान् स; संपूजयित्वात्मविधिक्रियाभिः ॥
ततो विसृष्टः परमेष्ठिपुत्रः; सो ऽभ्यर्चयित्वा तम् ऋषिं पुराणम् ॥
खम् उत्पपातोत्तमवेगयुक्तस्; ततो ऽधिमेरौ सहसा निलिल्ये ॥
तत्रावतस्थे च मुनिर् मुहूर्तम्; एकान्तम् आसाद्य गिरेः स शृङ्गे ॥
आलोकयन्न् उत्तरपश्चिमेन; ददर्श चात्यद्भुतरूपयुक्तम् ॥
क्षीरोदधेर् उत्तरतो हि द्वीपः; श्वेतः स नाम्ना प्रथितो विशालः ॥
मेरोः सहस्रैः स हि योजनानां; द्वात्रिंशतोर्ध्वं कविभिर् निरुक्तः ॥
अतीन्द्रियाश् चानशनाश् च तत्र; निष्पन्दहीनाः सुसुगन्धिनश् च ॥
श्वेताः पुमांसो गतसर्वपापाश्; चक्षुर्मुषः पापकृतां नराणाम् ॥
वज्रास्थिकायाः सममानोन्माना; दिव्यान्वयरूपाः शुभसारोपेताः ॥
छत्राकृतिशीर्षा मेघौघनिनादाः; सत्पुष्करचतुष्का राजीवशतपादाः ॥
षष्ट्या दन्तैर् युक्ताः शुक्लैर्; अष्टाभिर् दंष्ट्राभिर् ये ॥
जिह्वाभिर् ये विष्वग्वक्त्रं; लेलिह्यन्ते सूर्यप्रख्यम् ॥
भक्त्या देवं विश्वोत्पन्नं; यस्मात् सर्वे लोकाः सूताः ॥
वेदा धर्मा मुनयः शान्ता; देवाः सर्वे तस्य विसर्गाः ॥

Транслитерация (IAST)

bhīṣma uvāca
sa evam ukto dvipadāṃ variṣṭho; nārāyaṇenottamapūruṣeṇa ||
jagāda vākyaṃ dvipadāṃ variṣṭhaṃ; nārāyaṇaṃ lokahitādhivāsam ||
yadartham ātmaprabhaveha janma; tavottamaṃ dharmagṛhe caturdhā ||
tat sādhyatāṃ lokahitārtham adya; gacchāmi draṣṭuṃ prakṛtiṃ tavādyām ||
vedāḥ svadhītā mama lokanātha; taptaṃ tapo nānṛtam uktapūrvam ||
pūjāṃ gurūṇāṃ satataṃ karomi; parasya guhyaṃ na ca bhinnapūrvam ||
guptāni catvāri yathāgamaṃ me; śatrau ca mitre ca samo 'smi nityam ||
taṃ cādidevaṃ satataṃ prapanna; ekāntabhāvena vṛṇomy ajasram ||
ebhir viśeṣaiḥ pariśuddhasattvaḥ; kasmān na paśyeyam anantam īśam ||
tat pārameṣṭhyasya vaco niśamya; nārāyaṇaḥ sātvatadharmagoptā ||
gaccheti taṃ nāradam uktavān sa; saṃpūjayitvātmavidhikriyābhiḥ ||
tato visṛṣṭaḥ parameṣṭhiputraḥ; so 'bhyarcayitvā tam ṛṣiṃ purāṇam ||
kham utpapātottamavegayuktas; tato 'dhimerau sahasā nililye ||
tatrāvatasthe ca munir muhūrtam; ekāntam āsādya gireḥ sa śṛṅge ||
ālokayann uttarapaścimena; dadarśa cātyadbhutarūpayuktam ||
kṣīrodadher uttarato hi dvīpaḥ; śvetaḥ sa nāmnā prathito viśālaḥ ||
meroḥ sahasraiḥ sa hi yojanānāṃ; dvātriṃśatordhvaṃ kavibhir niruktaḥ ||
atīndriyāś cānaśanāś ca tatra; niṣpandahīnāḥ susugandhinaś ca ||
śvetāḥ pumāṃso gatasarvapāpāś; cakṣurmuṣaḥ pāpakṛtāṃ narāṇām ||
vajrāsthikāyāḥ samamānonmānā; divyānvayarūpāḥ śubhasāropetāḥ ||
chatrākṛtiśīrṣā meghaughaninādāḥ; satpuṣkaracatuṣkā rājīvaśatapādāḥ ||
ṣaṣṭyā dantair yuktāḥ śuklair; aṣṭābhir daṃṣṭrābhir ye ||
jihvābhir ye viṣvagvaktraṃ; lelihyante sūryaprakhyam ||
bhaktyā devaṃ viśvotpannaṃ; yasmāt sarve lokāḥ sūtāḥ ||
vedā dharmā munayaḥ śāntā; devāḥ sarve tasya visargāḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
भीष्मः उवाचbhīṣmaḥ uvācaБхишма сказал; произнёс
सः एवम् उक्तःsaḥ evam uktaḥон, так наставленный; сказанный
द्विपदाम् वरिष्ठःdvipadām variṣṭhaḥлучший из двуногих; людей
नारायणेन उत्तम पूरुषेणnārāyaṇena uttama pūruṣeṇaНараяной, высшим Пурушей; Господом
जगाद वाक्यम्jagāda vākyamсказал слово; речь
द्विपदाम् वरिष्ठम्dvipadām variṣṭhamлучшему из двуногих; людей
नारायणम्nārāyaṇamНараяне; Господу
लोक हित अधिवासम्loka hita adhivāsamобители блага мира; пребывающему ради мира
यत् अर्थम्yat arthamради чего; для какой цели
आत्म प्रभव इह जन्मātma prabhava iha janmaрождение из себя здесь; самопроявление
तव उत्तमम्tava uttamamтвоё высшее; превосходное
धर्म गृहे चतुर्धाdharma gṛhe caturdhāв доме Дхармы четырёхкратно; четыре формы
तत् साध्यताम्tat sādhyatāmпусть это будет исполнено; совершено
लोक हित अर्थम् अद्यloka hita artham adyaсегодня ради блага мира; людей
गच्छामि द्रष्टुम्gacchāmi draṣṭumя иду увидеть; созерцать
प्रकृतिम् तव आद्याम्prakṛtim tava ādyāmтвою изначальную пракрити; природу
वेदाः स्वधीताः ममvedāḥ svadhītāḥ mamaВеды мной хорошо изучены; выучены
लोक नाथloka nāthaо владыка мира; Господь
तप्तम् तपःtaptam tapaḥтапас совершён; аскеза
न अनृतम् उक्त पूर्वम्na anṛtam ukta pūrvamложь прежде не говорилась; мной
पूजाम् गुरूणाम्pūjām gurūṇāmпочитание гуру; учителей
सततम् करोमिsatatam karomiпостоянно делаю; совершаю
परस्य गुह्यम्parasya guhyamтайну другого; чужую
न च भिन्न पूर्वम्na ca bhinna pūrvamи прежде не раскрывал; не нарушал
गुप्तानि चत्वारिguptāni catvāriчетыре сохранены; тайны
यथा आगमम् मेyathā āgamam meмной согласно писанию; как положено
शत्रौ च मित्रे चśatrau ca mitre caи к врагу, и к другу; обоим
समः अस्मि नित्यम्samaḥ asmi nityamя всегда равен; одинаков
तम् च आदि देवम्tam ca ādi devamи того изначального Бога; Адидеву
सततम् प्रपन्नःsatatam prapannaḥпостоянно преданный; прибегший
एकान्त भावेनekānta bhāvenaс однонаправленным состоянием; единой преданностью
वृणोमि अजस्रम्vṛṇomi ajasramвыбираю непрестанно; принимаю
एभिः विशेषैःebhiḥ viśeṣaiḥэтими особенностями; качествами
परिशुद्ध सत्त्वःpariśuddha sattvaḥсовершенно очищенный саттвой; сердцем
कस्मात् न पश्येयम्kasmāt na paśyeyamпочему бы не увидеть; созерцать
अनन्तम् ईशम्anantam īśamбесконечного Владыку; Господа
तत् पारमेष्ठ्यस्य वचःtat pārameṣṭhyasya vacaḥто слово сына Парамештхина; Нарады
निशम्यniśamyaуслышав; вняв
नारायणःnārāyaṇaḥНараяна; Господь
सात्वत धर्म गोप्ताsātvata dharma goptāхранитель сатвата-дхармы; защитник
गच्छ इतिgaccha itiиди — так; ступай
तम् नारदम् उक्तवान्tam nāradam uktavānтому Нараде сказал; произнёс
सःsaḥон; Господь
संपूजयित्वाsaṃpūjayitvāпочтив; уважив
आत्म विधि क्रियाभिःātma vidhi kriyābhiḥсобственными обрядовыми действиями; как положено
ततः विसृष्टःtataḥ visṛṣṭaḥзатем отпущенный; получив разрешение
परमेष्ठि पुत्रःparameṣṭhi putraḥсын Парамештхина; Нарада
सः अभ्यर्चयित्वाsaḥ abhyarcayitvāон, почтив; поклонившись
तम् ऋषिम् पुराणम्tam ṛṣim purāṇamтого древнего риши; Нараяну
खम् उत्पपातkham utpapātaв небо взлетел; поднялся
उत्तम वेग युक्तःuttama vega yuktaḥнаделённый высшей скоростью; быстротой
ततः अधिमेरौtataḥ adhimerauзатем на Адхимеру; Меру
सहसा निलिल्येsahasā nililyeвнезапно скрылся; опустился
तत्र अवतस्थे च मुनिःtatra avatasthe ca muniḥи там мудрец остановился; пребыл
मुहूर्तम्muhūrtamна мгновение; ненадолго
एकान्तम् आसाद्यekāntam āsādyaдостигнув уединения; одиночества
गिरेः स शृङ्गेgireḥ sa śṛṅgeна вершине горы; пике
आलोकयन्ālokayanоглядывая; смотря
उत्तर पश्चिमेनuttara paścimenaк северо-западу; в той стороне
ददर्श चdadarśa caи увидел; созерцал
अति अद्भुत रूप युक्तम्ati adbhuta rūpa yuktamнаделённое чрезвычайно дивным видом; чудесное
क्षीर उदधेः उत्तरतः हिkṣīra udadheḥ uttarataḥ hiк северу от Молочного океана; ведь
द्वीपः श्वेतःdvīpaḥ śvetaḥостров белый; Шветадвипа
सः नाम्ना प्रथितःsaḥ nāmnā prathitaḥон известен по имени; прославлен
विशालःviśālaḥобширный; великий
मेरोः सहस्रैःmeroḥ sahasraiḥот Меру тысячами; на тысячи
सः हि योजनानाम्saḥ hi yojanānāmведь он йоджан; мер
द्वात्रिंशत् ऊर्ध्वम्dvātriṃśat ūrdhvamтридцать две выше; за
कविभिः निरुक्तःkavibhiḥ niruktaḥмудрецами описан; объяснён
अतीन्द्रियाः चatīndriyāḥ caи сверхчувственные; за чувствами
अनशनाः चanaśanāḥ caи не питающиеся; без еды
तत्रtatraтам; на острове
निष्पन्द हीनाःniṣpanda hīnāḥлишённые движения; неподвижные
सु सुगन्धिनः चsu sugandhinaḥ caи весьма благоуханные; душистые
श्वेताः पुमांसःśvetāḥ pumāṃsaḥбелые мужчины; люди
गत सर्व पापाःgata sarva pāpāḥушедшие от всех грехов; очищенные
चक्षुः मुषःcakṣuḥ muṣaḥкрадущие зрение; ослепляющие
पाप कृताम् नराणाम्pāpa kṛtām narāṇāmлюдей, совершающих грех; грешников
वज्र अस्थि कायाःvajra asthi kāyāḥс телами и костями как алмаз; твёрдые
सम मान उन्मानाःsama māna unmānāḥравные мерой и весом; соразмерные
दिव्य अन्वय रूपाःdivya anvaya rūpāḥбожественного рода и формы; облика
शुभ सार उपेताःśubha sāra upetāḥнаделённые благой сущностью; светом
छत्र आकृति शीर्षाःchatra ākṛti śīrṣāḥс головами формы зонта; круглыми
मेघ ओघ निनादाःmegha ogha ninādāḥс голосом потока облаков; громоподобным
सत् पुष्कर चतुष्काःsat puṣkara catuṣkāḥс четырьмя благими лотосами; членами
राजीव शत पादाःrājīva śata pādāḥс сотней лотосоподобных ног; стоп
षष्ट्या दन्तैः युक्ताःṣaṣṭyā dantaiḥ yuktāḥс шестьюдесятью зубами; наделённые
शुक्लैःśuklaiḥбелыми; сияющими
अष्टाभिः दंष्ट्राभिः येaṣṭābhiḥ daṃṣṭrābhiḥ yeи восемью клыками которые; зубами
जिह्वाभिः येjihvābhiḥ yeкоторые языками; языками
विष्वक् वक्त्रम्viṣvak vaktramвсестороннее лицо; рот
लेलिह्यन्तेlelihyanteоблизывают; лижут
सूर्य प्रख्यम्sūrya prakhyamподобное солнцу; сияющее
भक्त्याbhaktyāс преданностью; бхакти
देवम् विश्व उत्पन्नम्devam viśva utpannamБога, из которого вселенная возникла; источник
यस्मात् सर्वे लोकाः सूताःyasmāt sarve lokāḥ sūtāḥиз которого все миры рождены; произведены
वेदाः धर्माःvedāḥ dharmāḥВеды, дхармы; законы
मुनयः शान्ताःmunayaḥ śāntāḥумиротворённые мудрецы; муни
देवाः सर्वेdevāḥ sarveвсе боги; девы
तस्य विसर्गाःtasya visargāḥего творения; излияния
Литературный перевод

Бхишма сказал: «Так наставленный Нараяной, высшим Пурушей, лучший из двуногих Нарада сказал Нараяне, лучшему из двуногих, пребывающему ради блага мира: “Ради чего здесь, в доме Дхармы, твоё высшее самопроявление родилось четырёхкратно, пусть это сегодня будет исполнено ради блага мира. Я же пойду увидеть твою изначальную пракрити. О владыка мира, Веды мной хорошо изучены, тапас совершён, ложь прежде не была сказана мной; я постоянно почитаю гуру и не раскрывал чужой тайны. Четыре тайны сохранены мной согласно писанию; к врагу и другу я всегда равен. Я постоянно предан тому изначальному Богу и непрестанно выбираю его с однонаправленной преданностью. С такими качествами, очистив саттву, почему бы мне не увидеть бесконечного Владыку?” Услышав эти слова сына Парамештхина, Нараяна, хранитель сатвата-дхармы, почтил Нараду должными действиями и сказал: “Иди”. Получив разрешение, сын Парамештхина поклонился древнему риши, взлетел в небо с высшей скоростью и внезапно оказался на Адхимеру. Там мудрец на мгновение остановился в уединении на вершине горы и, взглянув к северо-западу, увидел нечто чрезвычайно дивное. К северу от Молочного океана лежит обширный остров, известный как Шветадвипа; мудрецы говорят, что он расположен за тридцать две тысячи йоджан от Меру. Там пребывают сверхчувственные, не питающиеся, неподвижные и благоуханные белые люди, свободные от всех грехов; грешникам они крадут зрение. Их тела и кости тверды как алмаз, они соразмерны, божественного рода и облика, наделены благой сущностью; их головы подобны зонтам, голоса — грозовым облакам, у них необычайные лотосные члены, шестьдесят белых зубов и восемь клыков, а языками они облизывают сияющие, солнцеподобные лица. С преданностью они чтут Бога, из которого возникла вселенная, из которого рождены все миры, Веды, дхармы, умиротворённые мудрецы и все боги как его творения».

Версия

1f9b3ede39a6 · опубликовано 21 июн. 2026 г., 07:17:33 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами