Махабхарата
Беседа Васиштхи и Брахмы: судьба и человеческое усилие13.6.45-49
11769 / 15823
Махабхарата · 13.6.45-49
Деванагари

विपुलम् अपि धनौघं प्राप्य भोगान् स्त्रियो वा; पुरुष इह न शक्तः कर्महीनो ऽपि भोक्तुम् ॥
सुनिहितम् अपि चार्थं दैवतै रक्ष्यमाणं; व्ययगुणम् अपि साधुं कर्मणा संश्रयन्ते ॥
भवति मनुजलोकाद् देवलोको विशिष्टो; बहुतरसुसमृद्ध्या मानुषाणां गृहाणि ॥
पितृवनभवनाभं दृश्यते चामराणां; न च फलति विकर्मा जीवलोकेन दैवम् ॥
व्यपनयति विमार्गं नास्ति दैवे प्रभुत्वं; गुरुम् इव कृतम् अग्र्यं कर्म संयाति दैवम् ॥
अनुपहतम् अदीनं कामकारेण दैवं; नयति पुरुषकारः संचितस् तत्र तत्र ॥
एतत् ते सर्वम् आख्यातं मया वै मुनिसत्तम ॥
फलं पुरुषकारस्य सदा संदृश्य तत्त्वतः ॥
अभ्युत्थानेन दैवस्य समारब्धेन कर्मणा ॥
विधिना कर्मणा चैव स्वर्गमार्गम् अवाप्नुयात् ॥

Транслитерация (IAST)

vipulam api dhanaughaṃ prāpya bhogān striyo vā; puruṣa iha na śaktaḥ karmahīno 'pi bhoktum ||
sunihitam api cārthaṃ daivatai rakṣyamāṇaṃ; vyayaguṇam api sādhuṃ karmaṇā saṃśrayante ||
bhavati manujalokād devaloko viśiṣṭo; bahutarasusamṛddhyā mānuṣāṇāṃ gṛhāṇi ||
pitṛvanabhavanābhaṃ dṛśyate cāmarāṇāṃ; na ca phalati vikarmā jīvalokena daivam ||
vyapanayati vimārgaṃ nāsti daive prabhutvaṃ; gurum iva kṛtam agryaṃ karma saṃyāti daivam ||
anupahatam adīnaṃ kāmakāreṇa daivaṃ; nayati puruṣakāraḥ saṃcitas tatra tatra ||
etat te sarvam ākhyātaṃ mayā vai munisattama ||
phalaṃ puruṣakārasya sadā saṃdṛśya tattvataḥ ||
abhyutthānena daivasya samārabdhena karmaṇā ||
vidhinā karmaṇā caiva svargamārgam avāpnuyāt ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
विपुलम् अपि धनौघं प्राप्यvipulam api dhanaughaṃ prāpyaобильный даже поток богатства обретя
भोगान् स्त्रियः वाbhogān striyaḥ vāнаслаждения или жён
पुरुषः इह न शक्तःpuruṣaḥ iha na śaktaḥчеловек здесь не способен
कर्महीनः अपि भोक्तुम्karmahīnaḥ api bhoktumбездеятельный, вкушать
सुनिहितम् अपि च अर्थंsunihitam api ca arthaṃи хорошо хранимое богатство
दैवतैः रक्ष्यमाणंdaivataiḥ rakṣyamāṇaṃбогами оберегаемое
व्ययगुणम् अपि साधुंvyayaguṇam api sādhuṃрасходуемое во благо
कर्मणा संश्रयन्तेkarmaṇā saṃśrayanteлишь деянием поддерживают
भवति मनुजलोकात्bhavati manujalokātбывает человеческого мира
देवलोकः विशिष्टःdevalokaḥ viśiṣṭaḥмир богов превосходнее
बहुतरसुसमृद्ध्याbahutarasusamṛddhyāбольшим благоденствием
मानुषाणां गृहाणिmānuṣāṇāṃ gṛhāṇi(чем) жилища людей
पितृवनभवनाभंpitṛvanabhavanābhaṃподобное обители кладбища
दृश्यते च अमराणाम्dṛśyate ca amarāṇāmвидится бессмертных (злодею)
न च फलति विकर्माna ca phalati vikarmāи не плодоносит для злодея
जीवलोकेन दैवम्jīvalokena daivamв мире живых судьба
व्यपनयति विमार्गंvyapanayati vimārgaṃуводит с ложного пути
न अस्ति दैवे प्रभुत्वंna asti daive prabhutvaṃнет у судьбы господства
गुरुम् इव कृतम् अग्र्यंgurum iva kṛtam agryaṃсловно (за) гуру, совершённое превосходное
कर्म संयाति दैवम्karma saṃyāti daivamдеяние влечёт судьбу за собою
अनुपहतम् अदीनंanupahatam adīnaṃнеповреждённую, неущербную
कामकारेण दैवंkāmakāreṇa daivaṃпо своей воле, судьбу
नयति पुरुषकारःnayati puruṣakāraḥведёт человеческое усилие
संचितः तत्र तत्रsaṃcitaḥ tatra tatraнакопленное там и там
एतत् ते सर्वम् आख्यातंetat te sarvam ākhyātaṃэто тебе всё поведано
मया वै मुनिसत्तमmayā vai munisattamaмною, о лучший из мудрецов
फलं पुरुषकारस्यphalaṃ puruṣakārasyaплод человеческого усилия
सदा संदृश्य तत्त्वतःsadā saṃdṛśya tattvataḥвсегда созерцая доподлинно
अभ्युत्थानेन दैवस्यabhyutthānena daivasyaпревозможением судьбы
समारब्धेन कर्मणाsamārabdhena karmaṇāпредпринятым деянием
विधिना कर्मणा च एवvidhinā karmaṇā ca evaи должным деянием
स्वर्गमार्गम् अवाप्नुयात्svargamārgam avāpnuyātпуть к небу обрёл бы
Литературный перевод

«Обильный даже поток богатства обретя — наслаждения или жён, — человек здесь не способен, будучи бездеятельным, вкушать их. И хорошо хранимое богатство, богами оберегаемое, расходуемое во благо, лишь деянием поддерживают. Мир богов превосходнее человеческого мира большим благоденствием, чем жилища людей; но злодею судьба и в мире живых не плодоносит. Нет у судьбы господства: совершённое превосходное деяние влечёт судьбу за собою, как ученик — за гуру. Неповреждённую, неущербную судьбу по своей воле ведёт накопленное там и там человеческое усилие. Это тебе всё поведано мною, о лучший из мудрецов, — плод человеческого усилия, доподлинно всегда созерцаемый. Превозможением судьбы, предпринятым деянием и должным деянием обрёл бы человек путь к небу».

Версия

16c47b3420fc · опубликовано 20 июн. 2026 г., 19:25:00 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами