Нарада-пурана
Йога33.118-126
343 / 1701
LinuxЛистать
Нарада-пурана · 33.118-126

Sanaka

Деванагари

प्राणो वायुः शरीरस्थ आयामस्तस्य निग्रहः ॥ प्राणायाम इति प्रोक्तो द्विविधः स प्रकीर्त्तितः
अगर्भश्च सगर्भश्च द्वितीयस्तु तयोर्वरः ॥ जयध्यानं विनागर्भः सगर्भस्तत्समन्वितः
रेचकः पूरकश्चैव कुंभकः शून्यकस्तथा ॥ एवं चतुर्विधः प्रोक्तः प्राणायामो मनीषिभिः
जंतूनां दक्षिणा नाडी पिंगला परिकीर्तिता ॥ सूर्यदैवतका चैव पितृयोनिरिति श्रुता
देवयोनिरिति ख्याता इडा नाडी त्वदक्षिणा ॥ तत्राधिदैवत चंद्रं जानीहि मुनिसत्तमं
एतयोरुभयोर्मध्ये सुषुम्णा नाडिका स्मृता ॥ अतिसूक्ष्मा गुह्यतमा ज्ञेया सा ब्रह्मदैवता
वामेन रेचयेद्वायुं रेचनाद्रेचकः स्मृतः ॥ पूरयेद्दक्षिणेनैव पूरणात्पूरकः स्मृतः
स्वदेहपूरितं वायं निगृह्य न विमृंचति ॥ संपूर्णकुंभवत्तिष्टेत्कुम्भकः स हि विश्रुतः
न गृह्णाति न त्यजति वायुमंतर्बहिः स्थितम् ॥ विद्धि तच्छून्यकं नाम प्राणायामं यथास्थितम्

Транслитерация (IAST)

prāṇo vāyuḥ śarīrastha āyāmastasya nigrahaḥ || prāṇāyāma iti prokto dvividhaḥ sa prakīrttitaḥ
agarbhaśca sagarbhaśca dvitīyastu tayorvaraḥ || jayadhyānaṃ vināgarbhaḥ sagarbhastatsamanvitaḥ
recakaḥ pūrakaścaiva kuṃbhakaḥ śūnyakastathā || evaṃ caturvidhaḥ proktaḥ prāṇāyāmo manīṣibhiḥ
jaṃtūnāṃ dakṣiṇā nāḍī piṃgalā parikīrtitā || sūryadaivatakā caiva pitṛyoniriti śrutā
devayoniriti khyātā iḍā nāḍī tvadakṣiṇā || tatrādhidaivata caṃdraṃ jānīhi munisattamaṃ
etayorubhayormadhye suṣumṇā nāḍikā smṛtā || atisūkṣmā guhyatamā jñeyā sā brahmadaivatā
vāmena recayedvāyuṃ recanādrecakaḥ smṛtaḥ || pūrayeddakṣiṇenaiva pūraṇātpūrakaḥ smṛtaḥ
svadehapūritaṃ vāyaṃ nigṛhya na vimṛṃcati || saṃpūrṇakuṃbhavattiṣṭetkumbhakaḥ sa hi viśrutaḥ
na gṛhṇāti na tyajati vāyumaṃtarbahiḥ sthitam || viddhi tacchūnyakaṃ nāma prāṇāyāmaṃ yathāsthitam

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
प्राणोprāṇoпрана
वायुःvāyuḥветер
शरीरस्थśarīrasthaв теле пребывающий
आयामस्तस्यāyāmastasyaаяма — его
निग्रहःnigrahaḥобуздание
प्राणायामprāṇāyāmaпранаямою
इतिitiтак
प्रोक्तोproktoназвано
द्विविधःdvividhaḥдвоякою
saона
प्रकीर्त्तितःprakīrttitaḥвозвещена
अगर्भश्चagarbhaścaи без зародыша
सगर्भश्चsagarbhaścaи с зародышем
द्वितीयस्तुdvitīyastuвторой же
तयोर्वरःtayorvaraḥиз двух лучше
जयध्यानंjayadhyānaṃшёпот и созерцание
विनागर्भःvināgarbhaḥбез — без зародыша
सगर्भस्तत्समन्वितःsagarbhastatsamanvitaḥс зародышем — ими наделённый
रेचकःrecakaḥречака
पूरकश्चैवpūrakaścaivaи пурака
कुंभकःkuṃbhakaḥкумбхака
शून्यकस्तथाśūnyakastathāи шуньяка так же
एवंevaṃтак
चतुर्विधःcaturvidhaḥчетвероякою
प्रोक्तःproktaḥназвана
प्राणायामोprāṇāyāmoпранаяма
मनीषिभिःmanīṣibhiḥмудрыми
जंतूनांjaṃtūnāṃу существ
दक्षिणाdakṣiṇāправая
नाडीnāḍīжила
पिंगलाpiṃgalāпингалою
परिकीर्तिताparikīrtitāвозвещена
सूर्यदैवतकाsūryadaivatakāчьё божество — солнце
चैवcaivaи
पितृयोनिरितिpitṛyoniriti«лоно предков» — так
श्रुताśrutāслышана
देवयोनिरितिdevayoniriti«лоно богов» — так
ख्याताkhyātāназвана
इडाiḍāида
नाडीnāḍīжила
त्वदक्षिणाtvadakṣiṇāже левая
तत्राधिदैवतtatrādhidaivataтам божество
चंद्रंcaṃdraṃлуну
जानीहिjānīhiзнай
मुनिसत्तमंmunisattamaṃо лучший из муни
एतयोरुभयोर्मध्येetayorubhayormadhyeих обеих посреди
सुषुम्णाsuṣumṇāсушумна
नाडिकाnāḍikāжилка
स्मृताsmṛtāпризнана
अतिसूक्ष्माatisūkṣmāвесьма тонкая
गुह्यतमाguhyatamāтайнейшая
ज्ञेयाjñeyāдолжна быть знаема
साона
ब्रह्मदैवताbrahmadaivatāчьё божество — Брахман
वामेनvāmenaлевою
रेचयेद्वायुंrecayedvāyuṃда выпускает ветер
रेचनाद्रेचकःrecanādrecakaḥот выпускания речака
स्मृतःsmṛtaḥпризнана
पूरयेद्दक्षिणेनैवpūrayeddakṣiṇenaivaда наполняет правою именно
पूरणात्पूरकःpūraṇātpūrakaḥот наполнения пурака
स्मृतःsmṛtaḥпризнана
स्वदेहपूरितंsvadehapūritaṃсвоё тело наполнивший
वायंvāyaṃветер
निगृह्यnigṛhyaудержав
naне
विमृंचतिvimṛṃcatiне отпускает
संपूर्णकुंभवत्तिष्टेत्कुम्भकःsaṃpūrṇakuṃbhavattiṣṭetkumbhakaḥкак полный кувшин да стоит — кумбхака
saона
हिhiведь
विश्रुतःviśrutaḥпрославлена
naне
गृह्णातिgṛhṇātiберёт
naне
त्यजतिtyajatiоставляет
वायुमंतर्बहिःvāyumaṃtarbahiḥветер внутри и снаружи
स्थितम्sthitamпребывающий
विद्धिviddhiзнай
तच्छून्यकंtacchūnyakaṃто шуньякою
नामnāmaпо имени
प्राणायामंprāṇāyāmaṃпранаяму
यथास्थितम्yathāsthitamкак она есть
Литературный перевод

«Прана — ветер, пребывающий в теле; аяма — его обуздание; так названо пранаямою. Возвещена она двоякою: без зародыша и с зародышем; второй же из двух лучше — без шёпота и созерцания она без зародыша, с ними наделённая — с зародышем. Речака, пурака, кумбхака и шуньяка — так названа мудрыми пранаяма четвероякою. У существ правая жила возвещена пингалою, чьё божество — солнце, и слышана как „лоно предков“; „лоном богов“ названа ида, жила же левая, и божеством там знай луну, о лучший из муни. Посреди их обеих признана жилка сушумна, весьма тонкая, тайнейшая, — она должна быть знаема, чьё божество Брахман. Левою да выпускает он ветер — от выпускания признана речака; правою именно да наполняет — от наполнения признана пурака. Наполнив своё тело, удержав ветер и не отпуская, да стоит он, как полный кувшин, — она ведь прославлена как кумбхака. Не берёт и не оставляет ветер, пребывающий внутри и снаружи, — то знай пранаямою по имени шуньяка, как она есть».

Версия

fb534fd36a24 · опубликовано 5 сент. 2026 г., 00:33:26 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами