Падма-пурана
Величие Бхайравы, брахмана и гаятри1.46.154-176
757 / 5781
LinuxЛистать
Падма-пурана · 1.46.154-176

नारद उवाच

Деванагари

प्राणायामयुतां तस्माद्गायत्रीं जप नारद । प्राणायामाः कथं ब्रह्मन्प्रत्येकाक्षरदेवताः
तेषां न्यासं तथांगेषु वद तात यथाक्रमम् । ब्रह्मोवाच गुददेशे त्वपानः स्याद्धृदि प्राणोस्ति देहिनः
तस्माद्गुदं समाकुंच्य प्राणेन सह योजयेत् । पूरकेण तदा पुत्र कृत्वा कुंभकमुत्तमम्
प्राणायामत्रयं कृत्वा गायत्रीं संजपेद्द्विजः । अनेनैव जपेद्यस्तु महापातकसंचयः
सकृदुच्चारितेनैव क्षयं यात्युपपातकम् । प्रतिवर्णस्वरं ज्ञात्वा विन्यस्येद्यः कलेवरे
स जनो ब्रह्मतामेति फलं वक्तुं न शक्नुमः । प्रत्यक्षरस्य यद्दैवं शृणु पुत्र वदाम्यहम्
यज्जप्त्वा च पुनर्मातुस्तनं न पिबति द्विजः । आग्नेयं प्रथमं ज्ञेयं वायव्यं तु द्वितीयकम्
तृतीयं सूर्यदैवत्यं चतुर्थं वैद्युतं तथा । पंचमं यमदैवत्यं वारुणं षष्ठमुच्यते
सप्तमं बार्हस्पत्यं तु पार्जन्यं चाष्टमं विदुः । ऐंद्रं च नवमं ज्ञेयं गांधर्वं दशमं तथा
पौष्णमेकादशं विद्धि मैत्रं द्वादशकं स्मृतम् । त्वाष्ट्रं त्रयोदशं ज्ञेयं वासवं तु चतुर्दशम्
मारुतं पंचदशकं सौम्यं षोडशकं स्मृतम् । आंगिरसं सप्तदशं वैश्वदेवमतः परम्
आश्विनं चैकोनविंशं प्राजापत्यं तु विंशकम् । सर्वदेवमयं ज्ञेयमेकविंशकमक्षरम्
रौद्रं द्वाविंशकं ज्ञेयं ब्राह्मं ज्ञेयमतः परम् । वैष्णवं तु चतुर्विंशमेता अक्षरदेवताः
जपकाले तु संचिंत्य तासु सायुज्यतां ब्रजेत् । ज्ञात्वा तु देवतास्तस्य वाङ्मयं विदितं भवेत्
सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मणः पदवीं ब्रजेत् । गायत्रीं विन्यसेत्पूर्वं शरीरे चात्मनो बुधः
चतुर्विंशति स्थानेषु आपादमस्तकेषु च । तत्कारं विन्यसेद्योगी पदांगुष्ठे विचक्षणः
सकारं गुल्फदेशे तु विकारं जंघयोर्न्यसेत् । तुकारं जानुमध्ये च वकारं चोरुदेशतः
रेकारं गुह्यदेशे तु णिकारं वृषणे न्यसेत् । यंकारं कटिदेशे तु भकारं नाभिमण्डले
गोकारं जठरे न्यस्य देकारं स्तनयोर्न्यसेत् । वकारं हृदये न्यस्य स्यकारं करदेशतः
धीकारं वदनेन्यस्य मकारं तालुके न्यसेत् । हिकारं नासिकाग्रे च धिकारं चक्षुषोर्न्यसेत्
योकारं तु भ्रुवोर्मध्ये योकारं च ललाटके । नः कारं तु मुखे पूर्वे प्रकारं दक्षिणे मुखः
चोकारं पश्चिमेन्यस्य दकारंचोत्तरेन्यसेत् । यात्कारं मूर्ध्निविन्यस्य सर्वव्यापीव्यवस्थितः
एतान्विन्यस्य धर्मात्मा ब्रह्मविष्णुशिवात्मकः । महायोगी महाज्ञानी परं निर्वाणकं व्रजेत्

Транслитерация (IAST)

prāṇāyāmayutāṃ tasmādgāyatrīṃ japa nārada | prāṇāyāmāḥ kathaṃ brahmanpratyekākṣaradevatāḥ
teṣāṃ nyāsaṃ tathāṃgeṣu vada tāta yathākramam | brahmovāca gudadeśe tvapānaḥ syāddhṛdi prāṇosti dehinaḥ
tasmādgudaṃ samākuṃcya prāṇena saha yojayet | pūrakeṇa tadā putra kṛtvā kuṃbhakamuttamam
prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā gāyatrīṃ saṃjapeddvijaḥ | anenaiva japedyastu mahāpātakasaṃcayaḥ
sakṛduccāritenaiva kṣayaṃ yātyupapātakam | prativarṇasvaraṃ jñātvā vinyasyedyaḥ kalevare
sa jano brahmatāmeti phalaṃ vaktuṃ na śaknumaḥ | pratyakṣarasya yaddaivaṃ śṛṇu putra vadāmyaham
yajjaptvā ca punarmātustanaṃ na pibati dvijaḥ | āgneyaṃ prathamaṃ jñeyaṃ vāyavyaṃ tu dvitīyakam
tṛtīyaṃ sūryadaivatyaṃ caturthaṃ vaidyutaṃ tathā | paṃcamaṃ yamadaivatyaṃ vāruṇaṃ ṣaṣṭhamucyate
saptamaṃ bārhaspatyaṃ tu pārjanyaṃ cāṣṭamaṃ viduḥ | aiṃdraṃ ca navamaṃ jñeyaṃ gāṃdharvaṃ daśamaṃ tathā
pauṣṇamekādaśaṃ viddhi maitraṃ dvādaśakaṃ smṛtam | tvāṣṭraṃ trayodaśaṃ jñeyaṃ vāsavaṃ tu caturdaśam
mārutaṃ paṃcadaśakaṃ saumyaṃ ṣoḍaśakaṃ smṛtam | āṃgirasaṃ saptadaśaṃ vaiśvadevamataḥ param
āśvinaṃ caikonaviṃśaṃ prājāpatyaṃ tu viṃśakam | sarvadevamayaṃ jñeyamekaviṃśakamakṣaram
raudraṃ dvāviṃśakaṃ jñeyaṃ brāhmaṃ jñeyamataḥ param | vaiṣṇavaṃ tu caturviṃśametā akṣaradevatāḥ
japakāle tu saṃciṃtya tāsu sāyujyatāṃ brajet | jñātvā tu devatāstasya vāṅmayaṃ viditaṃ bhavet
sarvapāpavinirmukto brahmaṇaḥ padavīṃ brajet | gāyatrīṃ vinyasetpūrvaṃ śarīre cātmano budhaḥ
caturviṃśati sthāneṣu āpādamastakeṣu ca | tatkāraṃ vinyasedyogī padāṃguṣṭhe vicakṣaṇaḥ
sakāraṃ gulphadeśe tu vikāraṃ jaṃghayornyaset | tukāraṃ jānumadhye ca vakāraṃ corudeśataḥ
rekāraṃ guhyadeśe tu ṇikāraṃ vṛṣaṇe nyaset | yaṃkāraṃ kaṭideśe tu bhakāraṃ nābhimaṇḍale
gokāraṃ jaṭhare nyasya dekāraṃ stanayornyaset | vakāraṃ hṛdaye nyasya syakāraṃ karadeśataḥ
dhīkāraṃ vadanenyasya makāraṃ tāluke nyaset | hikāraṃ nāsikāgre ca dhikāraṃ cakṣuṣornyaset
yokāraṃ tu bhruvormadhye yokāraṃ ca lalāṭake | naḥ kāraṃ tu mukhe pūrve prakāraṃ dakṣiṇe mukhaḥ
cokāraṃ paścimenyasya dakāraṃcottarenyaset | yātkāraṃ mūrdhnivinyasya sarvavyāpīvyavasthitaḥ
etānvinyasya dharmātmā brahmaviṣṇuśivātmakaḥ | mahāyogī mahājñānī paraṃ nirvāṇakaṃ vrajet

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
प्राणायाम-युतांprāṇāyāma-yutāṃсоединённую с пранаямой
तस्मात्tasmātпотому
गायत्रींgāyatrīṃгаятри
जपjapaшепчи
नारदnāradaо Нарада
प्राणायामाःprāṇāyāmāḥпранаямы
कथंkathaṃкак
ब्रह्मन्brahmanо Брахма
प्रत्येक-अक्षर-देवताःpratyeka-akṣara-devatāḥбожества каждого слога
तेषांteṣāṃих
न्यासंnyāsaṃрасстановку
तथाtathāи
अंगेषुaṃgeṣuпо членам
वदvadaскажи
तातtātaотец
यथा-क्रमम्yathā-kramamпо порядку
ब्रह्मा उवाचbrahmā uvācaБрахма сказал
गुद-देशेguda-deśeв области заднего прохода
तुtuже
अपानःapānaḥапана
स्यात्syātбывает
हृदिhṛdiв сердце
प्राणःprāṇaḥпрана
अस्तिastiесть
देहिनःdehinaḥу воплощённого
तस्मात्tasmātпотому
गुदंgudaṃзадний проход
समाकुंच्यsamākuṃcyaсжав
प्राणेन सहprāṇena sahaс праной
योजयेत्yojayetпусть соединит
पूरकेणpūrakeṇaпуракой
तदाtadāтогда
पुत्रputraсын
कृत्वाkṛtvāсовершив
कुंभकम्kuṃbhakamкумбхаку
उत्तमम्uttamamнаилучшую
प्राणायाम-त्रयंprāṇāyāma-trayaṃтри пранаямы
गायत्रींgāyatrīṃгаятри
संजपेत्saṃjapetпусть шепчет
द्विजःdvijaḥдваждырождённый
अनेन एवanena evaэтим же
जपेत्japetшепчет
यःyaḥкто
महा-पातक-संचयःmahā-pātaka-saṃcayaḥгруда великих грехов
सकृत्sakṛtоднажды
उच्चारितेनuccāritenaпроизнесением
क्षयंkṣayaṃгибель
यातिyātiприходит
उप-पातकम्upa-pātakamмалый грех
प्रति-वर्ण-स्वरंprati-varṇa-svaraṃкаждый звук и слог
ज्ञात्वाjñātvāпознав
विन्यस्येत्vinyasyetрасставит
कलेवरेkalevareпо телу
सःsaḥтот
जनःjanaḥчеловек
ब्रह्मताम्brahmatāmсостояние Брахмана
एतिetiобретает
फलंphalaṃплод
वक्तुंvaktuṃвысказать
न शक्नुमःna śaknumaḥне можем
प्रत्यक्षरस्यpratyakṣarasyaкаждого слога
यत्yatкакое
दैवंdaivaṃбожество
शृणुśṛṇuслушай
वदामिvadāmiговорю
अहम्ahamя
यत्yatчто
जप्त्वाjaptvāпрошептав
पुनःpunaḥснова
मातुःmātuḥматери
स्तनंstanaṃгрудь
न पिबतिna pibatiне сосёт
आग्नेयंāgneyaṃогненный
प्रथमंprathamaṃпервый
ज्ञेयंjñeyaṃдолжно знать
वायव्यंvāyavyaṃветровой
द्वितीयकम्dvitīyakamвторой
तृतीयंtṛtīyaṃтретий
सूर्य-दैवत्यंsūrya-daivatyaṃс божеством Сурьей
चतुर्थंcaturthaṃчетвёртый
वैद्युतंvaidyutaṃмолниевый
पंचमंpaṃcamaṃпятый
यम-दैवत्यंyama-daivatyaṃс божеством Ямой
वारुणंvāruṇaṃВарунов
षष्ठम्ṣaṣṭhamшестой
उच्यतेucyateзовётся
सप्तमंsaptamaṃседьмой
बार्हस्पत्यंbārhaspatyaṃБрихаспатиев
पार्जन्यंpārjanyaṃПарджаньев
caи
अष्टमंaṣṭamaṃвосьмой
विदुःviduḥзнают
ऐंद्रंaiṃdraṃИндров
नवमंnavamaṃдевятый
गांधर्वंgāṃdharvaṃгандхарвов
दशमंdaśamaṃдесятый
पौष्णम्pauṣṇamПушанов
एकादशंekādaśaṃодиннадцатый
विद्धिviddhiзнай
मैत्रंmaitraṃМитров
द्वादशकंdvādaśakaṃдвенадцатый
स्मृतम्smṛtamназван
त्वाष्ट्रंtvāṣṭraṃТваштаров
त्रयोदशंtrayodaśaṃтринадцатый
वासवंvāsavaṃВасавов
चतुर्दशम्caturdaśamчетырнадцатый
मारुतंmārutaṃМарутов
पंचदशकंpaṃcadaśakaṃпятнадцатый
सौम्यंsaumyaṃСомов
षोडशकंṣoḍaśakaṃшестнадцатый
आंगिरसंāṃgirasaṃАнгирасов
सप्तदशंsaptadaśaṃсемнадцатый
वैश्वदेवम्vaiśvadevamВишведевов
अतः परम्ataḥ paramзатем
आश्विनंāśvinaṃАшвинов
एकोन-विंशंekona-viṃśaṃдевятнадцатый
प्राजापत्यंprājāpatyaṃПраджапатиев
विंशकम्viṃśakamдвадцатый
सर्व-देव-मयंsarva-deva-mayaṃсостоящий из всех богов
एकविंशकम्ekaviṃśakamдвадцать первый
अक्षरम्akṣaramслог
रौद्रंraudraṃРудров
द्वाविंशकंdvāviṃśakaṃдвадцать второй
ब्राह्मंbrāhmaṃБрахмов
वैष्णवंvaiṣṇavaṃВишнуев
चतुर्विंशम्caturviṃśamдвадцать четвёртый
एताःetāḥэти
अक्षर-देवताःakṣara-devatāḥбожества слогов
जप-कालेjapa-kāleво время джапы
संचिंत्यsaṃciṃtyaсозерцая
तासुtāsuв них
सायुज्यतांsāyujyatāṃединение
व्रजेत्vrajetобретёт
ज्ञात्वाjñātvāпознав
देवताःdevatāḥбожества
तस्यtasyaего
वाङ्मयंvāṅmayaṃсловесное
विदितंviditaṃпознанным
भवेत्bhavetстанет
सर्व-पाप-विनिर्मुक्तःsarva-pāpa-vinirmuktaḥсвободный от всех грехов
ब्रह्मणःbrahmaṇaḥБрахмы
पदवींpadavīṃстезю
व्रजेत्vrajetобретёт
विन्यसेत्vinyasetпусть расставит
पूर्वंpūrvaṃсперва
शरीरेśarīreпо телу
caи
आत्मनःātmanaḥсвоему
बुधःbudhaḥмудрый
चतुर्विंशतिcaturviṃśatiдвадцати четырёх
स्थानेषुsthāneṣuв местах
आ-पाद-मस्तकेषुā-pāda-mastakeṣuот стоп до макушки
तत्-कारंtat-kāraṃслог «тат»
विन्यसेत्vinyasetпусть расставит
योगीyogīйогин
पद-अंगुष्ठेpada-aṃguṣṭheна большом пальце ноги
विचक्षणःvicakṣaṇaḥискусный
स-कारंsa-kāraṃслог «са»
गुल्फ-देशेgulpha-deśeв области лодыжек
वि-कारंvi-kāraṃслог «ви»
जंघयोःjaṃghayoḥна голенях
न्यसेत्nyasetпусть положит
तु-कारंtu-kāraṃслог «ту»
जानु-मध्येjānu-madhyeпосреди колен
व-कारंva-kāraṃслог «ва»
उरु-देशतःuru-deśataḥна бёдрах
रे-कारंre-kāraṃслог «ре»
गुह्य-देशेguhya-deśeв тайном месте
णि-कारंṇi-kāraṃслог «ни»
वृषणेvṛṣaṇeна мошонке
यं-कारंyaṃ-kāraṃслог «ям»
कटि-देशेkaṭi-deśeна пояснице
भ-कारंbha-kāraṃслог «бха»
नाभि-मण्डलेnābhi-maṇḍaleв круге пупа
गो-कारंgo-kāraṃслог «го»
जठरेjaṭhareна чреве
न्यस्यnyasyaположив
दे-कारंde-kāraṃслог «де»
स्तनयोःstanayoḥна груди
व-कारंva-kāraṃслог «ва»
हृदयेhṛdayeв сердце
स्य-कारंsya-kāraṃслог «сья»
कर-देशतःkara-deśataḥна руках
धी-कारंdhī-kāraṃслог «дхи»
वदनेvadaneна устах
म-कारंma-kāraṃслог «ма»
तालुकेtālukeна нёбе
हि-कारंhi-kāraṃслог «хи»
नासिका-अग्रेnāsikā-agreна кончике носа
धि-कारंdhi-kāraṃслог «дхи»
चक्षुषोःcakṣuṣoḥна глазах
यो-कारंyo-kāraṃслог «йо»
भ्रुवोः मध्येbhruvoḥ madhyeмежду бровями
ललाटकेlalāṭakeна лбу
नः-कारंnaḥ-kāraṃслог «нах»
मुखेmukheна лице
पूर्वेpūrveвосточном
प्र-कारंpra-kāraṃслог «пра»
दक्षिणेdakṣiṇeюжном
मुखःmukhaḥлицо
चो-कारंco-kāraṃслог «чо»
पश्चिमेpaścimeна западном
द-कारंda-kāraṃслог «да»
उत्तरेuttareна северном
यात्-कारंyāt-kāraṃслог «ят»
मूर्ध्निmūrdhniна темени
सर्व-व्यापीsarva-vyāpīвсепроникающий
व्यवस्थितःvyavasthitaḥутвердившийся
एतान्etānэти
विन्यस्यvinyasyaрасставив
धर्म-आत्माdharma-ātmāправедный
ब्रह्म-विष्णु-शिव-आत्मकःbrahma-viṣṇu-śiva-ātmakaḥсостоящий из Брахмы, Вишну и Шивы
महा-योगीmahā-yogīвеликий йогин
महा-ज्ञानीmahā-jñānīвеликий знающий
परंparaṃвысшую
निर्वाणकंnirvāṇakaṃнирвану
व्रजेत्vrajetобретёт
Литературный перевод

«Потому шепчи, о Нарада, гаятри, соединённую с пранаямой». — «Как творятся пранаямы, о Брахма, и каковы божества каждого слога? Скажи, отец, по порядку и расстановку их по членам».

Брахма сказал: «У воплощённого апана бывает в области заднего прохода, а прана — в сердце. Потому, сжав задний проход, пусть соединит его с праной; и тогда, совершив пуракой наилучшую кумбхаку, сын, — совершив три пранаямы, пусть шепчет дваждырождённый гаятри. Кто шепчет ею, у того груда великих грехов; и одним произнесением приходит гибель малому греху. А кто, познав каждый звук и слог, расставит их по телу, — тот человек обретает состояние Брахмана: плода мы высказать не можем.

Слушай, я скажу, какое божество у каждого слога — прошептав их, дваждырождённый уже не сосёт снова материнской груди. Первый — огненный, второй — ветровой, третий с божеством Сурьей, четвёртый — молниевый, пятый с божеством Ямой, шестой зовётся Варуновым, седьмой — Брихаспатиев, восьмым знают Парджаньев, девятым — Индров, десятым — гандхарвов, одиннадцатым знай Пушанов, двенадцатым назван Митров, тринадцатым — Тваштаров, четырнадцатым — Васавов, пятнадцатым — Марутов, шестнадцатым — Сомов, семнадцатым — Ангирасов, затем — Вишведевов, девятнадцатый — Ашвинов, двадцатый — Праджапатиев, двадцать первый слог состоит из всех богов, двадцать вторым знай Рудров, затем — Брахмов, а двадцать четвёртый — Вишнуев: таковы божества слогов.

Созерцая их во время джапы, обретёт он в них единение; познав же божества, станет ему познанным всё словесное, и, свободный от всех грехов, обретёт он стезю Брахмы.

Мудрый пусть сперва расставит гаятри по собственному телу — в двадцати четырёх местах, от стоп до макушки. Слог „тат“ искусный йогин пусть расставит на большом пальце ноги, „са“ — в области лодыжек, „ви“ положит на голенях, „ту“ — посреди колен, „ва“ — на бёдрах, „ре“ — в тайном месте, „ни“ — на мошонке, „ям“ — на пояснице, „бха“ — в круге пупа, „го“ — на чреве, „де“ — на груди, „ва“ — в сердце, „сья“ — на руках, „дхи“ — на устах, „ма“ — на нёбе, „хи“ — на кончике носа, „дхи“ — на глазах, „йо“ — между бровями и „йо“ — на лбу, „нах“ — на восточном лице, „пра“ — на южном, „чо“ — на западном, „да“ — на северном, а „ят“ — на темени, утвердившись как всепроникающий.

Расставив их, праведный, состоящий из Брахмы, Вишну и Шивы, великий йогин и великий знающий, обретёт высшую нирвану».

Версия

9ca0f0c4d58f · опубликовано 3 сент. 2026 г., 04:13:29 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами