Рамаяна
Бхарата узнаёт о смерти Дашаратхи и изгнании Рамы2.66.20-28
599 / 2464
Рамаяна · 2.66.20-28
Деванагари

स रुदत्या चिरं कालं भूमौ विपरिवृत्य च । जननीं प्रत्युवाचेदं शोकैर् बहुभिर् आवृतः ॥
अभिषेक्ष्यति रामं तु राजा यज्ञं नु यक्ष्यति । इत्य् अहं कृतसंकल्पो हृष्टो यात्राम् अयासिषम् ॥
तद् इदं ह्य् अन्यथा भूतं व्यवदीर्णं मनो मम । पितरं यो न पश्यामि नित्यं प्रियहिते रतम् ॥
अम्ब केनात्यगाद् राजा व्याधिना मय्य् अनागते । धन्या रामादयः सर्वे यैः पिता संस्कृतः स्वयम् ॥
न नूनं मां महाराजः प्राप्तं जानाति कीर्तिमान् । उपजिघ्रेद् धि मां मूर्ध्नि तातः संनम्य सत्वरम् ॥
क्व स पाणिः सुखस्पर्शस् तातस्याक्लिष्टकर्मणः । येन मां रजसा ध्वस्तम् अभीक्ष्णं परिमार्जति ॥
यो मे भ्राता पिता बन्धुर् यस्य दासो ऽस्मि धीमतः । तस्य मां शीघ्रम् आख्याहि रामस्याक्लिष्ट कर्मणः ॥
पिता हि भवति ज्येष्ठो धर्मम् आर्यस्य जानतः । तस्य पादौ ग्रहीष्यामि स हीदानीं गतिर् मम ॥
आर्ये किम् अब्रवीद् राजा पिता मे सत्यविक्रमः । पश्चिमं साधुसंदेशम् इच्छामि श्रोतुम् आत्मनः ॥

Транслитерация (IAST)

sa rudatyā ciraṃ kālaṃ bhūmau viparivṛtya ca | jananīṃ pratyuvācedaṃ śokair bahubhir āvṛtaḥ ||
abhiṣekṣyati rāmaṃ tu rājā yajñaṃ nu yakṣyati | ity ahaṃ kṛtasaṃkalpo hṛṣṭo yātrām ayāsiṣam ||
tad idaṃ hy anyathā bhūtaṃ vyavadīrṇaṃ mano mama | pitaraṃ yo na paśyāmi nityaṃ priyahite ratam ||
amba kenātyagād rājā vyādhinā mayy anāgate | dhanyā rāmādayaḥ sarve yaiḥ pitā saṃskṛtaḥ svayam ||
na nūnaṃ māṃ mahārājaḥ prāptaṃ jānāti kīrtimān | upajighred dhi māṃ mūrdhni tātaḥ saṃnamya satvaram ||
kva sa pāṇiḥ sukhasparśas tātasyākliṣṭakarmaṇaḥ | yena māṃ rajasā dhvastam abhīkṣṇaṃ parimārjati ||
yo me bhrātā pitā bandhur yasya dāso 'smi dhīmataḥ | tasya māṃ śīghram ākhyāhi rāmasyākliṣṭa karmaṇaḥ ||
pitā hi bhavati jyeṣṭho dharmam āryasya jānataḥ | tasya pādau grahīṣyāmi sa hīdānīṃ gatir mama ||
ārye kim abravīd rājā pitā me satyavikramaḥ | paścimaṃ sādhusaṃdeśam icchāmi śrotum ātmanaḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
सःsaḥон; Бхарата
रुदत्याrudatyāплача; рыдая
चिरं कालंciraṃ kālaṃдолгое время; много времени
भूमौbhūmauна земле; на полу
विपरिवृत्य चviparivṛtya caи катаясь; и ворочаясь
जननींjananīṃк матери; матери
प्रत्युवाचpratyuvācaответил; сказал в ответ
इदंidaṃэто; такое
शोकैःśokaiḥскорбями; печалями
बहुभिःbahubhiḥмногими; обильными
आवृतःāvṛtaḥохваченный; покрытый
अभिषेक्ष्यतिabhiṣekṣyatiпомажет; посвятит на царство
रामं तुrāmaṃ tuРаму же; именно Раму
राजाrājāцарь; государь
यज्ञं नुyajñaṃ nuили жертвоприношение; быть может, жертву
यक्ष्यतिyakṣyatiсовершит; принесёт
इतिitiтак; с такой мыслью
अहम्ahamя; я сам
कृतसंकल्पःkṛtasaṃkalpaḥсоставивший намерение; так решивший
हृष्टःhṛṣṭaḥрадостный; обрадованный
यात्राम्yātrāmв путь; поездку
अयासिषम्ayāsiṣamотправился; совершил
तत् इदंtat idaṃно это; это же
हिhiведь; поистине
अन्यथा भूतंanyathā bhūtaṃстало иначе; обернулось иначе
व्यवदीर्णंvyavadīrṇaṃразорвано; расколото
मनः ममmanaḥ mamaмоё сердце; мой ум
पितरंpitaraṃотца; родителя
यःyaḥибо я; тот кто
न पश्यामिna paśyāmiне вижу; не нахожу
नित्यंnityaṃвсегда; постоянно
प्रिय-हितेpriya-hiteв любимом и полезном; в благом для любимых
रतम्ratamзанятого; преданного
अम्बambaмать; о мать
केनkenaчем; от чего
अत्यगात्atyagātушёл; покинул жизнь
राजाrājāцарь; государь
व्याधिनाvyādhināболезнью; недугом
मयि अनागतेmayi anāgateкогда я не прибыл; в моё отсутствие
धन्याःdhanyāḥсчастливы; благословенны
राम-आदयःrāma-ādayaḥРама и прочие; Рама и другие
सर्वेsarveвсе; все они
यैःyaiḥкоторыми; теми, кем
पिताpitāотец; родитель
संस्कृतःsaṃskṛtaḥпочтен обрядами; погребально освящён
स्वयम्svayamлично; сами
न नूनंna nūnaṃконечно не; видимо не
मांmāṃменя; ко мне
महाराजःmahārājaḥвеликий царь; государь
प्राप्तंprāptaṃприбывшего; достигшего дома
जानातिjānātiзнает; узнаёт
कीर्तिमान्kīrtimānславный; прославленный
उपजिघ्रेत् हिupajighret hiведь понюхал бы; поцеловал бы в темя
मांmāṃменя; ко мне
मूर्ध्निmūrdhniв голову; по голове
तातःtātaḥотец; батюшка
संनम्यsaṃnamyaнаклонившись; склонившись
सत्वरम्satvaramбыстро; тотчас
क्वkvaгде; куда исчезла
सः पाणिःsaḥ pāṇiḥта рука; та ладонь
सुखस्पर्शःsukhasparśaḥприятная на ощупь; с мягким прикосновением
तातस्यtātasyaотца; батюшки
अक्लिष्टकर्मणःakliṣṭakarmaṇaḥнеутомимого в делах; чьи дела безупречны
येनyenaкоторой; тем, чем
मांmāṃменя; мне
रजसाrajasāпылью; дорожной пылью
ध्वस्तम्dhvastamпокрытого; осыпанного
अभीक्ष्णंabhīkṣṇaṃчасто; снова и снова
परिमार्जतिparimārjatiвытирает; очищает
यःyaḥкоторый; тот кто
मेmeмне; для меня
भ्राताbhrātāбрат; старший брат
पिताpitāотец; как отец
बन्धुःbandhuḥродич; защитник
यस्यyasyaчьим; которого
दासः अस्मिdāsaḥ asmiя слуга; я служитель
धीमतःdhīmataḥмудрого; разумного
तस्यtasyaо нём; его
मांmāṃмне; меня
शीघ्रम्śīghramбыстро; скорее
आख्याहिākhyāhiскажи; сообщи
रामस्यrāmasyaо Раме; Рамы
अक्लिष्ट कर्मणःakliṣṭa karmaṇaḥнеутомимого в делах; безупречного в поступках
पिता हिpitā hiведь отец; поистине отец
भवतिbhavatiстановится; является
ज्येष्ठःjyeṣṭhaḥстарший; старший брат
धर्मम्dharmamдхарму; закон праведности
आर्यस्यāryasyaблагородного; ария
जानतःjānataḥзнающего; понимающего
तस्यtasyaего; к нему
पादौpādauдве стопы; ноги
ग्रहीष्यामिgrahīṣyāmiвозьму; прикоснусь
सः हिsaḥ hiведь он; именно он
इदानींidānīṃтеперь; сейчас
गतिः ममgatiḥ mamaмоё прибежище; мой путь
आर्येāryeо благородная; о госпожа
किम्kimчто; какое слово
अब्रवीत्abravītсказал; произнёс
राजाrājāцарь; государь
पिता मेpitā meмой отец; отец мой
सत्यविक्रमःsatyavikramaḥистинно доблестный; чья сила правдива
पश्चिमंpaścimaṃпоследнее; предсмертное
साधु-संदेशम्sādhu-saṃdeśamдоброе послание; благое наставление
इच्छामिicchāmiжелаю; хочу
श्रोतुम्śrotumуслышать; выслушать
आत्मनःātmanaḥдля себя; себе самому
Литературный перевод

Долго рыдая и катаясь по земле, Бхарата, охваченный многими скорбями, сказал матери: «Я радостно отправился в путь, думая: царь помажет Раму на царство или, быть может, совершит жертвоприношение. Но всё обернулось иначе; моё сердце разорвано, потому что я не вижу отца, всегда занятого благом тех, кого он любил. Мать, от какой болезни царь ушёл, когда меня не было? Счастливы Рама и все остальные, которые сами совершили над отцом последние обряды. Видимо, славный великий царь не знает, что я прибыл: иначе отец тотчас наклонился бы ко мне и поцеловал меня в темя. Где та мягкая рука моего неутомимого отца, которой он часто вытирал с меня дорожную пыль? Скорее скажи мне о Раме, мудром и безупречном в делах: он мой брат, мой отец и мой родич, а я его слуга. Для благородного, знающего дхарму, старший брат становится отцом. Я коснусь его стоп: теперь он моё прибежище. О благородная, что сказал мой отец, истинно доблестный царь? Я хочу услышать его последнее доброе послание».

Версия

b7c20254b828 · опубликовано 22 июн. 2026 г., 00:00:00 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами