समुत्पतति तस्मिंस् तु वेगात् ते नगरोहिणः । संहृत्य विटपान् सर्वान् समुत्पेतुः समन्ततः ॥
स मत्तकोयष्टिभकान् पादपान् पुष्पशालिनः । उद्वहन्न् ऊरुवेगेन जगाम विमले ऽम्बरे ॥
ऊरुवेगोद्धता वृक्षा मुहूर्तं कपिम् अन्वयुः । प्रस्थितं दीर्घम् अध्वानं स्वबन्धुम् इव बान्धवाः ॥
तम् ऊरुवेगोन्मथिताः सालाश् चान्ये नगोत्तमाः । अनुजग्मुर् हनूमन्तं सैन्या इव महीपतिम् ॥
सुपुष्पिताग्रैर् बहुभिः पादपैर् अन्वितः कपिः । हनुमान् पर्वताकारो बभूवाद्भुतदर्शनः ॥
सारवन्तो ऽथ ये वृक्षा न्यमज्जंल् लवणाम्भसि । भयाद् इव महेन्द्रस्य पर्वता वरुणालये ॥
स नानाकुसुमैः कीर्णः कपिः साङ्कुरकोरकैः । शुशुभे मेघसंकाशः खद्योतैर् इव पर्वतः ॥
विमुक्तास् तस्य वेगेन मुक्त्वा पुष्पाणि ते द्रुमाः । अवशीर्यन्त सलिले निवृत्ताः सुहृदो यथा ॥
लघुत्वेनोपपन्नं तद् विचित्रं सागरे ऽपतत् । द्रुमाणां विविधं पुष्पं कपिवायुसमीरितम् ॥
पुष्पौघेणानुबद्धेन नानावर्णेन वानरः । बभौ मेघ इवोद्यन् वै विद्युद्गणविभूषितः ॥
तस्य वेगसमुद्भूतैः पुष्पैस् तोयम् अदृश्यत । ताराभिर् अभिरामाभिर् उदिताभिर् इवाम्बरम् ॥
तस्याम्बरगतौ बाहू ददृशाते प्रसारितौ । पर्वताग्राद् विनिष्क्रान्तौ पञ्चास्याव् इव पन्नगौ ॥
पिबन्न् इव बभौ चापि सोर्मिजालं महार्णवम् । पिपासुर् इव चाकाशं ददृशे स महाकपिः ॥
तस्य विद्युत्प्रभाकारे वायुमार्गानुसारिणः । नयने विप्रकाशेते पर्वतस्थाव् इवानलौ ॥
पिङ्गे पिङ्गाक्षमुख्यस्य बृहती परिमण्डले । चक्षुषी संप्रकशेते चन्द्रसूर्याव् इव स्थितौ ॥
मुखं नासिकया तस्य ताम्रया ताम्रम् आबभौ । संध्यया समभिस्पृष्टं यथा सूर्यस्य मण्डलम् ॥
लाङ्गलं च समाविद्धं प्लवमानस्य शोभते । अम्बरे वायुपुत्रस्य शक्रध्वज इवोच्छ्रितः ॥
लाङ्गूलचक्रेण महाञ् शुक्लदंष्ट्रो ऽनिलात्मजः । व्यरोचत महाप्राज्ञः परिवेषीव भास्करः ॥
स्फिग्देशेनाभिताम्रेण रराज स महाकपिः । महता दारितेनेव गिरिर् गैरिकधातुना ॥
तस्य वानरसिंहस्य प्लवमानस्य सागरम् । कक्षान्तरगतो वायुर् जीमूत इव गर्जति ॥
खे यथा निपतत्य् उल्का उत्तरान्ताद् विनिःसृता । दृश्यते सानुबन्धा च तथा स कपिकुञ्जरः ॥
पतत्पतंगसंकाशो व्यायतः शुशुभे कपिः । प्रवृद्ध इव मातंगः कक्ष्यया बध्यमानया ॥
उपरिष्टाच् छरीरेण छायया चावगाढया । सागरे मारुताविष्टा नौर् इवासीत् तदा कपिः ॥
यं यं देशं समुद्रस्य जगाम स महाकपिः । स स तस्याङ्गवेगेन सोन्माद इव लक्ष्यते ॥
सागरस्योर्मिजालानाम् उरसा शैलवर्ष्मणाम् । अभिघ्नंस् तु महावेगः पुप्लुवे स महाकपिः ॥
कपिवातश् च बलवान् मेघवातश् च निःसृतः । सागरं भीमनिर्घोषं कम्पयाम् आसतुर् भृशम् ॥
विकर्षन्न् ऊर्मिजालानि बृहन्ति लवणाम्भसि । अत्यक्रामन् महावेगस् तरङ्गान् गणयन्न् इव ॥
प्लवमानं समीक्ष्याथ भुजङ्गाः सागरालयाः । व्योम्नि तं कपिशार्दूलं सुपर्णम् इति मेनिरे ॥
दशयोजनविस्तीर्णा त्रिंशद्योजनम् आयता । छाया वानरसिंहस्य जले चारुतराभवत् ॥
श्वेताभ्रघनराजीव वायुपुत्रानुगामिनी । तस्य सा शुशुभे छाया वितता लवणाम्भसि ॥
प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा प्लवगं त्वरितं तदा । ववृषुः पुष्पवर्षाणि देवगन्धर्वदानवाः ॥
तताप न हि तं सूर्यः प्लवन्तं वानरेश्वरम् । सिषेवे च तदा वायू रामकार्यार्थसिद्धये ॥
ऋषयस् तुष्टुवुश् चैनं प्लवमानं विहायसा । जगुश् च देवगन्धर्वाः प्रशंसन्तो महौजसं ॥
नागाश् च तुष्टुवुर् यक्षा रक्षांसि विबुधाः खगाः । प्रेक्ष्याकाशे कपिवरं सहसा विगतक्लमम् ॥
तस्मिन् प्लवगशार्दूले प्लवमाने हनूमति । इक्ष्वाकुकुलमानार्थी चिन्तयाम् आस सागरः ॥
samutpatati tasmiṃs tu vegāt te nagarohiṇaḥ | saṃhṛtya viṭapān sarvān samutpetuḥ samantataḥ ||
sa mattakoyaṣṭibhakān pādapān puṣpaśālinaḥ | udvahann ūruvegena jagāma vimale 'mbare ||
ūruvegoddhatā vṛkṣā muhūrtaṃ kapim anvayuḥ | prasthitaṃ dīrgham adhvānaṃ svabandhum iva bāndhavāḥ ||
tam ūruvegonmathitāḥ sālāś cānye nagottamāḥ | anujagmur hanūmantaṃ sainyā iva mahīpatim ||
supuṣpitāgrair bahubhiḥ pādapair anvitaḥ kapiḥ | hanumān parvatākāro babhūvādbhutadarśanaḥ ||
sāravanto 'tha ye vṛkṣā nyamajjaṃl lavaṇāmbhasi | bhayād iva mahendrasya parvatā varuṇālaye ||
sa nānākusumaiḥ kīrṇaḥ kapiḥ sāṅkurakorakaiḥ | śuśubhe meghasaṃkāśaḥ khadyotair iva parvataḥ ||
vimuktās tasya vegena muktvā puṣpāṇi te drumāḥ | avaśīryanta salile nivṛttāḥ suhṛdo yathā ||
laghutvenopapannaṃ tad vicitraṃ sāgare 'patat | drumāṇāṃ vividhaṃ puṣpaṃ kapivāyusamīritam ||
puṣpaugheṇānubaddhena nānāvarṇena vānaraḥ | babhau megha ivodyan vai vidyudgaṇavibhūṣitaḥ ||
tasya vegasamudbhūtaiḥ puṣpais toyam adṛśyata | tārābhir abhirāmābhir uditābhir ivāmbaram ||
tasyāmbaragatau bāhū dadṛśāte prasāritau | parvatāgrād viniṣkrāntau pañcāsyāv iva pannagau ||
pibann iva babhau cāpi sormijālaṃ mahārṇavam | pipāsur iva cākāśaṃ dadṛśe sa mahākapiḥ ||
tasya vidyutprabhākāre vāyumārgānusāriṇaḥ | nayane viprakāśete parvatasthāv ivānalau ||
piṅge piṅgākṣamukhyasya bṛhatī parimaṇḍale | cakṣuṣī saṃprakaśete candrasūryāv iva sthitau ||
mukhaṃ nāsikayā tasya tāmrayā tāmram ābabhau | saṃdhyayā samabhispṛṣṭaṃ yathā sūryasya maṇḍalam ||
lāṅgalaṃ ca samāviddhaṃ plavamānasya śobhate | ambare vāyuputrasya śakradhvaja ivocchritaḥ ||
lāṅgūlacakreṇa mahāñ śukladaṃṣṭro 'nilātmajaḥ | vyarocata mahāprājñaḥ pariveṣīva bhāskaraḥ ||
sphigdeśenābhitāmreṇa rarāja sa mahākapiḥ | mahatā dāriteneva girir gairikadhātunā ||
tasya vānarasiṃhasya plavamānasya sāgaram | kakṣāntaragato vāyur jīmūta iva garjati ||
khe yathā nipataty ulkā uttarāntād viniḥsṛtā | dṛśyate sānubandhā ca tathā sa kapikuñjaraḥ ||
patatpataṃgasaṃkāśo vyāyataḥ śuśubhe kapiḥ | pravṛddha iva mātaṃgaḥ kakṣyayā badhyamānayā ||
upariṣṭāc charīreṇa chāyayā cāvagāḍhayā | sāgare mārutāviṣṭā naur ivāsīt tadā kapiḥ ||
yaṃ yaṃ deśaṃ samudrasya jagāma sa mahākapiḥ | sa sa tasyāṅgavegena sonmāda iva lakṣyate ||
sāgarasyormijālānām urasā śailavarṣmaṇām | abhighnaṃs tu mahāvegaḥ pupluve sa mahākapiḥ ||
kapivātaś ca balavān meghavātaś ca niḥsṛtaḥ | sāgaraṃ bhīmanirghoṣaṃ kampayām āsatur bhṛśam ||
vikarṣann ūrmijālāni bṛhanti lavaṇāmbhasi | atyakrāman mahāvegas taraṅgān gaṇayann iva ||
plavamānaṃ samīkṣyātha bhujaṅgāḥ sāgarālayāḥ | vyomni taṃ kapiśārdūlaṃ suparṇam iti menire ||
daśayojanavistīrṇā triṃśadyojanam āyatā | chāyā vānarasiṃhasya jale cārutarābhavat ||
śvetābhraghanarājīva vāyuputrānugāminī | tasya sā śuśubhe chāyā vitatā lavaṇāmbhasi ||
plavamānaṃ tu taṃ dṛṣṭvā plavagaṃ tvaritaṃ tadā | vavṛṣuḥ puṣpavarṣāṇi devagandharvadānavāḥ ||
tatāpa na hi taṃ sūryaḥ plavantaṃ vānareśvaram | siṣeve ca tadā vāyū rāmakāryārthasiddhaye ||
ṛṣayas tuṣṭuvuś cainaṃ plavamānaṃ vihāyasā | jaguś ca devagandharvāḥ praśaṃsanto mahaujasaṃ ||
nāgāś ca tuṣṭuvur yakṣā rakṣāṃsi vibudhāḥ khagāḥ | prekṣyākāśe kapivaraṃ sahasā vigataklamam ||
tasmin plavagaśārdūle plavamāne hanūmati | ikṣvākukulamānārthī cintayām āsa sāgaraḥ ||
Когда Хануман взлетел, горные деревья от его скорости собрали ветви и взметнулись со всех сторон. Он увлёк за собой цветущие деревья с опьянёнными птицами и пошёл по чистому небу. Деревья, поднятые скоростью его бёдер, некоторое время следовали за обезьяной, как родичи за родичем, отправившимся в дальний путь. Салы и другие лучшие деревья, взметённые той же силой, шли за Хануманом, как войска за царём. Сопровождаемый множеством деревьев с цветущими верхушками, горообразный Хануман стал чудесен на вид. Крепкие деревья погрузились в солёную воду, словно горы, испугавшиеся Махендры, уходят в обитель Варуны. Осыпанные с него цветы, бутоны и побеги сделали обезьяну, подобного облаку, сияющим, как гора со светляками. Деревья, освобождённые его скоростью, сбросили цветы и рассыпались в воде, как друзья, вернувшиеся назад. Лёгкие и пёстрые цветы деревьев, подхваченные ветром обезьяны, падали в океан. С многоцветным потоком цветов, сопровождавшим его, ванара сиял, как поднимающееся облако, украшенное молниями; вода от цветов, рождённых его скоростью, казалась небом с прекрасными восходящими звёздами. Его распростёртые руки в небе были похожи на двух пятиглавых змеев, вышедших из горной вершины. Великий обезьяна казался то пьющим волнистый океан, то жаждущим само небо. Глаза его, следующего путём ветра и сияющего как молния, светились, словно два огня на горе; большие круглые рыжие глаза главного из рыжеглазых сияли как луна и солнце. Его лицо с медным носом сияло медным блеском, как солнечный диск, затронутый сумерками. Закрученный хвост сына Ваю сиял в небе, как поднятый флаг Шакры; с кольцом хвоста белозубый великомудрый сын ветра сиял, как солнце с ореолом. Красноватая задняя часть его тела сверкала, как гора, рассечённая великим пластом красной охры. Воздух, входивший в подмышки льва среди ванаров, прыгавшего через океан, гремел как туча. Он был похож на метеор с хвостом, падающий в небе с северного края, и, распростёртый, сиял как летящее солнце или огромный слон, стянутый подпругой. Сверху своим телом и глубокой тенью он был над океаном, как лодка, охваченная ветром. Какую бы область океана он ни проходил, она от скорости его тела казалась безумной. Великий обезьяна с огромной скоростью прыгал, грудью разбивая гороподобные сети волн; ветер обезьяны и ветер облаков сильно потрясали страшногремящий океан. Он растягивал огромные волны солёной воды и проходил над ними, словно считая их. Океанские змеи, увидев в небе тигра среди обезьян, сочли его Супарной. Его тень на воде, шириной десять и длиной тридцать йоджан, стала прекрасной; она, распростёртая в солёной воде и следующая за сыном Ваю, сияла как ряд белых плотных облаков. Увидев стремительного прыгуна, боги, гандхарвы и данавы пролили цветочные дожди. Солнце не жгло владыку ванаров, когда он прыгал, а ветер служил ему ради успеха дела Рамы. Риши восхваляли его, летящего по небу; божественные гандхарвы пели, прославляя великомощного. Наги, якши, ракшасы, боги и птицы, увидев в небе лучшего обезьяну, внезапно свободного от усталости, тоже восхваляли его. Когда тигр среди прыгунов Хануман летел, океан, желая чести роду Икшваку, задумался.
2630710e4f40 · опубликовано 22 июн. 2026 г., 00:00:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Перелёт Ханумана представлен как космическое событие: деревья, океан, солнце, ветер, небесные существа и даже змеи океана откликаются на его движение. В центре этого величия остаётся одна цель — дело Рамы.