Вишну-пурана
Арена Матхуры и смерть Камсы5.20.63-76
922 / 1027
Вишну-пурана · 5.20.63-76
Деванагари

श्रीपारशर उवाच इत्थं पुरस्त्रीलोकस्व वदतश्चालयन्भुवम् । ववल्ग बद्धकक्ष्योन्तर्जनस्य भगवान्हरिः ।
बलभद्रो ऽपि चास्फोट्य ववल्गललितं तथा । पदेपदे तथा भूमिर्यन्न शीर्णा तदद्भुतम् ।
चाणूरेण ततः कृष्णो ययुधे ऽमितविक्रमः । नियुद्धकुशलो दैत्यौ बलभद्रेण मुष्टिकः ।
सन्निपातावधूतैस् तु चाणूरेण समं हरिः । प्रक्षेपणैर् मुष्टिभिश् च कीलवज्रनिपातनैः ।
पादोद्धूतैः प्रमृष्टैश् च तयोर्युद्धम् अभून् महत् ।
अशस्त्रमतिघोरं तत् तयोर् युद्धं सुदारुणम् । बलप्राणविनिष्पाद्यं समाजोत्सवसन्निधौ ।
यावद्यावच्च चाणूरो युयुधे हरिणा सह । प्रामहानिमवापाग्र्यां तावत्तवल्लवाल्लवम् ।
कृष्णोपि युयुधे तेन लीलयैव जगन्मयः । खेदाच्चालयता कोपान्निजकेसरशेखरम् ।
बलक्षयं विवृद्धिं च दृष्ट्वा चाणूरकृष्णयोः । वारयामास तूर्याणि कंसः कोपपरायणः ।
मृदङ्गादिषु तूर्येषु प्रतिषिद्धेषु तत्क्षणात् । खे संगतान्यवाद्यन्त देवतूर्याण्यनेकशः ।
जय गोविन्द चाणूरं जहि केशव दानवम् । अन्तर्धानगता देवास्तमूचुरतिहर्षिताः ।
चाणूरेण चिरं कालं पीडित्वा मधुसूदनः । उत्पाट्य भ्रमयामास तद्वधाय कृतो द्यमः ।
भ्रामयित्वा शतगुणं दैत्यमल्लममित्रजित् । भूभावात्फोटयामास गगने गतजीवितम् ।
भूमावास्फोटितस्तेनचाणूरः शतधाभवत् । रक्तस्रावमहापङ्कां चकार च तदा भवम् ।

Транслитерация (IAST)

śrīpāraśara uvāca itthaṃ purastrīlokasva vadataścālayanbhuvam / vavalga baddhakakṣyontarjanasya bhagavānhariḥ /
balabhadro 'pi cāsphoṭya vavalgalalitaṃ tathā / padepade tathā bhūmiryanna śīrṇā tadadbhutam /
cāṇūreṇa tataḥ kṛṣṇo yayudhe 'mitavikramaḥ / niyuddhakuśalo daityau balabhadreṇa muṣṭikaḥ /
sannipātāvadhūtais tu cāṇūreṇa samaṃ hariḥ / prakṣepaṇair muṣṭibhiś ca kīlavajranipātanaiḥ /
pādoddhūtaiḥ pramṛṣṭaiś ca tayoryuddham abhūn mahat /
aśastramatighoraṃ tat tayor yuddhaṃ sudāruṇam / balaprāṇaviniṣpādyaṃ samājotsavasannidhau /
yāvadyāvacca cāṇūro yuyudhe hariṇā saha / prāmahānimavāpāgryāṃ tāvattavallavāllavam /
kṛṣṇopi yuyudhe tena līlayaiva jaganmayaḥ / khedāccālayatā kopānnijakesaraśekharam /
balakṣayaṃ vivṛddhiṃ ca dṛṣṭvā cāṇūrakṛṣṇayoḥ / vārayāmāsa tūryāṇi kaṃsaḥ kopaparāyaṇaḥ /
mṛdaṅgādiṣu tūryeṣu pratiṣiddheṣu tatkṣaṇāt / khe saṃgatānyavādyanta devatūryāṇyanekaśaḥ /
jaya govinda cāṇūraṃ jahi keśava dānavam / antardhānagatā devāstamūcuratiharṣitāḥ /
cāṇūreṇa ciraṃ kālaṃ pīḍitvā madhusūdanaḥ / utpāṭya bhramayāmāsa tadvadhāya kṛto dyamaḥ /
bhrāmayitvā śataguṇaṃ daityamallamamitrajit / bhūbhāvātphoṭayāmāsa gagane gatajīvitam /
bhūmāvāsphoṭitastenacāṇūraḥ śatadhābhavat / raktasrāvamahāpaṅkāṃ cakāra ca tadā bhavam /

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
इत्थम्itthamтак
पुर-स्त्री-लोकस्यpura-strī-lokasyaлюда городских жён
वदतःvadataḥговорящего
चालयन्cālayanсотрясающий
भुवम्bhuvamземлю
ववल्गvavalgaподскакивал
बद्ध-कक्ष्यःbaddha-kakṣyaḥзатянувший пояс
अन्तःantaḥвнутри
जनस्यjanasyaнарода
भगवान्bhagavānвладыка
हरिःhariḥХари
बलभद्रःbalabhadraḥБалабхадра
अपिapiже
caи
आस्फोट्यāsphoṭyaхлопнув
ववल्गvavalgaподскакивал
ललितम्lalitamловко
तथाtathāтак
पदेpadeс шага
पदेpadeна шаг
तथाtathāтак
भूमिःbhūmiḥземля
यत्yatчто
naне
शीर्णाśīrṇāразверзлась
तत्tatто
अद्भुतम्adbhutamдивно
चाणूरेणcāṇūreṇaс Чанурою
ततःtataḥзатем
कृष्णःkṛṣṇaḥКришна
युयुधेyuyudheбился
अमित-विक्रमःamita-vikramaḥбезмерно доблестный
नियुद्ध-कुशलःniyuddha-kuśalaḥискусный в схватке
दैत्यःdaityaḥдайтья
बलभद्रेणbalabhadreṇaс Балабхадрою
मुष्टिकःmuṣṭikaḥМуштика
सन्निपात-अवधूतैःsannipāta-avadhūtaiḥсшибками и отбросами
तुtuже
चाणूरेणcāṇūreṇaс Чанурою
समम्samamвместе
हरिःhariḥХари
प्रक्षेपणैःprakṣepaṇaiḥбросками
मुष्टिभिःmuṣṭibhiḥкулаками
caи
कील-वज्र-निपातनैःkīla-vajra-nipātanaiḥударами, как клин и ваджра
पाद-उद्धूतैःpāda-uddhūtaiḥподсечками
प्रमृष्टैःpramṛṣṭaiḥзахватами
caи
तयोःtayoḥих двоих
युद्धम्yuddhamбой
अभूत्abhūtбыл
महत्mahatвеликий
अशस्त्रम्aśastramбез оружия
अति-घोरम्ati-ghoramвесьма страшный
तत्tatтот
तयोःtayoḥих двоих
युद्धम्yuddhamбой
सु-दारुणम्su-dāruṇamвесьма жестокий
बल-प्राण-विनिष्पाद्यम्bala-prāṇa-viniṣpādyamведомый силою и дыханием
समाज-उत्सव-सन्निधौsamāja-utsava-sannidhauпри празднике собрания
यावत्yāvatпокуда
यावत्yāvatпокуда
caи
चाणूरःcāṇūraḥЧанура
युयुधेyuyudheбился
हरिणाhariṇāс Хари
सहsahaвместе
ग्लानि-हानिम्glāni-hānimубыль от истомы
अवापavāpaобретал
अग्र्याम्agryāmпервейшую
तावत्tāvatдотоле
तावत्tāvatдотоле
बलात्balātсилы
बलम्balamсила
कृष्णःkṛṣṇaḥКришна
अपिapiже
युयुधेyuyudheбился
तेनtenaс ним
लीलयाlīlayāиграючи
एवevaже
जगत्-मयःjagat-mayaḥсостоящий из мира
खेदात्khedātот изнеможения
चालयताcālayatāс трясущим
कोपात्kopātот гнева
निज-केसर-शेखरम्nija-kesara-śekharamсвой венец из волос
बल-क्षयम्bala-kṣayamубыль силы
विवृद्धिम्vivṛddhimи прибыль
caи
दृष्ट्वाdṛṣṭvāувидев
चाणूर-कृष्णयोःcāṇūra-kṛṣṇayoḥу Чануры и Кришны
वारयाम् आसvārayām āsaостановил
तूर्याणिtūryāṇiтрубы
कंसःkaṃsaḥКамса
कोप-परायणःkopa-parāyaṇaḥпреданный гневу
मृदङ्ग-आदिषुmṛdaṅga-ādiṣuмриданги и прочие
तूर्येषुtūryeṣuкогда трубы
प्रतिषिद्धेषुpratiṣiddheṣuзапрещены
तत्-क्षणात्tat-kṣaṇātв тот же миг
खेkheв небе
संगतानिsaṃgatāniсошедшиеся
अवाद्यन्तavādyantaзазвучали
देव-तूर्याणिdeva-tūryāṇiбожественные трубы
अनेकशःanekaśaḥво множестве
जयjayaпобеждай
गोविन्दgovindaо Говинда
चाणूरम्cāṇūramЧануру
जहिjahiсрази
केशवkeśavaо Кешава
दानवम्dānavamданаву
अन्तर्धान-गताःantardhāna-gatāḥпребывающие незримо
देवाःdevāḥбоги
तम्tamему
ऊचुःūcuḥговорили
अति-हर्षिताःati-harṣitāḥвесьма обрадованные
चाणूरेणcāṇūreṇaЧанурою
चिरम्ciramдолго
कालम्kālamвремя
पीडित्वाpīḍitvāбудучи теснимым
मधु-सूदनःmadhu-sūdanaḥМадхусудана
उत्पाट्यutpāṭyaподняв
भ्रमयाम् आसbhramayām āsaраскрутил
तत्-वधायtat-vadhāyaради его убиения
कृतःkṛtaḥсотворено
उद्यमःudyamaḥусилие
भ्रामयित्वाbhrāmayitvāраскрутив
शत-गुणम्śata-guṇamстократно
दैत्य-मल्लम्daitya-mallamборца-дайтью
अमित्र-जित्amitra-jitпобедитель недругов
भू-भावात्bhū-bhāvātс земли
स्फोटयाम् आसsphoṭayām āsaрасшиб
गगनेgaganeв небе
गत-जीवितम्gata-jīvitamлишившегося жизни
भूमौbhūmauо землю
आस्फोटितःāsphoṭitaḥрасшибленный
तेनtenaим
चाणूरःcāṇūraḥЧанура
शतधाśatadhāна сто частей
अभवत्abhavatстал
रक्त-स्राव-महा-पङ्काम्rakta-srāva-mahā-paṅkāmв великую грязь от истечения крови
चकारcakāraпревратил
caи
तदाtadāтогда
भुवम्bhuvamземлю
Литературный перевод

Пока люд городских жён так говорил, владыка Хари, затянувший пояс, подскакивал внутри народа, сотрясая землю.

И Балабхадра, хлопнув, так же ловко подскакивал; и то дивно, что с шага на шаг земля не разверзлась.

Затем безмерно доблестный Кришна бился с Чанурою, а с Балабхадрою — дайтья Муштика, искусный в схватке.

Сшибками и отбросами, бросками, кулаками, ударами, как клин и ваджра, подсечками и захватами был великий бой Хари с Чанурою.

Без оружия, весьма страшный, весьма жестокий был тот их бой, ведомый силою и дыханием, при празднике собрания.

И покуда Чанура бился с Хари, дотоле обретал он первейшую убыль от истомы, а сила Кришны прибывала от силы.

А Кришна, состоящий из мира, бился с ним играючи, — с тем, кто от изнеможения и гнева тряс свой венец из волос.

Увидев убыль и прибыль силы у Чануры и Кришны, Камса, преданный гневу, остановил трубы.

Когда мриданги и прочие трубы были запрещены, в тот же миг в небе зазвучали во множестве сошедшиеся божественные трубы.

«Побеждай, о Говинда! срази Чануру, о Кешава, данаву!» — говорили ему боги, пребывающие незримо, весьма обрадованные.

Долгое время теснимый Чанурою, Мадхусудана, подняв, раскрутил его; сотворено было усилие ради его убиения.

Раскрутив стократно борца-дайтью, победитель недругов расшиб его, лишившегося жизни в небе, о землю.

Расшибленный им о землю, Чанура стал на сто частей и превратил тогда землю в великую грязь от истечения крови.

Версия

32cd0eb8fd81 · опубликовано 22 авг. 2026 г., 08:47:05 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами