अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ॥
मुनिः कालकवृक्षीयः कौसल्यं यद् उवाच ह ॥
कोसलानाम् आधिपत्यं संप्राप्ते क्षेमदर्शिनि ॥
मुनिः कालकवृक्षीय आजगामेति नः श्रुतम् ॥
स काकं पञ्जरे बद्ध्वा विषयं क्षेमदर्शिनः ॥
पूर्वं पर्यचरद् युक्तः प्रवृत्त्यर्थी पुनः पुनः ॥
अधीये वायसीं विद्यां शंसन्ति मम वायसाः ॥
अनागतम् अतीतं च यच् च संप्रति वर्तते ॥
इति राष्ट्रे परिपतन् बहुशः पुरुषैः सह ॥
सर्वेषां राजयुक्तानां दुष्कृतं परिपृष्टवान् ॥
स बुद्ध्वा तस्य राष्ट्रस्य व्यवसायं हि सर्वशः ॥
राजयुक्तापचारांश् च सर्वान् बुद्ध्वा ततस् ततः ॥
तम् एव काकम् आदाय राजानं द्रष्टुम् आगमत् ॥
सर्वज्ञो ऽस्मीति वचनं ब्रुवाणः संशितव्रतः ॥
स स्म कौसल्यम् आगम्य राजामात्यम् अलंकृतम् ॥
प्राह काकस्य वचनाद् अमुत्रेदं त्वया कृतम् ॥
असौ चासौ च जानीते राजकोशस् त्वया हृतः ॥
एवम् आख्याति काको ऽयं तच् छीघ्रम् अनुगम्यताम् ॥
तथान्यान् अपि स प्राह राजकोशहरान् सदा ॥
न चास्य वचनं किं चिद् अकृतं श्रूयते क्व चित् ॥
तेन विप्रकृताः सर्वे राजयुक्ताः कुरूद्वह ॥
तम् अतिक्रम्य सुप्तस्य निशि काकम् अपोथयन् ॥
वायसं तु विनिर्भिन्नं दृष्ट्वा बाणेन पञ्जरे ॥
पूर्वाह्णे ब्राह्मणो वाक्यं क्षेमदर्शिनम् अब्रवीत् ॥
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ||
muniḥ kālakavṛkṣīyaḥ kausalyaṃ yad uvāca ha ||
kosalānām ādhipatyaṃ saṃprāpte kṣemadarśini ||
muniḥ kālakavṛkṣīya ājagāmeti naḥ śrutam ||
sa kākaṃ pañjare baddhvā viṣayaṃ kṣemadarśinaḥ ||
pūrvaṃ paryacarad yuktaḥ pravṛttyarthī punaḥ punaḥ ||
adhīye vāyasīṃ vidyāṃ śaṃsanti mama vāyasāḥ ||
anāgatam atītaṃ ca yac ca saṃprati vartate ||
iti rāṣṭre paripatan bahuśaḥ puruṣaiḥ saha ||
sarveṣāṃ rājayuktānāṃ duṣkṛtaṃ paripṛṣṭavān ||
sa buddhvā tasya rāṣṭrasya vyavasāyaṃ hi sarvaśaḥ ||
rājayuktāpacārāṃś ca sarvān buddhvā tatas tataḥ ||
tam eva kākam ādāya rājānaṃ draṣṭum āgamat ||
sarvajño 'smīti vacanaṃ bruvāṇaḥ saṃśitavrataḥ ||
sa sma kausalyam āgamya rājāmātyam alaṃkṛtam ||
prāha kākasya vacanād amutredaṃ tvayā kṛtam ||
asau cāsau ca jānīte rājakośas tvayā hṛtaḥ ||
evam ākhyāti kāko 'yaṃ tac chīghram anugamyatām ||
tathānyān api sa prāha rājakośaharān sadā ||
na cāsya vacanaṃ kiṃ cid akṛtaṃ śrūyate kva cit ||
tena viprakṛtāḥ sarve rājayuktāḥ kurūdvaha ||
tam atikramya suptasya niśi kākam apothayan ||
vāyasaṃ tu vinirbhinnaṃ dṛṣṭvā bāṇena pañjare ||
pūrvāhṇe brāhmaṇo vākyaṃ kṣemadarśinam abravīt ||
И здесь приводят древнюю историю о том, что мудрец Калакаврикшия сказал царю Косалы. Когда Кшемадаршин получил владычество над Косалами, к нему, как мы слышали, пришёл мудрец Калакаврикшия. Посадив ворона в клетку, он сначала внимательно ходил по владениям Кшемадаршина, снова и снова разыскивая сведения. Он говорил: «Я изучаю воронью науку; вороны сообщают мне будущее, прошедшее и то, что происходит сейчас». Так, странствуя по царству со многими людьми, он выведывал дурные дела всех царских служащих. Узнав всё устройство царства и проступки чиновников, он взял того самого ворона и пришёл увидеть царя, говоря: «Я всезнающ». Придя к нарядному царскому министру, он сказал ему со слов ворона: «Там это было сделано тобой; тот и тот знает, что царская казна украдена тобой. Так сообщает этот ворон; пусть это будет быстро проверено». Так же он постоянно обличал и других похитителей царской казны, и ни одно его слово нигде не оказывалось ложным. Все царские служащие, обличённые им, о опора Куру, ночью, миновав спящего мудреца, убили ворона. Утром брахман увидел ворона, пронзённого стрелой в клетке, и сказал Кшемадаршину».
f0c80e56122b · 发布于 2026年6月20日 19:13:47 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Мудрец действует не как доносчик ради выгоды, а как диагност царства. Ворон здесь инструмент, через который скрытая болезнь управления становится видимой; реакция чиновников показывает, что разоблачённое зло сразу стремится уничтожить источник правды.