अकरणत्वाच् च न दोषस् तथा हि दर्शयति
akaraṇatvāc ca na doṣas tathā hi darśayati
И нет изъяна в [её] не-деле [познания]: её дело — держать тело; так и показывает [шрути].
ननु चक्षुर्-आदिवज् जीवोपकरणत्वे प्राणस्याङ्गीकृते तद्वज् जीवोपकार-क्रियापि स्यात्, न च तादृशी काचिद् अस्ति यद्-अर्थम् अयं द्वादशः प्राणस् ततो न चक्षुर्-आदि-तौल्यम् इत्य् आक्षिप्य समाधत्ते—
अकरणत्वाच् च न दोषस् तथा हि दर्शयति ॥
आक्षेप-निरासाय च-शब्दः । करणं क्रिया । अक्रियत्वात् जीवोपकार-क्रिया-विरहात् यो दोषः सम्भाव्यते, स न स्यात् शरीरेन्द्रिय-धारणादि-लक्षण-परमोपकार-सत्त्वाद् इति भावः हि यतस् तथा छान्दोग्य-श्रुतिर् दर्शयति—अथ ह प्राणा अहं श्रेयसि व्यूदिरे [छा.उ. 5..7] इत्य् आदिना । तस्माज् जीवोपकरणम् एव मुख्यः प्राणः । जीवस्य कर्तृत्वं च भोक्तृत्वं च प्रति चक्षुर्-आदीनि राज-पुरुषवत् करणानि । प्राणस् तु राज-मन्त्रिवत् सर्वार्थ-साधकतया मुख्योपकरणम् इति नास्य स्वातन्त्र्यम् ॥11॥
nanu cakṣur-ādivaj jīvopakaraṇatve prāṇasyāṅgīkṛte tadvaj jīvopakāra-kriyāpi syāt, na ca tādṛśī kācid asti yad-artham ayaṁ dvādaśaḥ prāṇas tato na cakṣur-ādi-taulyam ity ākṣipya samādhatte—
akaraṇatvāc ca na doṣas tathā hi darśayati ||
ākṣepa-nirāsāya ca-śabdaḥ | karaṇaṁ kriyā | akriyatvāt jīvopakāra-kriyā-virahāt yo doṣaḥ sambhāvyate, sa na syāt śarīrendriya-dhāraṇādi-lakṣaṇa-paramopakāra-sattvād iti bhāvaḥ hi yatas tathā chāndogya-śrutir darśayati—atha ha prāṇā ahaṁ śreyasi vyūdire [chā.u. 5..7] ity ādinā | tasmāj jīvopakaraṇam eva mukhyaḥ prāṇaḥ | jīvasya kartṛtvaṁ ca bhoktṛtvaṁ ca prati cakṣur-ādīni rāja-puruṣavat karaṇāni | prāṇas tu rāja-mantrivat sarvārtha-sādhakatayā mukhyopakaraṇam iti nāsya svātantryam ||11||
6d7b7ec2dd83 · 发布于 2026年7月27日 04:55:20 UTC
可用语言RU用方向键翻颂
Но [скажут]: признай прану орудием — где её служба дживе, как у глаза? ради чего [тогда] эта двенадцатая прана? Так упрекнув, разрешает:
«И по не-делу [познания] — нет изъяна: так ведь и показывает».
Мыслимый изъян не встанет: [у неё] служба образа ДЕРЖАНИЯ ТЕЛА И ИНДРИЙ — высшая служба; так показывает Чхандогья («и вот праны заспорили о первенстве…» [— уходил голос, жили; уходила прана, гибло всё]). Потому главная прана — орудие дживы: при его деланье и вкушении глаз и прочие — слуги, как люди царя, прана же — как ЦАРСКИЙ МИНИСТР: главное орудие, устрояющее все дела; и нет у неё самовластия.