Bhaviṣya Purāṇa
The Yoga of Action1.61.1-9
375 / 3103
LinuxTurn pages
Bhaviṣya Purāṇa · 1.61.1-9
Devanāgarī

सूर्य-महिमावर्णनम् सुमन्तुरुवाच तमेकमक्षरं धाम परं सदसतोर्महत् । भेदाभेदस्वरूपस्थं प्रणिपत्य रविं नृप
प्रवक्ष्यामि यथापूर्वं विरिञ्चेन महात्मना । ऋषीणां कथितं पूर्वं तं निबोध नराधिप
आराधनाय सवितुर्महात्मा पद्मसंभवः । योगं ब्रह्मपरं प्राह महर्षीणां यथा प्रभुः
समस्तवृत्तिसंरोधात्कैवल्यप्रतिपादकम् । तदा जगत्पतिर्ब्रह्मा प्रणिपत्य महर्षिभिः
सर्वैः किलोक्तो भगवानात्मयोनिः प्रजाहितम् । योयं योगो भगवता प्रोक्तो वृत्तिनिरोधजः
प्राप्तुं शक्यः स त्वनेकैर्जन्मभिर्जगतः पते । विषया दुर्जया नॄणामिन्द्रियाकर्षिणः प्रभो
वृत्तयश्चेतसश्चापि चञ्चलस्यापि दुर्धरा । रागादयः कथं जेतुं शक्या वर्षशतैरपि
न योगयोग्यं भवति मन एभिरनिर्जितैः । अल्पायुषश्च पुरुषा ब्रह्मन्कृतयुगेप्यमी
त्रेतायां द्वापरे चैव किमु प्राप्ते कलौ युगे । भगवंस्त्वामुपासीनान्प्रसन्नो वक्तुमर्हसि

Transliteration (IAST)

sūrya-mahimāvarṇanam sumanturuvāca tamekamakṣaraṃ dhāma paraṃ sadasatormahat | bhedābhedasvarūpasthaṃ praṇipatya raviṃ nṛpa
pravakṣyāmi yathāpūrvaṃ viriñcena mahātmanā | ṛṣīṇāṃ kathitaṃ pūrvaṃ taṃ nibodha narādhipa
ārādhanāya saviturmahātmā padmasaṃbhavaḥ | yogaṃ brahmaparaṃ prāha maharṣīṇāṃ yathā prabhuḥ
samastavṛttisaṃrodhātkaivalyapratipādakam | tadā jagatpatirbrahmā praṇipatya maharṣibhiḥ
sarvaiḥ kilokto bhagavānātmayoniḥ prajāhitam | yoyaṃ yogo bhagavatā prokto vṛttinirodhajaḥ
prāptuṃ śakyaḥ sa tvanekairjanmabhirjagataḥ pate | viṣayā durjayā nṝṇāmindriyākarṣiṇaḥ prabho
vṛttayaścetasaścāpi cañcalasyāpi durdharā | rāgādayaḥ kathaṃ jetuṃ śakyā varṣaśatairapi
na yogayogyaṃ bhavati mana ebhiranirjitaiḥ | alpāyuṣaśca puruṣā brahmankṛtayugepyamī
tretāyāṃ dvāpare caiva kimu prāpte kalau yuge | bhagavaṃstvāmupāsīnānprasanno vaktumarhasi

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
समस्तवृत्तिसंरोधात्कैवल्यप्रतिपादकम्samastavṛttisaṃrodhātkaivalyapratipādakam«от прекращения всех движений [ума] — доставляющую отъединённость; всехдвиженийпрекращением отъединённостидоставляющую
प्राप्तुं शक्यः स त्वनेकैर्जन्मभिर्जगतः पतेprāptuṃ śakyaḥ sa tvanekairjanmabhirjagataḥ pate«она может быть достигнута лишь многими рождениями, о владыка мира; достичь возможная она многими рождениями мира владыка
विषया दुर्जया नॄणामिन्द्रियाकर्षिणः प्रभोviṣayā durjayā nṝṇāmindriyākarṣiṇaḥ prabho«предметы труднопобедимы для людей, увлекающие чувства, о владыка; предметы труднопобедимые людей чувствавлекущие владыка
रागादयः कथं जेतुं शक्या वर्षशतैरपिrāgādayaḥ kathaṃ jetuṃ śakyā varṣaśatairapi«как возможно победить страсть и прочее хотя бы и за сто лет?; страстьпрочее как победить возможные столетиями даже
अल्पायुषश्च पुरुषा ब्रह्मन्कृतयुगेप्यमीalpāyuṣaśca puruṣā brahmankṛtayugepyamī«и коротка жизнь у людей, о Брахма, даже в век Крита; малодолгоживущие люди Брахма ввекеКрита даже эти
त्रेतायां द्वापरे चैव किमु प्राप्ते कलौ युगेtretāyāṃ dvāpare caiva kimu prāpte kalau yuge«в Трете и в Двапаре — что же, когда наступил век Кали?; вТрете вДвапаре чтоже наступившем Кали веке
Translation

«Суманту сказал: „Поклонившись Солнцу — тому единому нетленному обиталищу, высшему, великому в сущем и не-сущем, пребывающему в собственной природе различия и неразличия, — о царь, я поведаю, как некогда великий духом Виринчи изрёк мудрецам; о том узнай, о владыка людей. Ради умилостивления Солнца великий духом Лотосорождённый изрёк великим мудрецам йогу, обращённую к Брахману, — доставляющую отъединённость от прекращения всех движений ума, как владыка. Тогда все великие мудрецы, поклонившись Брахме, владыке мира, сказали, говорят, владыке, саморождённому, о благе для тварей: «Та йога, что изречена владыкою, рождённая из прекращения движений, — она может быть достигнута лишь многими рождениями, о владыка мира. Предметы труднопобедимы для людей, увлекающие чувства, о владыка; и движения ума, хоть он и непостоянен, трудно удержать. Как возможно победить страсть и прочее хотя бы и за сто лет? Ум не делается годным для йоги, пока они не побеждены. И коротка жизнь у людей, о Брахма, даже в век Крита, в Трете и в Двапаре — что же, когда наступил век Кали?»“».

Version

46715db24bbb · published Aug 19, 2026, 10:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with