व्योममाहात्म्यवर्णनम् सुमन्तुरुवाच आकाशं खं दिशो व्योम अन्तरिक्षं नभोऽम्बरम् । पुष्करं गगनं मेरुर्विपुलं च बिलं तथा
आपोछिद्रं तथा शून्यं तमो वै रोदसी तथा । नामान्येतानि ते व्योम्नः कीर्तितानि महीपते
लवणक्षीरदध्यम्लघृतमध्विक्षवस्तथा । स्वादूदकश्च सप्तैते समुद्राः परिकीर्तिताः
हिमवान्हेमकूटश्च निषधो नील एव च । श्वेतश्च शृङ्गवांश्चैव षडेते वर्षपर्वताः
मध्यसंस्थस्तथैतेषां महाराजतपर्वतः । माहेन्द्री चाप्यथाग्नेयी याम्या च नैर्ऋती तथा
वारुणी चाथ वायव्या सौम्यैशानी तथैव च । एताः पुर्यस्तु देवानां तथोपरि समाश्रिताः
पृथिव्यां तु स्थितो वीर लोकालोकस्तु पर्वतः । ततश्चण्डकपालं तु तस्मात्तत्परतस्तु यः
ततोऽग्निर्वायुराकाशं ततो भूतादिरुच्यते । ततो महानहङ्कारः प्रकृतिः पुरुषस्ततः
पुरुषादीश्वरो श्रेय ईश्वरेणाव्रृतं जगत् । ईश्वरो भगवन्भानुस्तेनेदं पूरितं जगत्
vyomamāhātmyavarṇanam sumanturuvāca ākāśaṃ khaṃ diśo vyoma antarikṣaṃ nabho'mbaram | puṣkaraṃ gaganaṃ merurvipulaṃ ca bilaṃ tathā
āpochidraṃ tathā śūnyaṃ tamo vai rodasī tathā | nāmānyetāni te vyomnaḥ kīrtitāni mahīpate
lavaṇakṣīradadhyamlaghṛtamadhvikṣavastathā | svādūdakaśca saptaite samudrāḥ parikīrtitāḥ
himavānhemakūṭaśca niṣadho nīla eva ca | śvetaśca śṛṅgavāṃścaiva ṣaḍete varṣaparvatāḥ
madhyasaṃsthastathaiteṣāṃ mahārājataparvataḥ | māhendrī cāpyathāgneyī yāmyā ca nairṛtī tathā
vāruṇī cātha vāyavyā saumyaiśānī tathaiva ca | etāḥ puryastu devānāṃ tathopari samāśritāḥ
pṛthivyāṃ tu sthito vīra lokālokastu parvataḥ | tataścaṇḍakapālaṃ tu tasmāttatparatastu yaḥ
tato'gnirvāyurākāśaṃ tato bhūtādirucyate | tato mahānahaṅkāraḥ prakṛtiḥ puruṣastataḥ
puruṣādīśvaro śreya īśvareṇāvrṛtaṃ jagat | īśvaro bhagavanbhānustenedaṃ pūritaṃ jagat
«Суманту сказал: „Акаша, кха, стороны, вьёма, антарикша, набхас, амбара, пушкара, гагана, меру, випула и била, апочхидра, шунья, тьма и родаси — эти имена простора провозглашены тебе, о владыка земли. Солёное, молочное, простоквашное, кислое, масляное, медовое и тростниковое, и сладководное — семеро этих провозглашены морями. Химаван и Хемакута, Нишадха и Нила, Швета и Шрингаван — шестеро этих суть горы, делящие земли. А посреди них стоит великая серебряная гора. Махендрин и Агнеин, Ямин и Найррит, Варунин и Ваявьин, Саумьин и Ишанин — вот города богов, что расположены выше. А на земле, о герой, стоит гора Локалока; за нею же Чандакапала; а за тем — то, что дальше. Затем огонь, ветер, простор; затем зовётся начало стихий; затем великое, самомнение, природа, а затем дух. Выше духа — Владыка, высший; Владыкою объят мир. Владыка есть владыка Бхану — им и наполнен этот мир“».
a42c2ba89725 · published Aug 19, 2026, 2:00:00 PM UTC
Available inRUPage between verses with
Акашам кхам дишо вьёма — глава открыта словарём: шестнадцать слов для неба подряд, без всякого пояснения. Глава открыта словарём: шестнадцать слов для неба подряд.
Пушкарам гаганам мерур — среди имён неба стоит и «меру». Гора и небо названы одним словом, и на этом отождествлении построена вся глава. Гора и небо названы одним словом, и на этом построена вся глава.
Лавана-кшира-дадхи — моря названы по вкусу: солёное, молочное, простоквашное, кислое, масляное, медовое, тростниковое, сладководное. Названо восемь, а сказано «семеро»: счёт в источнике не сошёлся. Названо восемь, а сказано «семеро»: счёт в источнике не сошёлся.
Химаван хемакуташ ча — шесть хребтов, делящих земли, названы поимённо. Шесть хребтов, делящих земли, названы поимённо.
Тато'гнир ваюр акашам — лестница оболочек: огонь, ветер, простор, начало стихий, великое, самомнение, природа, дух. Санкхья взята целиком. Санкхьина лестница оболочек взята целиком.
Ишваро бхагаван бханус — «Владыка есть владыка Бхану». Лестница санкхьи увенчана Солнцем — тот же ход, что и в прошлых главах. Лестница санкхьи увенчана Солнцем — тот же ход, что и в прошлых главах.