चत्वारिंशद् दनोः पुत्राः ख्याताः सर्वत्र भारत ॥
तेषां प्रथमजो राजा विप्रचित्तिर् महायशाः ॥
शम्बरो नमुचिश् चैव पुलोमा चेति विश्रुतः ॥
असिलोमा च केशी च दुर्जयश् चैव दानवः ॥
अयःशिरा अश्वशिरा अयःशङ्कुश् च वीर्यवान् ॥
तथा गगनमूर्धा च वेगवान् केतुमांश् च यः ॥
स्वर्भानुर् अश्वो ऽश्वपतिर् वृषपर्वाजकस् तथा ॥
अश्वग्रीवश् च सूक्ष्मश् च तुहुण्डश् च महासुरः ॥
इसृपा एकचक्रश् च विरूपाक्षो हराहरौ ॥
निचन्द्रश् च निकुम्भश् च कुपथः कापथस् तथा ॥
शरभः शलभश् चैव सूर्याचन्द्रमसौ तथा ॥
इति ख्याता दनोर् वंशे दानवाः परिकीर्तिताः ॥
अन्यौ तु खलु देवानां सूर्याचन्द्रमसौ स्मृतौ ॥
इमे च वंशे प्रथिताः सत्त्ववन्तो महाबलाः ॥
दनुपुत्रा महाराज दश दानवपुङ्गवाः ॥
एकाक्षो मृतपा वीरः प्रलम्बनरकाव् अपि ॥
वातापिः शत्रुतपनः शठश् चैव महासुरः ॥
गविष्ठश् च दनायुश् च दीर्घजिह्वश् च दानवः ॥
असंख्येयाः स्मृतास् तेषां पुत्राः पौत्राश् च भारत ॥
सिंहिका सुषुवे पुत्रं राहुं चन्द्रार्कमर्दनम् ॥
सुचन्द्रं चन्द्रहन्तारं तथा चन्द्रविमर्दनम् ॥
क्रूरस्वभावं क्रूरायाः पुत्रपौत्रम् अनन्तकम् ॥
गणः क्रोधवशो नाम क्रूरकर्मारिमर्दनः ॥
अनायुषः पुनः पुत्राश् चत्वारो ऽसुरपुंगवाः ॥
विक्षरो बलवीरौ च वृत्रश् चैव महासुरः ॥
कालायाः प्रथिताः पुत्राः कालकल्पाः प्रहारिणः ॥
भुवि ख्याता महावीर्या दानवेषु परंतपाः ॥
विनाशनश् च क्रोधश् च हन्ता क्रोधस्य चापरः ॥
क्रोधशत्रुस् तथैवान्यः कालेया इति विश्रुताः ॥
असुराणाम् उपाध्यायः शुक्रस् त्व् ऋषिसुतो ऽभवत् ॥
ख्याताश् चोशनसः पुत्राश् चत्वारो ऽसुरयाजकाः ॥
त्वष्टावरस् तथात्रिश् च द्वाव् अन्यौ मन्त्रकर्मिणौ ॥
तेजसा सूर्यसंकाशा ब्रह्मलोकप्रभावनाः ॥
इत्य् एष वंशप्रभवः कथितस् ते तरस्विनाम् ॥
असुराणां सुराणां च पुराणे संश्रुतो मया ॥
catvāriṃśad danoḥ putrāḥ khyātāḥ sarvatra bhārata ||
teṣāṃ prathamajo rājā vipracittir mahāyaśāḥ ||
śambaro namuciś caiva pulomā ceti viśrutaḥ ||
asilomā ca keśī ca durjayaś caiva dānavaḥ ||
ayaḥśirā aśvaśirā ayaḥśaṅkuś ca vīryavān ||
tathā gaganamūrdhā ca vegavān ketumāṃś ca yaḥ ||
svarbhānur aśvo 'śvapatir vṛṣaparvājakas tathā ||
aśvagrīvaś ca sūkṣmaś ca tuhuṇḍaś ca mahāsuraḥ ||
isṛpā ekacakraś ca virūpākṣo harāharau ||
nicandraś ca nikumbhaś ca kupathaḥ kāpathas tathā ||
śarabhaḥ śalabhaś caiva sūryācandramasau tathā ||
iti khyātā danor vaṃśe dānavāḥ parikīrtitāḥ ||
anyau tu khalu devānāṃ sūryācandramasau smṛtau ||
ime ca vaṃśe prathitāḥ sattvavanto mahābalāḥ ||
danuputrā mahārāja daśa dānavapuṅgavāḥ ||
ekākṣo mṛtapā vīraḥ pralambanarakāv api ||
vātāpiḥ śatrutapanaḥ śaṭhaś caiva mahāsuraḥ ||
gaviṣṭhaś ca danāyuś ca dīrghajihvaś ca dānavaḥ ||
asaṃkhyeyāḥ smṛtās teṣāṃ putrāḥ pautrāś ca bhārata ||
siṃhikā suṣuve putraṃ rāhuṃ candrārkamardanam ||
sucandraṃ candrahantāraṃ tathā candravimardanam ||
krūrasvabhāvaṃ krūrāyāḥ putrapautram anantakam ||
gaṇaḥ krodhavaśo nāma krūrakarmārimardanaḥ ||
anāyuṣaḥ punaḥ putrāś catvāro 'surapuṃgavāḥ ||
vikṣaro balavīrau ca vṛtraś caiva mahāsuraḥ ||
kālāyāḥ prathitāḥ putrāḥ kālakalpāḥ prahāriṇaḥ ||
bhuvi khyātā mahāvīryā dānaveṣu paraṃtapāḥ ||
vināśanaś ca krodhaś ca hantā krodhasya cāparaḥ ||
krodhaśatrus tathaivānyaḥ kāleyā iti viśrutāḥ ||
asurāṇām upādhyāyaḥ śukras tv ṛṣisuto 'bhavat ||
khyātāś cośanasaḥ putrāś catvāro 'surayājakāḥ ||
tvaṣṭāvaras tathātriś ca dvāv anyau mantrakarmiṇau ||
tejasā sūryasaṃkāśā brahmalokaprabhāvanāḥ ||
ity eṣa vaṃśaprabhavaḥ kathitas te tarasvinām ||
asurāṇāṃ surāṇāṃ ca purāṇe saṃśruto mayā ||
«У Дану [было] сорок прославленных всюду сыновей, о Бхарата; первородный из них — царь Випрачитти, многославный. [Это] Шамбара, Намучи и Пулома, [так] прославленные, Асилома и Кеши, и данава Дурджая; Аяхшира, Ашвашира, могучий Аяхшанку, а также Гаганамурдхан, Вегаван и тот, кто Кетуман; Сварбхану, Ашва, Ашвапати, Вришапарван, [а] также Аджака, Ашвагрива и Сукшма, и великий асура Тухунда; Исрипа, и Экачакра, Вирупакша, Хара и Ахара, Ничандра и Никумбха, Купатха, [а] также Капатха; Шарабха, и Шалабха, и [демонические] Сурья и Чандрамас — так в роду Дану перечислены данавы; а боги Сурья и Чандрамас [— это] иные двое. И в роду [Дану] прославлены десять сильных, многомощных быков среди данавов, о великий царь: Экакша, Мритапа-герой, Праламба и Нарака, Ватапи, Шатрутапана, и великий асура Шатха, Гавиштха, и Данаю, и данава Диргхаджихва; сыновья и внуки их, о Бхарата, [— ] неисчислимы. Симхика родила сына Раху, мучителя луны и солнца, [а также] Сучандру, Чандрахантри [и] Чандравимардану. От Кродхи [— ] бесконечное жестокое нравом потомство, сонм по имени Кродхаваша, жестокий деяниями, сокрушитель врагов. У Анаюс же [— ] четыре сына, быка среди асуров: Викшара, Бала и Вира, и великий асура Вритра. Сыновья Калы, подобные [року] Кале, разящие, многомощные, опаляющие [врагов] средь данавов, прославлены на земле: Винашана, и Кродха, и Кродхахантри (Губитель-гнева), а также иной — Кродхашатру; [так они] прославлены [как] Калеи. Наставником же асуров стал сын мудреца [Бхригу] — Шукра; и четыре сына Ушанаса (Шукры) прославлены [как] жрецы асуров: Тваштавара и Атри, и двое иных, [искусных] в обрядах мантр, сияньем подобные солнцу, [способные] достичь мира Брахмы. Таково происхождение родов могучих асуров и богов, [как] услышано мною в Пуране [и] поведано тебе.»
58db3fe18619 · published Jun 16, 2026, 5:00:00 AM UTC
Page between verses with
Здесь развёрнут обширный перечень данавов и асуров — потомства Дану, Симхики, Кродхи, Калы, Анаюс. На первый взгляд — лишь имена, но и здесь сокрыт смысл. Знаменательны самые имена демонов: «Кродха» (Гнев), «Кродхаваша» (Во-власти-гнева), «Калея» (Сыны-времени-смерти) — они олицетворяют пороки и разрушительные силы; так перечень демонов есть и перечень страстей, враждебных дхарме. Заметим Раху — «мучителя луны и солнца»: демон затмений, враг светил, образ тьмы, покушающейся на свет. Знаменательно и то, что у асуров — свой наставник, Шукра (Ушанас), и свои жрецы: зло имеет свою «учёность» и свой культ; адхарма подражает дхарме, облекаясь в благовидность. Должно помнить: не всё, что учёно или обрядово, свято; и у демонов есть мудрецы и жертвы, но обращённые к иной цели. Так писание, перечисляя воинство адхармы, готовит понимание грядущей борьбы: нисшедшим богам предстоит одолеть именно этих воплощённых демонов — и через людские тела разыграется извечная рознь света и тьмы.