Mahabharata
Arghyāharaṇa-parva (sahadeva-pratijñā, rāja-saṃrambha) (Sahadeva's Challenge and the Kings' Conspiracy)2.36.11–13
2405 / 15823
Mahabharata · 2.36.11–13
Devanāgarī

तं बलौघम् अपर्यन्तं राजसागरम् अक्षयम् ॥
कुर्वाणं समयं कृष्णो युद्धाय बुबुधे तदा ॥
पूजयित्वा तु पूजार्हं ब्रह्मक्षत्रं विशेषतः ॥
सहदेवो नृणां देवः समापयत कर्म तत् ॥
तस्मिन्न् अभ्यर्चिते कृष्णे सुनीथः शत्रुकर्षणः ॥
अतिताम्रेक्षणः कोपाद् उवाच मनुजाधिपान् ॥

Transliteration (IAST)

taṃ balaugham aparyantaṃ rājasāgaram akṣayam ||
kurvāṇaṃ samayaṃ kṛṣṇo yuddhāya bubudhe tadā ||
pūjayitvā tu pūjārhaṃ brahmakṣatraṃ viśeṣataḥ ||
sahadevo nṛṇāṃ devaḥ samāpayata karma tat ||
tasminn abhyarcite kṛṣṇe sunīthaḥ śatrukarṣaṇaḥ ||
atitāmrekṣaṇaḥ kopād uvāca manujādhipān ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
तं बल-ओघम् अपर्यन्तंtaṃ bala-ogham aparyantaṃthat boundless flood of strength,
राज-सागरम् अक्षयम्rāja-sāgaram akṣayamthe inexhaustible ocean of kings,
कुर्वाणं समयं कृष्णोkurvāṇaṃ samayaṃ kṛṣṇoforging a pact for battle, Krishna
युद्धाय बुबुधे तदाyuddhāya bubudhe tadāunderstood at that time;
पूजयित्वा तु पूजा-अर्हंpūjayitvā tu pūjā-arhaṃhaving honored those worthy of honor —
ब्रह्म-क्षत्रं विशेषतःbrahma-kṣatraṃ viśeṣataḥbrahmins and kshatriyas especially, —
सहदेवो नृणां देवःsahadevo nṛṇāṃ devaḥSahadeva, a god among men,
समापयत कर्म तत्samāpayata karma tatcompleted that deed [the rite];
तस्मिन्न् अभ्यर्चिते कृष्णेtasminn abhyarcite kṛṣṇewhen Krishna had been honored,
सुनीथः शत्रु-कर्षणःsunīthaḥ śatru-karṣaṇaḥSunitha [Shishupala], scourge of foes,
अतिताम्र-ईक्षणः कोपाद्atitāmra-īkṣaṇaḥ kopādwith eyes deeply reddened from wrath,
उवाच मनुज-अधिपान्uvāca manuja-adhipānsaid to the lords of men:
बलौघम्balaughamoriginal form "balaugham", added to complete the word-by-word coverage
राजसागरम्rājasāgaramoriginal form "rājasāgaram", added to complete the word-by-word coverage
पूजार्हंpūjārhaṃoriginal form "pūjārhaṃ", added to complete the word-by-word coverage
ब्रह्मक्षत्रंbrahmakṣatraṃoriginal form "brahmakṣatraṃ", added to complete the word-by-word coverage
शत्रुकर्षणःśatrukarṣaṇaḥoriginal form "śatrukarṣaṇaḥ", added to complete the word-by-word coverage
अतिताम्रेक्षणःatitāmrekṣaṇaḥoriginal form "atitāmrekṣaṇaḥ", added to complete the word-by-word coverage
मनुजाधिपान्manujādhipānoriginal form "manujādhipān", added to complete the word-by-word coverage
Translation

Krishna then perceived that boundless flood of strength, that inexhaustible ocean of kings, forging a pact for battle. And Sahadeva, a god among men, having honored those worthy of honor — brahmins and kshatriyas especially — completed that deed, the rite. When Krishna had been honored, Sunitha [Shishupala], scourge of foes, his eyes reddened deep with wrath, said to the lords of men:

Version

5fcc8b45031e · published Jul 16, 2026, 3:40:28 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with