Mahabharata
Видурагаманa-парва: Видура приходит к Пандавам · Verse 3.6.19–22
2810 / 3756
Mahabharata · 3.6.19–22
Devanāgarī

क्लेशैस् तीव्रैर् युज्यमानः सपत्नैः; क्षमां कुर्वन् कालम् उपासते यः ॥
सं वर्धयन् स्तोकम् इवाग्निम् आत्मवान्; स वै भुङ्क्ते पृथिवीम् एक एव ॥
यस्याविभक्तं वसु राजन् सहायैस्; तस्य दुःखे ऽप्य् अंशभाजः सहायाः ॥
सहायानाम् एष संग्रहणे ऽभ्युपायः; सहायाप्तौ पृथिवीप्राप्तिम् आहुः ॥
सत्यं श्रेष्ठं पाण्डव निष्प्रलापं; तुल्यं चान्नं सह भोज्यं सहायैः ॥
आत्मा चैषाम् अग्रतो नातिवर्तेद्; एवंवृत्तिर् वर्धते भूमिपालः ॥
युधिष्ठिर उवाच
एवं करिष्यामि यथा ब्रवीषि; परां बुद्धिम् उपगम्याप्रमत्तः ॥
यच् चाप्य् अन्यद् देशकालोपपन्नं; तद् वै वाच्यं तत् करिष्यामि कृत्स्नम् ॥

Transliteration (IAST)

kleśais tīvrair yujyamānaḥ sapatnaiḥ; kṣamāṃ kurvan kālam upāsate yaḥ ||
saṃ vardhayan stokam ivāgnim ātmavān; sa vai bhuṅkte pṛthivīm eka eva ||
yasyāvibhaktaṃ vasu rājan sahāyais; tasya duḥkhe 'py aṃśabhājaḥ sahāyāḥ ||
sahāyānām eṣa saṃgrahaṇe 'bhyupāyaḥ; sahāyāptau pṛthivīprāptim āhuḥ ||
satyaṃ śreṣṭhaṃ pāṇḍava niṣpralāpaṃ; tulyaṃ cānnaṃ saha bhojyaṃ sahāyaiḥ ||
ātmā caiṣām agrato nātivarted; evaṃvṛttir vardhate bhūmipālaḥ ||
yudhiṣṭhira uvāca
evaṃ kariṣyāmi yathā bravīṣi; parāṃ buddhim upagamyāpramattaḥ ||
yac cāpy anyad deśakālopapannaṃ; tad vai vācyaṃ tat kariṣyāmi kṛtsnam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
क्लेशैः तीव्रैः युज्यमानः सपत्नैःkleśaiḥ tīvraiḥ yujyamānaḥ sapatnaiḥсоединённый с жестокими страданиями от врагов
क्षमां कुर्वन् कालम् उपासते यःkṣamāṃ kurvan kālam upāsate yaḥкто, проявляя терпение, выжидает время
सं वर्धयन् स्तोकम् इव अग्निम् आत्मवान्saṃ vardhayan stokam iva agnim ātmavānкак внимательный, взращивающий малый огонь
स वै भुङ्क्ते पृथिवीम् एकः एवsa vai bhuṅkte pṛthivīm ekaḥ evaтот один вкушает землю
यस्य अविभक्तं वसु राजन् सहायैःyasya avibhaktaṃ vasu rājan sahāyaiḥу кого богатство не отделено от помощников, о царь
तस्य दुःखे अपि अंशभाजः सहायाःtasya duḥkhe api aṃśabhājaḥ sahāyāḥу того помощники участвуют даже в беде
सहायानाम् एष संग्रहणे अभ्युपायःsahāyānām eṣa saṃgrahaṇe abhyupāyaḥэто средство удержания помощников
सहायाप्तौ पृथिवीप्राप्तिम् आहुःsahāyāptau pṛthivīprāptim āhuḥв приобретении помощников видят приобретение земли
सत्यं श्रेष्ठं पाण्डवsatyaṃ śreṣṭhaṃ pāṇḍavaистина лучше всего, о Пандав
निष्प्रलापंniṣpralāpaṃбез пустословия
तुल्यं च अन्नं सह भोज्यं सहायैःtulyaṃ ca annaṃ saha bhojyaṃ sahāyaiḥи равную пищу следует есть вместе с помощниками
आत्मा च एषाम् अग्रतः न अतिवर्तेत्ātmā ca eṣām agrataḥ na ativartetи сам он не должен идти впереди них
एवंवृत्तिः वर्धते भूमिपालःevaṃvṛttiḥ vardhate bhūmipālaḥтак ведущий себя владыка земли возрастает
युधिष्ठिर उवाचyudhiṣṭhira uvācaЮдхиштхира сказал
एवं करिष्यामि यथा ब्रवीषिevaṃ kariṣyāmi yathā bravīṣiтак я сделаю, как ты говоришь
परां बुद्धिम् उपगम्य अप्रमत्तःparāṃ buddhim upagamya apramattaḥприняв высший разум и оставаясь внимательным
यत् च अपि अन्यत् देशकालोपपन्नम्yat ca api anyat deśakālopapannamи что ещё подходит месту и времени
तद् वै वाच्यंtad vai vācyaṃто следует сказать
तत् करिष्यामि कृत्स्नम्tat kariṣyāmi kṛtsnamэто я исполню полностью
Translation

«Кто, будучи соединён с сильными страданиями от врагов, хранит терпение и ждёт времени, тот, как внимательный человек, взращивающий малый огонь, один в конце вкушает землю. У кого богатство не отделено от помощников, у того помощники участвуют и в беде; это способ удержать помощников, а приобретение помощников называют приобретением земли. Истина, о Пандав, лучше всего; речь должна быть свободна от пустословия. Пищу с помощниками следует делить поровну; сам царь не должен идти впереди них, пренебрегая ими. Так ведя себя, владыка земли возрастает». Юдхиштхира ответил: «Я сделаю так, как ты говоришь, приняв высший разум и оставаясь внимательным. И всё другое, что подходит месту и времени, говори: я исполню всё».

Commentary

Наставление Видуры очень земное: терпение, союзники, равная пища, правда без пустых слов. Дхарма здесь не отвлечённа; она становится политической силой, потому что связывает людей доверием.

Version

2e563285c43d · published Jun 18, 2026, 3:10:20 AM UTC

Page between verses with