Mahabharata 3.33.11-22

Драупади-кармавада-парва: Драупади о человеческом усилии · Verse 3.33.11-22

2920 / 3756

Mahabharata · 3.33.11-22

॥

Devanāgarī

यश् च दिष्टपरो लोके यश् चायं हठवादकः ॥
उभाव् अपसदाव् एतौ कर्मबुद्धिः प्रशस्यते ॥
यो हि दिष्टम् उपासीनो निर्विचेष्टः सुखं स्वपेत् ॥
अवसीदेत् सुदुर्बुद्धिर् आमो घट इवाम्भसि ॥
तथैव हठबुद्धिर् यः शक्तः कर्मण्य् अकर्मकृत् ॥
आसीत न चिरं जीवेद् अनाथ इव दुर्बलः ॥
अकस्माद् अपि यः कश् चिद् अर्थं प्राप्नोति पूरुषः ॥
तं हठेनेति मन्यन्ते स हि यत्नो न कस्य चित् ॥
यच् चापि किं चित् पुरुषो दिष्टं नाम लभत्य् उत ॥
दैवेन विधिना पार्थ तद् दैवम् इति निश्चितम् ॥
यत् स्वयं कर्मणा किं चित् फलम् आप्नोति पूरुषः ॥
प्रत्यक्षं चक्षुषा दृष्टं तत् पौरुषम् इति स्मृतम् ॥
स्वभावतः प्रवृत्तो ऽन्यः प्राप्नोत्य् अर्थान् अकारणात् ॥
तत् स्वभावात्मकं विद्धि फलं पुरुषसत्तम ॥
एवं हठाच् च दैवाच् च स्वभावात् कर्मणस् तथा ॥
यानि प्राप्नोति पुरुषस् तत् फलं पूर्वकर्मणः ॥
धातापि हि स्वकर्मैव तैस् तैर् हेतुभिर् ईश्वरः ॥
विदधाति विभज्येह फलं पूर्वकृतं नृणाम् ॥
यद् ध्य् अयं पुरुषः किं चित् कुरुते वै शुभाशुभम् ॥
तद् धातृविहितं विद्धि पूर्वकर्मफलोदयम् ॥
कारणं तस्य देहो ऽयं धातुः कर्मणि कर्मणि ॥
स यथा प्रेरयत्य् एनं तथायं कुरुते ऽवशः ॥
तेषु तेषु हि कृत्येषु विनियोक्ता महेश्वरः ॥
सर्वभूतानि कौन्तेय कारयत्य् अवशान्य् अपि ॥

Transliteration (IAST)

yaś ca diṣṭaparo loke yaś cāyaṃ haṭhavādakaḥ ||
ubhāv apasadāv etau karmabuddhiḥ praśasyate ||
yo hi diṣṭam upāsīno nirviceṣṭaḥ sukhaṃ svapet ||
avasīdet sudurbuddhir āmo ghaṭa ivāmbhasi ||
tathaiva haṭhabuddhir yaḥ śaktaḥ karmaṇy akarmakṛt ||
āsīta na ciraṃ jīved anātha iva durbalaḥ ||
akasmād api yaḥ kaś cid arthaṃ prāpnoti pūruṣaḥ ||
taṃ haṭheneti manyante sa hi yatno na kasya cit ||
yac cāpi kiṃ cit puruṣo diṣṭaṃ nāma labhaty uta ||
daivena vidhinā pārtha tad daivam iti niścitam ||
yat svayaṃ karmaṇā kiṃ cit phalam āpnoti pūruṣaḥ ||
pratyakṣaṃ cakṣuṣā dṛṣṭaṃ tat pauruṣam iti smṛtam ||
svabhāvataḥ pravṛtto 'nyaḥ prāpnoty arthān akāraṇāt ||
tat svabhāvātmakaṃ viddhi phalaṃ puruṣasattama ||
evaṃ haṭhāc ca daivāc ca svabhāvāt karmaṇas tathā ||
yāni prāpnoti puruṣas tat phalaṃ pūrvakarmaṇaḥ ||
dhātāpi hi svakarmaiva tais tair hetubhir īśvaraḥ ||
vidadhāti vibhajyeha phalaṃ pūrvakṛtaṃ nṛṇām ||
yad dhy ayaṃ puruṣaḥ kiṃ cit kurute vai śubhāśubham ||
tad dhātṛvihitaṃ viddhi pūrvakarmaphalodayam ||
kāraṇaṃ tasya deho 'yaṃ dhātuḥ karmaṇi karmaṇi ||
sa yathā prerayaty enaṃ tathāyaṃ kurute 'vaśaḥ ||
teṣu teṣu hi kṛtyeṣu viniyoktā maheśvaraḥ ||
sarvabhūtāni kaunteya kārayaty avaśāny api ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

यः च दिष्टपरः लोके यः च अयम् हठवादकः उभौ अपसदाउ एतौ कर्मबुद्धिः प्रशस्यतेyaḥ ca diṣṭaparaḥ loke yaḥ ca ayam haṭhavādakaḥ ubhau apasadāu etau karmabuddhiḥ praśasyateтот, кто в мире полагается только на судьбу, и тот, кто говорит о случайности, оба низшие; понимание действия прославляется

यः हि दिष्टम् उपासीनः निर्विचेष्टः सुखम् स्वपेत् अवसीदेत् सुदुर्बुद्धिः आमः घटः इव अम्भसिyaḥ hi diṣṭam upāsīnaḥ nirviceṣṭaḥ sukham svapet avasīdet sudurbuddhiḥ āmaḥ ghaṭaḥ iva ambhasiкто, сидя на судьбе, без усилия спокойно спал бы, этот дурно мыслящий утонул бы, как сырой горшок в воде

तथा एव हठबुद्धिः यः शक्तः कर्मणि अकर्मकृत् आसीत न चिरम् जीवेत् अनाथः इव दुर्बलःtathā eva haṭhabuddhiḥ yaḥ śaktaḥ karmaṇi akarmakṛt āsīta na ciram jīvet anāthaḥ iva durbalaḥтак же тот, кто держится случайности, способен к делу, но не действует, сидел бы недолго живя, как слабый без защитника

अकस्मात् अपि यः कः चित् अर्थम् प्राप्नोति पूरुषः तम् हठेन इति मन्यन्ते स हि यत्नः न कस्य चित्akasmāt api yaḥ kaḥ cit artham prāpnoti pūruṣaḥ tam haṭhena iti manyante sa hi yatnaḥ na kasya citесли кто-то случайно получает цель, это считают случайностью, ибо это не чьё-либо усилие

यत् च अपि किं चित् पुरुषः दिष्टम् नाम लभति उत दैवेन विधिना पार्थ तत् दैवम् इति निश्चितम्yat ca api kiṃ cit puruṣaḥ diṣṭam nāma labhati uta daivena vidhinā pārtha tat daivam iti niścitamто, что человек получает как назначенное судьбой по божественному правилу, о Партха, решено как дайва

यत् स्वयम् कर्मणा किं चित् फलम् आप्नोति पूरुषः प्रत्यक्षम् चक्षुषा दृष्टम् तत् पौरुषम् इति स्मृतम्yat svayam karmaṇā kiṃ cit phalam āpnoti pūruṣaḥ pratyakṣam cakṣuṣā dṛṣṭam tat pauruṣam iti smṛtamто, что человек получает сам действием, очевидно видимое глазом, называется человеческим усилием

स्वभावतः प्रवृत्तः अन्यः प्राप्नोति अर्थान् अकारणात् तत् स्वभावात्मकम् विद्धि फलम् पुरुषसत्तमsvabhāvataḥ pravṛttaḥ anyaḥ prāpnoti arthān akāraṇāt tat svabhāvātmakam viddhi phalam puruṣasattamaдругой, действуя по природе, получает цели без видимой причины; знай это как плод, имеющий природу своей основой, о лучший из людей

एवम् हठात् च दैवात् च स्वभावात् कर्मणः तथा यानि प्राप्नोति पुरुषः तत् फलम् पूर्वकर्मणःevam haṭhāt ca daivāt ca svabhāvāt karmaṇaḥ tathā yāni prāpnoti puruṣaḥ tat phalam pūrvakarmaṇaḥтак от случайности, судьбы, природы и действия человек получает плоды прежней кармы

धाता अपि हि स्वकर्म एव तैः तैः हेतुभिः ईश्वरः विदधाति विभज्य इह फलम् पूर्वकृतम् नृणाम्dhātā api hi svakarma eva taiḥ taiḥ hetubhiḥ īśvaraḥ vidadhāti vibhajya iha phalam pūrvakṛtam nṛṇāmи Дхатар, Ишвара, именно через эти причины распределяет здесь людям плод прежних действий

यत् हि अयम् पुरुषः किं चित् कुरुते वै शुभ अशुभम् तत् धातृविहितम् विद्धि पूर्वकर्मफलोदयम्yat hi ayam puruṣaḥ kiṃ cit kurute vai śubha aśubham tat dhātṛvihitam viddhi pūrvakarmaphalodayamчто бы человек ни делал, благого или неблагого, знай это как установленное Дхатаром восхождение плода прежней кармы

कारणम् तस्य देहः अयम् धातुः कर्मणि कर्मणि स यथा प्रेरयति एनम् तथा अयम् कुरुते अवशःkāraṇam tasya dehaḥ ayam dhātuḥ karmaṇi karmaṇi sa yathā prerayati enam tathā ayam kurute avaśaḥэто тело — средство Дхатара в каждом действии; как он побуждает его, так тот действует невольно

तेषु तेषु हि कृत्येषु विनियोक्ता महेश्वरः सर्वभूतानि कौन्तेय कारयति अवशानि अपिteṣu teṣu hi kṛtyeṣu viniyoktā maheśvaraḥ sarvabhūtāni kaunteya kārayati avaśāni apiв этих делах великий владыка назначает все существа, о Каунтея, и заставляет действовать даже невольных

Translation

«Кто полагается только на судьбу, и кто говорит, что всё случайно, оба ошибаются; прославляется разум действия. Если человек, надеясь на судьбу, спит без усилия, он утонет, как сырой горшок в воде. Если способный человек, говоря о случайности, не действует, он долго не проживёт, как слабый без защиты. Иногда цель приходит случайно; иногда — как судьба по божественному правилу; иногда — через собственное усилие; иногда — по природе. Но все эти плоды связаны с прежней кармой, которую Дхатар распределяет через разные причины. Тело становится средством, через которое великий владыка побуждает существа к делам».

Commentary

Драупади предлагает более сложную картину: не только судьба, не только случай, не только усилие. Но именно потому, что причины многослойны, человек не имеет права выпадать из действия.

Version

4677a1b822f7 · published Jun 18, 2026, 4:17:35 AM UTC

PreviousVerse 3.33.1-10 NextVerse 3.33.23-34

Page between verses with