Mahabharata 3.41.1-6

Devanāgarī

भगवान् उवाच
नरस् त्वं पूर्वदेहे वै नारायणसहायवान् ॥
बदर्यां तप्तवान् उग्रं तपो वर्षायुतान् बहून् ॥
त्वयि वा परमं तेजो विष्णौ वा पुरुषोत्तमे ॥
युवाभ्यां पुरुषाग्र्याभ्यां तेजसा धार्यते जगत् ॥
शक्राभिषेके सुमहद् धनुर् जलदनिस्वनम् ॥
प्रगृह्य दानवाः शस्तास् त्वया कृष्णेन च प्रभो ॥
एतत् तद् एव गाण्डीवं तव पार्थ करोचितम् ॥
मायाम् आस्थाय यद् ग्रस्तं मया पुरुषसत्तम ॥
तूणौ चाप्य् अक्षयौ भूयस् तव पार्थ यथोचितौ ॥
प्रीतिमान् अस्मि वै पार्थ तव सत्यपराक्रम ॥
गृहाण वरम् अस्मत्तः काङ्क्षितं यन् नरर्षभ ॥
न त्वया सदृशः कश् चित् पुमान् मर्त्येषु मानद ॥
दिवि वा विद्यते क्षत्रं त्वत्प्रधानम् अरिंदम ॥

Transliteration (IAST)

bhagavān uvāca
naras tvaṃ pūrvadehe vai nārāyaṇasahāyavān ||
badaryāṃ taptavān ugraṃ tapo varṣāyutān bahūn ||
tvayi vā paramaṃ tejo viṣṇau vā puruṣottame ||
yuvābhyāṃ puruṣāgryābhyāṃ tejasā dhāryate jagat ||
śakrābhiṣeke sumahad dhanur jaladanisvanam ||
pragṛhya dānavāḥ śastās tvayā kṛṣṇena ca prabho ||
etat tad eva gāṇḍīvaṃ tava pārtha karocitam ||
māyām āsthāya yad grastaṃ mayā puruṣasattama ||
tūṇau cāpy akṣayau bhūyas tava pārtha yathocitau ||
prītimān asmi vai pārtha tava satyaparākrama ||
gṛhāṇa varam asmattaḥ kāṅkṣitaṃ yan nararṣabha ||
na tvayā sadṛśaḥ kaś cit pumān martyeṣu mānada ||
divi vā vidyate kṣatraṃ tvatpradhānam ariṃdama ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

भगवान् उवाच नरस् त्वं पूर्वदेहे वै नारायणसहायवान् ॥ बदर्यां तप्तवान् उग्रं तपो वर्षायुतान् बहून् ॥ त्वयि वा परमं तेजो विष्णौ वा पुरुषोत्तमे ॥ युवाभ्यां पुरुषाग्र्याभ्यां तेजसा धार्यते जगत् ॥ शक्राभिषेके सुमहद् धनुर् जलदनिस्वनम् ॥ प्रगृह्य दानवाः शस्तास् त्वया कृष्णेन च प्रभो ॥ एतत् तद् एव गाण्डीवं तव पार्थ करोचितम् ॥ मायाम् आस्थाय यद् ग्रस्तं मया पुरुषसत्तम ॥ तूणौ चाप्य् अक्षयौ भूयस् तव पार्थ यथोचितौ ॥ प्रीतिमान् अस्मि वै पार्थ तव सत्यपराक्रम ॥ गृहाण वरम् अस्मत्तः काङ्क्षितं यन् नरर्षभ ॥ न त्वया सदृशः कश् चित् पुमान् मर्त्येषु मानद ॥ दिवि वा विद्यते क्षत्रं त्वत्प्रधानम् अरिंदम ॥bhagavān uvāca naras tvaṃ pūrvadehe vai nārāyaṇasahāyavān || badaryāṃ taptavān ugraṃ tapo varṣāyutān bahūn || tvayi vā paramaṃ tejo viṣṇau vā puruṣottame || yuvābhyāṃ puruṣāgryābhyāṃ tejasā dhāryate jagat || śakrābhiṣeke sumahad dhanur jaladanisvanam || pragṛhya dānavāḥ śastās tvayā kṛṣṇena ca prabho || etat tad eva gāṇḍīvaṃ tava pārtha karocitam || māyām āsthāya yad grastaṃ mayā puruṣasattama || tūṇau cāpy akṣayau bhūyas tava pārtha yathocitau || prītimān asmi vai pārtha tava satyaparākrama || gṛhāṇa varam asmattaḥ kāṅkṣitaṃ yan nararṣabha || na tvayā sadṛśaḥ kaś cit pumān martyeṣu mānada || divi vā vidyate kṣatraṃ tvatpradhānam ariṃdama ||Шива говорит Арджуне, что тот в прежнем теле был Нарой, связанным с Нараяной; мир держится их общей силой, Гандива и колчаны возвращаются ему, и среди людей и богов нет кшатрия, равного ему.

Translation

Бхагаван сказал: «В прежнем теле ты был Нара, помощник Нараяны; в Бадари ты совершал суровую аскезу многие тысячи лет. В тебе и в Вишну, Пурушоттаме, пребывает высшая сила, которой держится мир. Этой же Гандивой ты вместе с Кришной поражал данавов. Я только силой майи скрыл её; теперь Гандива и неиссякаемые колчаны снова твои. Я доволен тобой, Партха: проси желанный дар. Среди смертных и даже в небе нет кшатрия, равного тебе».

Commentary

Шива раскрывает не только воинскую силу Арджуны, но и его глубинную связь с Нараяной. Подвиг героя оказывается продолжением древнего служения, где оружие принадлежит не эго, а божественной задаче.

Version

b213200d6f51 · published Jun 18, 2026, 4:25:03 AM UTC