Mahabharata 3.42.16-24

Devanāgarī

अथ मेघस्वनो धीमान् व्याजहार शुभां गिरम् ॥
यमः परमधर्मज्ञो दक्षिणां दिशम् आस्थितः ॥
अर्जुनार्जुन पश्यास्मांल् लोकपालान् समागतान् ॥
दृष्टिं ते वितरामो ऽद्य भवान् अर्हो हि दर्शनम् ॥
पूर्वर्षिर् अमितात्मा त्वं नरो नाम महाबलः ॥
नियोगाद् ब्रह्मणस् तात मर्त्यतां समुपागतः ॥
त्वं वासवसमुद्भूतो महावीर्यपराक्रमः ॥
क्षत्रं चाग्निसमस्पर्शं भारद्वाजेन रक्षितम् ॥
दानवाश् च महावीर्या ये मनुष्यत्वम् आगताः ॥
निवातकवचाश् चैव संसाध्याः कुरुनन्दन ॥
पितुर् ममांशो देवस्य सर्वलोकप्रतापिनः ॥
कर्णः स सुमहावीर्यस् त्वया वध्यो धनंजय ॥
अंशाश् च क्षितिसंप्राप्ता देवगन्धर्वरक्षसाम् ॥
तया निपातिता युद्धे स्वकर्मफलनिर्जिताम् ॥
गतिं प्राप्स्यन्ति कौन्तेय यथास्वम् अरिकर्शन ॥
अक्षया तव कीर्तिश् च लोके स्थास्यति फल्गुन ॥
त्वया साक्षान् महादेवस् तोषितो हि महामृधे ॥
लघ्वी वसुमती चापि कर्तव्या विष्णुना सह ॥
गृहाणास्त्रं महाबाहो दण्डम् अप्रतिवारणम् ॥
अनेनास्त्रेण सुमहत् त्वं हि कर्म करिष्यसि ॥
प्रतिजग्राह तत् पार्थो विधिवत् कुरुनन्दनः ॥
समन्त्रं सोपचारं च समोक्षं सनिवर्तनम् ॥

Transliteration (IAST)

atha meghasvano dhīmān vyājahāra śubhāṃ giram ||
yamaḥ paramadharmajño dakṣiṇāṃ diśam āsthitaḥ ||
arjunārjuna paśyāsmāṃl lokapālān samāgatān ||
dṛṣṭiṃ te vitarāmo 'dya bhavān arho hi darśanam ||
pūrvarṣir amitātmā tvaṃ naro nāma mahābalaḥ ||
niyogād brahmaṇas tāta martyatāṃ samupāgataḥ ||
tvaṃ vāsavasamudbhūto mahāvīryaparākramaḥ ||
kṣatraṃ cāgnisamasparśaṃ bhāradvājena rakṣitam ||
dānavāś ca mahāvīryā ye manuṣyatvam āgatāḥ ||
nivātakavacāś caiva saṃsādhyāḥ kurunandana ||
pitur mamāṃśo devasya sarvalokapratāpinaḥ ||
karṇaḥ sa sumahāvīryas tvayā vadhyo dhanaṃjaya ||
aṃśāś ca kṣitisaṃprāptā devagandharvarakṣasām ||
tayā nipātitā yuddhe svakarmaphalanirjitām ||
gatiṃ prāpsyanti kaunteya yathāsvam arikarśana ||
akṣayā tava kīrtiś ca loke sthāsyati phalguna ||
tvayā sākṣān mahādevas toṣito hi mahāmṛdhe ||
laghvī vasumatī cāpi kartavyā viṣṇunā saha ||
gṛhāṇāstraṃ mahābāho daṇḍam aprativāraṇam ||
anenāstreṇa sumahat tvaṃ hi karma kariṣyasi ||
pratijagrāha tat pārtho vidhivat kurunandanaḥ ||
samantraṃ sopacāraṃ ca samokṣaṃ sanivartanam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अथ मेघस्वनो धीमान् व्याजहार शुभां गिरम् ॥ यमः परमधर्मज्ञो दक्षिणां दिशम् आस्थितः ॥ अर्जुनार्जुन पश्यास्मांल् लोकपालान् समागतान् ॥ दृष्टिं ते वितरामो ऽद्य भवान् अर्हो हि दर्शनम् ॥ पूर्वर्षिर् अमितात्मा त्वं नरो नाम महाबलः ॥ नियोगाद् ब्रह्मणस् तात मर्त्यतां समुपागतः ॥ त्वं वासवसमुद्भूतो महावीर्यपराक्रमः ॥ क्षत्रं चाग्निसमस्पर्शं भारद्वाजेन रक्षितम् ॥ दानवाश् च महावीर्या ये मनुष्यत्वम् आगताः ॥ निवातकवचाश् चैव संसाध्याः कुरुनन्दन ॥ पितुर् ममांशो देवस्य सर्वलोकप्रतापिनः ॥ कर्णः स सुमहावीर्यस् त्वया वध्यो धनंजय ॥ अंशाश् च क्षितिसंप्राप्ता देवगन्धर्वरक्षसाम् ॥ तया निपातिता युद्धे स्वकर्मफलनिर्जिताम् ॥ गतिं प्राप्स्यन्ति कौन्तेय यथास्वम् अरिकर्शन ॥ अक्षया तव कीर्तिश् च लोके स्थास्यति फल्गुन ॥ त्वया साक्षान् महादेवस् तोषितो हि महामृधे ॥ लघ्वी वसुमती चापि कर्तव्या विष्णुना सह ॥ गृहाणास्त्रं महाबाहो दण्डम् अप्रतिवारणम् ॥ अनेनास्त्रेण सुमहत् त्वं हि कर्म करिष्यसि ॥ प्रतिजग्राह तत् पार्थो विधिवत् कुरुनन्दनः ॥ समन्त्रं सोपचारं च समोक्षं सनिवर्तनम् ॥atha meghasvano dhīmān vyājahāra śubhāṃ giram || yamaḥ paramadharmajño dakṣiṇāṃ diśam āsthitaḥ || arjunārjuna paśyāsmāṃl lokapālān samāgatān || dṛṣṭiṃ te vitarāmo 'dya bhavān arho hi darśanam || pūrvarṣir amitātmā tvaṃ naro nāma mahābalaḥ || niyogād brahmaṇas tāta martyatāṃ samupāgataḥ || tvaṃ vāsavasamudbhūto mahāvīryaparākramaḥ || kṣatraṃ cāgnisamasparśaṃ bhāradvājena rakṣitam || dānavāś ca mahāvīryā ye manuṣyatvam āgatāḥ || nivātakavacāś caiva saṃsādhyāḥ kurunandana || pitur mamāṃśo devasya sarvalokapratāpinaḥ || karṇaḥ sa sumahāvīryas tvayā vadhyo dhanaṃjaya || aṃśāś ca kṣitisaṃprāptā devagandharvarakṣasām || tayā nipātitā yuddhe svakarmaphalanirjitām || gatiṃ prāpsyanti kaunteya yathāsvam arikarśana || akṣayā tava kīrtiś ca loke sthāsyati phalguna || tvayā sākṣān mahādevas toṣito hi mahāmṛdhe || laghvī vasumatī cāpi kartavyā viṣṇunā saha || gṛhāṇāstraṃ mahābāho daṇḍam aprativāraṇam || anenāstreṇa sumahat tvaṃ hi karma kariṣyasi || pratijagrāha tat pārtho vidhivat kurunandanaḥ || samantraṃ sopacāraṃ ca samokṣaṃ sanivartanam ||Яма обращается к Арджуне, открывает его природу как древнего Нары и сына Васавы, говорит о Карне и данавских силах, велит облегчить землю вместе с Вишну и дарует неотвратимый жезл-оружие.

Translation

С южной стороны заговорил Яма: «Арджуна, взгляни на нас, собравшихся локапал. Мы даём тебе зрение: ты достоин видеть нас. Ты древний риши Нара, пришедший в смертность по велению Брахмы, и ты рождён от Васавы. Кшатрийская сила, охраняемая Бхарадваджей, великие данавы, ставшие людьми, и Ниватакавачи должны быть побеждены. Карна, доля моего всепаляющего отца, будет убит тобой. Падшие в войне существа достигнут плода своих дел. Твоя слава будет нетленной, ибо ты удовлетворил Махадеву; вместе с Вишну ты должен облегчить землю. Прими мой неотвратимый жезл: этим оружием ты совершишь великое дело». Партха принял его по правилу, с мантрами, обрядами, выпуском и отзывом.

Commentary

Яма говорит о войне как о восстановлении равновесия: одни силы должны пасть, другие получить плод своей кармы. Арджуна становится орудием не мщения, а очищения земли.

Version

68fd6ba5947f · published Jun 18, 2026, 4:25:03 AM UTC