Mahabharata 3.42.35-42

Devanāgarī

ततो ऽब्रवीद् देवराजः पार्थम् अक्लिष्टकारिणम् ॥
सान्त्वयञ् श्लक्ष्णया वाचा मेघदुन्दुभिनिस्वनः ॥
कुन्तीमातर् महाबाहो त्वम् ईशानः पुरातनः ॥
परां सिद्धिम् अनुप्राप्तः साक्षाद् देवगतिं गतः ॥
देवकार्यं हि सुमहत् त्वया कार्यम् अरिंदम ॥
आरोढव्यस् त्वया स्वर्गः सज्जीभव महाद्युते ॥
रथो मातलिसंयुक्त आगन्ता त्वत्कृते महीम् ॥
तत्र ते ऽहं प्रदास्यामि दिव्यान्य् अस्त्राणि कौरव ॥
तान् दृष्ट्वा लोकपालांस् तु समेतान् गिरिमूर्धनि ॥
जगाम विस्मयं धीमान् कुन्तीपुत्रो धनंजयः ॥
ततो ऽर्जुनो महातेजा लोकपालान् समागतान् ॥
पूजयाम् आस विधिवद् वाग्भिर् अद्भिः फलैर् अपि ॥
ततः प्रतिययुर् देवाः प्रतिपूज्य धनंजयम् ॥
यथागतेन विबुधाः सर्वे काममनोजवाः ॥
ततो ऽर्जुनो मुदं लेभे लब्धास्त्रः पुरुषर्षभः ॥
कृतार्थम् इव चात्मानं स मेने पूर्णमानसः ॥

Transliteration (IAST)

tato 'bravīd devarājaḥ pārtham akliṣṭakāriṇam ||
sāntvayañ ślakṣṇayā vācā meghadundubhinisvanaḥ ||
kuntīmātar mahābāho tvam īśānaḥ purātanaḥ ||
parāṃ siddhim anuprāptaḥ sākṣād devagatiṃ gataḥ ||
devakāryaṃ hi sumahat tvayā kāryam ariṃdama ||
āroḍhavyas tvayā svargaḥ sajjībhava mahādyute ||
ratho mātalisaṃyukta āgantā tvatkṛte mahīm ||
tatra te 'haṃ pradāsyāmi divyāny astrāṇi kaurava ||
tān dṛṣṭvā lokapālāṃs tu sametān girimūrdhani ||
jagāma vismayaṃ dhīmān kuntīputro dhanaṃjayaḥ ||
tato 'rjuno mahātejā lokapālān samāgatān ||
pūjayām āsa vidhivad vāgbhir adbhiḥ phalair api ||
tataḥ pratiyayur devāḥ pratipūjya dhanaṃjayam ||
yathāgatena vibudhāḥ sarve kāmamanojavāḥ ||
tato 'rjuno mudaṃ lebhe labdhāstraḥ puruṣarṣabhaḥ ||
kṛtārtham iva cātmānaṃ sa mene pūrṇamānasaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततो ऽब्रवीद् देवराजः पार्थम् अक्लिष्टकारिणम् ॥ सान्त्वयञ् श्लक्ष्णया वाचा मेघदुन्दुभिनिस्वनः ॥ कुन्तीमातर् महाबाहो त्वम् ईशानः पुरातनः ॥ परां सिद्धिम् अनुप्राप्तः साक्षाद् देवगतिं गतः ॥ देवकार्यं हि सुमहत् त्वया कार्यम् अरिंदम ॥ आरोढव्यस् त्वया स्वर्गः सज्जीभव महाद्युते ॥ रथो मातलिसंयुक्त आगन्ता त्वत्कृते महीम् ॥ तत्र ते ऽहं प्रदास्यामि दिव्यान्य् अस्त्राणि कौरव ॥ तान् दृष्ट्वा लोकपालांस् तु समेतान् गिरिमूर्धनि ॥ जगाम विस्मयं धीमान् कुन्तीपुत्रो धनंजयः ॥ ततो ऽर्जुनो महातेजा लोकपालान् समागतान् ॥ पूजयाम् आस विधिवद् वाग्भिर् अद्भिः फलैर् अपि ॥ ततः प्रतिययुर् देवाः प्रतिपूज्य धनंजयम् ॥ यथागतेन विबुधाः सर्वे काममनोजवाः ॥ ततो ऽर्जुनो मुदं लेभे लब्धास्त्रः पुरुषर्षभः ॥ कृतार्थम् इव चात्मानं स मेने पूर्णमानसः ॥tato 'bravīd devarājaḥ pārtham akliṣṭakāriṇam || sāntvayañ ślakṣṇayā vācā meghadundubhinisvanaḥ || kuntīmātar mahābāho tvam īśānaḥ purātanaḥ || parāṃ siddhim anuprāptaḥ sākṣād devagatiṃ gataḥ || devakāryaṃ hi sumahat tvayā kāryam ariṃdama || āroḍhavyas tvayā svargaḥ sajjībhava mahādyute || ratho mātalisaṃyukta āgantā tvatkṛte mahīm || tatra te 'haṃ pradāsyāmi divyāny astrāṇi kaurava || tān dṛṣṭvā lokapālāṃs tu sametān girimūrdhani || jagāma vismayaṃ dhīmān kuntīputro dhanaṃjayaḥ || tato 'rjuno mahātejā lokapālān samāgatān || pūjayām āsa vidhivad vāgbhir adbhiḥ phalair api || tataḥ pratiyayur devāḥ pratipūjya dhanaṃjayam || yathāgatena vibudhāḥ sarve kāmamanojavāḥ || tato 'rjuno mudaṃ lebhe labdhāstraḥ puruṣarṣabhaḥ || kṛtārtham iva cātmānaṃ sa mene pūrṇamānasaḥ ||Индра говорит Арджуне, что ему предстоит великое дело богов, велит подняться на небо, обещает прислать колесницу Матали и дать оружие там; Арджуна почитает локапал, они уходят, а он радуется полученным дарам.

Translation

Затем Индра, голосом подобный облачному барабану, ласково сказал Партхе: «Сын Кунти, ты достиг высшего совершенства и вошёл в путь богов. Тебе предстоит великое дело богов, поэтому ты должен подняться на небо. Колесница с Матали придёт за тобой на землю; там я дам тебе божественные оружия». Увидев локапал на вершине горы, Арджуна изумился и почтил их как положено словами, водой и плодами. Боги, почтив Дхананджаю, ушли так же, как пришли, быстрые как желание и мысль. Арджуна, получив оружие, почувствовал радость и счёл своё дело исполненным.

Commentary

Даже после великих даров путь не закончен: Индра зовёт Арджуну дальше. Духовное восхождение здесь связано с подготовкой к земному долгу, а не с уходом от него.

Version

b02ac37d37f9 · published Jun 18, 2026, 4:25:03 AM UTC