Mahabharata 3.43.1-14

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
गतेषु लोकपालेषु पार्थः शत्रुनिबर्हणः ॥
चिन्तयाम् आस राजेन्द्र देवराजरथागमम् ॥
ततश् चिन्तयमानस्य गुडाकेशस्य धीमतः ॥
रथो मातलिसंयुक्त आजगाम महाप्रभः ॥
नभो वितिमिरं कुर्वञ् जलदान् पाटयन्न् इव ॥
दिशः संपूरयन् नादैर् महामेघरवोपमैः ॥
असयः शक्तयो भीमा गदाश् चोग्रप्रदर्शनाः ॥
दिव्यप्रभावाः प्रासाश् च विद्युतश् च महाप्रभाः ॥
तथैवाशनयस् तत्र चक्रयुक्ता हुडागुडाः ॥
वायुस्फोटाः सनिर्घाता बर्हिमेघनिभस्वनाः ॥
तत्र नागा महाकाया ज्वलितास्याः सुदारुणाः ॥
सिताभ्रकूटप्रतिमाः संहताश् च यथोपलाः ॥
दश वाजिसहस्राणि हरीणां वातरंहसाम् ॥
वहन्ति यं नेत्रमुषं दिव्यं मायामयं रथम् ॥
तत्रापश्यन् महानीलं वैजयन्तं महाप्रभम् ॥
ध्वजम् इन्दीवरश्यामं वंशं कनकभूषणम् ॥
तस्मिन् रथे स्थितं सूतं तप्तहेमविभूषितम् ॥
दृष्ट्वा पार्थो महाबाहुर् देवम् एवान्वतर्कयत् ॥
तथा तर्कयतस् तस्य फल्गुनस्याथ मातलिः ॥
संनतः प्रश्रितो भूत्वा वाक्यम् अर्जुनम् अब्रवीत् ॥
भो भो शक्रात्मज श्रीमाञ् शक्रस् त्वां द्रष्टुम् इच्छति ॥
आरोहतु भवाञ् शीघ्रं रथम् इन्द्रस्य संमतम् ॥
आह माम् अमरश्रेष्ठः पिता तव शतक्रतुः ॥
कुन्तीसुतम् इह प्राप्तं पश्यन्तु त्रिदशालयाः ॥
एष शक्रः परिवृतो देवैर् ऋषिगणैस् तथा ॥
गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च त्वां दिदृक्षुः प्रतीक्षते ॥
अस्माल् लोकाद् देवलोकं पाकशासनशासनात् ॥
आरोह त्वं मया सार्धं लब्धास्त्रः पुनर् एष्यसि ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
gateṣu lokapāleṣu pārthaḥ śatrunibarhaṇaḥ ||
cintayām āsa rājendra devarājarathāgamam ||
tataś cintayamānasya guḍākeśasya dhīmataḥ ||
ratho mātalisaṃyukta ājagāma mahāprabhaḥ ||
nabho vitimiraṃ kurvañ jaladān pāṭayann iva ||
diśaḥ saṃpūrayan nādair mahāmegharavopamaiḥ ||
asayaḥ śaktayo bhīmā gadāś cograpradarśanāḥ ||
divyaprabhāvāḥ prāsāś ca vidyutaś ca mahāprabhāḥ ||
tathaivāśanayas tatra cakrayuktā huḍāguḍāḥ ||
vāyusphoṭāḥ sanirghātā barhimeghanibhasvanāḥ ||
tatra nāgā mahākāyā jvalitāsyāḥ sudāruṇāḥ ||
sitābhrakūṭapratimāḥ saṃhatāś ca yathopalāḥ ||
daśa vājisahasrāṇi harīṇāṃ vātaraṃhasām ||
vahanti yaṃ netramuṣaṃ divyaṃ māyāmayaṃ ratham ||
tatrāpaśyan mahānīlaṃ vaijayantaṃ mahāprabham ||
dhvajam indīvaraśyāmaṃ vaṃśaṃ kanakabhūṣaṇam ||
tasmin rathe sthitaṃ sūtaṃ taptahemavibhūṣitam ||
dṛṣṭvā pārtho mahābāhur devam evānvatarkayat ||
tathā tarkayatas tasya phalgunasyātha mātaliḥ ||
saṃnataḥ praśrito bhūtvā vākyam arjunam abravīt ||
bho bho śakrātmaja śrīmāñ śakras tvāṃ draṣṭum icchati ||
ārohatu bhavāñ śīghraṃ ratham indrasya saṃmatam ||
āha mām amaraśreṣṭhaḥ pitā tava śatakratuḥ ||
kuntīsutam iha prāptaṃ paśyantu tridaśālayāḥ ||
eṣa śakraḥ parivṛto devair ṛṣigaṇais tathā ||
gandharvair apsarobhiś ca tvāṃ didṛkṣuḥ pratīkṣate ||
asmāl lokād devalokaṃ pākaśāsanaśāsanāt ||
āroha tvaṃ mayā sārdhaṃ labdhāstraḥ punar eṣyasi ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच गतेषु लोकपालेषु पार्थः शत्रुनिबर्हणः ॥ चिन्तयाम् आस राजेन्द्र देवराजरथागमम् ॥ ततश् चिन्तयमानस्य गुडाकेशस्य धीमतः ॥ रथो मातलिसंयुक्त आजगाम महाप्रभः ॥ नभो वितिमिरं कुर्वञ् जलदान् पाटयन्न् इव ॥ दिशः संपूरयन् नादैर् महामेघरवोपमैः ॥ असयः शक्तयो भीमा गदाश् चोग्रप्रदर्शनाः ॥ दिव्यप्रभावाः प्रासाश् च विद्युतश् च महाप्रभाः ॥ तथैवाशनयस् तत्र चक्रयुक्ता हुडागुडाः ॥ वायुस्फोटाः सनिर्घाता बर्हिमेघनिभस्वनाः ॥ तत्र नागा महाकाया ज्वलितास्याः सुदारुणाः ॥ सिताभ्रकूटप्रतिमाः संहताश् च यथोपलाः ॥ दश वाजिसहस्राणि हरीणां वातरंहसाम् ॥ वहन्ति यं नेत्रमुषं दिव्यं मायामयं रथम् ॥ तत्रापश्यन् महानीलं वैजयन्तं महाप्रभम् ॥ ध्वजम् इन्दीवरश्यामं वंशं कनकभूषणम् ॥ तस्मिन् रथे स्थितं सूतं तप्तहेमविभूषितम् ॥ दृष्ट्वा पार्थो महाबाहुर् देवम् एवान्वतर्कयत् ॥ तथा तर्कयतस् तस्य फल्गुनस्याथ मातलिः ॥ संनतः प्रश्रितो भूत्वा वाक्यम् अर्जुनम् अब्रवीत् ॥ भो भो शक्रात्मज श्रीमाञ् शक्रस् त्वां द्रष्टुम् इच्छति ॥ आरोहतु भवाञ् शीघ्रं रथम् इन्द्रस्य संमतम् ॥ आह माम् अमरश्रेष्ठः पिता तव शतक्रतुः ॥ कुन्तीसुतम् इह प्राप्तं पश्यन्तु त्रिदशालयाः ॥ एष शक्रः परिवृतो देवैर् ऋषिगणैस् तथा ॥ गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च त्वां दिदृक्षुः प्रतीक्षते ॥ अस्माल् लोकाद् देवलोकं पाकशासनशासनात् ॥ आरोह त्वं मया सार्धं लब्धास्त्रः पुनर् एष्यसि ॥vaiśaṃpāyana uvāca gateṣu lokapāleṣu pārthaḥ śatrunibarhaṇaḥ || cintayām āsa rājendra devarājarathāgamam || tataś cintayamānasya guḍākeśasya dhīmataḥ || ratho mātalisaṃyukta ājagāma mahāprabhaḥ || nabho vitimiraṃ kurvañ jaladān pāṭayann iva || diśaḥ saṃpūrayan nādair mahāmegharavopamaiḥ || asayaḥ śaktayo bhīmā gadāś cograpradarśanāḥ || divyaprabhāvāḥ prāsāś ca vidyutaś ca mahāprabhāḥ || tathaivāśanayas tatra cakrayuktā huḍāguḍāḥ || vāyusphoṭāḥ sanirghātā barhimeghanibhasvanāḥ || tatra nāgā mahākāyā jvalitāsyāḥ sudāruṇāḥ || sitābhrakūṭapratimāḥ saṃhatāś ca yathopalāḥ || daśa vājisahasrāṇi harīṇāṃ vātaraṃhasām || vahanti yaṃ netramuṣaṃ divyaṃ māyāmayaṃ ratham || tatrāpaśyan mahānīlaṃ vaijayantaṃ mahāprabham || dhvajam indīvaraśyāmaṃ vaṃśaṃ kanakabhūṣaṇam || tasmin rathe sthitaṃ sūtaṃ taptahemavibhūṣitam || dṛṣṭvā pārtho mahābāhur devam evānvatarkayat || tathā tarkayatas tasya phalgunasyātha mātaliḥ || saṃnataḥ praśrito bhūtvā vākyam arjunam abravīt || bho bho śakrātmaja śrīmāñ śakras tvāṃ draṣṭum icchati || ārohatu bhavāñ śīghraṃ ratham indrasya saṃmatam || āha mām amaraśreṣṭhaḥ pitā tava śatakratuḥ || kuntīsutam iha prāptaṃ paśyantu tridaśālayāḥ || eṣa śakraḥ parivṛto devair ṛṣigaṇais tathā || gandharvair apsarobhiś ca tvāṃ didṛkṣuḥ pratīkṣate || asmāl lokād devalokaṃ pākaśāsanaśāsanāt || āroha tvaṃ mayā sārdhaṃ labdhāstraḥ punar eṣyasi ||After the guardians of the world departed, Arjuna thinks of the chariot of Indra; a radiant celestial chariot arrives with Matali, bearing weapons, serpents, the Vaijayanta banner, and ten thousand swift horses, and Matali calls Arjuna to Shakra.

Translation

Vaishampayana said: "When the guardians of the world had gone, Partha began to think of the coming of the chariot of the king of the gods. While Gudakesha was pondering this, a great, radiant chariot arrived with Matali. It dispelled the darkness of the sky as though tearing apart the clouds, and filled the quarters with thunder. On it were swords, spears, maces, javelins, thunderbolts, terrible weapons of storm, fearsome serpents, and the Vaijayanta banner. Ten thousand green horses, swift as the wind, drew this divine chariot. Seeing the charioteer adorned with molten-gold ornaments, Arjuna thought that before him stood a god. Matali spoke respectfully: 'Son of Shakra, your father wishes to see you. Ascend the chariot of Indra; the gods, the sages, the gandharvas and the apsaras await you. By the command of Pakashasana, rise with me to the world of the gods; having obtained weapons, you shall return.'"

Commentary

Matali comes not as a temptation of heaven but as a guide to further service. Arjuna will be raised above the earth so that he may return to it prepared.

Version

56c339af698c · published Jul 16, 2026, 4:51:20 PM UTC

Available inRUEN