Mahabharata 3.43.1-14

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
गतेषु लोकपालेषु पार्थः शत्रुनिबर्हणः ॥
चिन्तयाम् आस राजेन्द्र देवराजरथागमम् ॥
ततश् चिन्तयमानस्य गुडाकेशस्य धीमतः ॥
रथो मातलिसंयुक्त आजगाम महाप्रभः ॥
नभो वितिमिरं कुर्वञ् जलदान् पाटयन्न् इव ॥
दिशः संपूरयन् नादैर् महामेघरवोपमैः ॥
असयः शक्तयो भीमा गदाश् चोग्रप्रदर्शनाः ॥
दिव्यप्रभावाः प्रासाश् च विद्युतश् च महाप्रभाः ॥
तथैवाशनयस् तत्र चक्रयुक्ता हुडागुडाः ॥
वायुस्फोटाः सनिर्घाता बर्हिमेघनिभस्वनाः ॥
तत्र नागा महाकाया ज्वलितास्याः सुदारुणाः ॥
सिताभ्रकूटप्रतिमाः संहताश् च यथोपलाः ॥
दश वाजिसहस्राणि हरीणां वातरंहसाम् ॥
वहन्ति यं नेत्रमुषं दिव्यं मायामयं रथम् ॥
तत्रापश्यन् महानीलं वैजयन्तं महाप्रभम् ॥
ध्वजम् इन्दीवरश्यामं वंशं कनकभूषणम् ॥
तस्मिन् रथे स्थितं सूतं तप्तहेमविभूषितम् ॥
दृष्ट्वा पार्थो महाबाहुर् देवम् एवान्वतर्कयत् ॥
तथा तर्कयतस् तस्य फल्गुनस्याथ मातलिः ॥
संनतः प्रश्रितो भूत्वा वाक्यम् अर्जुनम् अब्रवीत् ॥
भो भो शक्रात्मज श्रीमाञ् शक्रस् त्वां द्रष्टुम् इच्छति ॥
आरोहतु भवाञ् शीघ्रं रथम् इन्द्रस्य संमतम् ॥
आह माम् अमरश्रेष्ठः पिता तव शतक्रतुः ॥
कुन्तीसुतम् इह प्राप्तं पश्यन्तु त्रिदशालयाः ॥
एष शक्रः परिवृतो देवैर् ऋषिगणैस् तथा ॥
गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च त्वां दिदृक्षुः प्रतीक्षते ॥
अस्माल् लोकाद् देवलोकं पाकशासनशासनात् ॥
आरोह त्वं मया सार्धं लब्धास्त्रः पुनर् एष्यसि ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
gateṣu lokapāleṣu pārthaḥ śatrunibarhaṇaḥ ||
cintayām āsa rājendra devarājarathāgamam ||
tataś cintayamānasya guḍākeśasya dhīmataḥ ||
ratho mātalisaṃyukta ājagāma mahāprabhaḥ ||
nabho vitimiraṃ kurvañ jaladān pāṭayann iva ||
diśaḥ saṃpūrayan nādair mahāmegharavopamaiḥ ||
asayaḥ śaktayo bhīmā gadāś cograpradarśanāḥ ||
divyaprabhāvāḥ prāsāś ca vidyutaś ca mahāprabhāḥ ||
tathaivāśanayas tatra cakrayuktā huḍāguḍāḥ ||
vāyusphoṭāḥ sanirghātā barhimeghanibhasvanāḥ ||
tatra nāgā mahākāyā jvalitāsyāḥ sudāruṇāḥ ||
sitābhrakūṭapratimāḥ saṃhatāś ca yathopalāḥ ||
daśa vājisahasrāṇi harīṇāṃ vātaraṃhasām ||
vahanti yaṃ netramuṣaṃ divyaṃ māyāmayaṃ ratham ||
tatrāpaśyan mahānīlaṃ vaijayantaṃ mahāprabham ||
dhvajam indīvaraśyāmaṃ vaṃśaṃ kanakabhūṣaṇam ||
tasmin rathe sthitaṃ sūtaṃ taptahemavibhūṣitam ||
dṛṣṭvā pārtho mahābāhur devam evānvatarkayat ||
tathā tarkayatas tasya phalgunasyātha mātaliḥ ||
saṃnataḥ praśrito bhūtvā vākyam arjunam abravīt ||
bho bho śakrātmaja śrīmāñ śakras tvāṃ draṣṭum icchati ||
ārohatu bhavāñ śīghraṃ ratham indrasya saṃmatam ||
āha mām amaraśreṣṭhaḥ pitā tava śatakratuḥ ||
kuntīsutam iha prāptaṃ paśyantu tridaśālayāḥ ||
eṣa śakraḥ parivṛto devair ṛṣigaṇais tathā ||
gandharvair apsarobhiś ca tvāṃ didṛkṣuḥ pratīkṣate ||
asmāl lokād devalokaṃ pākaśāsanaśāsanāt ||
āroha tvaṃ mayā sārdhaṃ labdhāstraḥ punar eṣyasi ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच गतेषु लोकपालेषु पार्थः शत्रुनिबर्हणः ॥ चिन्तयाम् आस राजेन्द्र देवराजरथागमम् ॥ ततश् चिन्तयमानस्य गुडाकेशस्य धीमतः ॥ रथो मातलिसंयुक्त आजगाम महाप्रभः ॥ नभो वितिमिरं कुर्वञ् जलदान् पाटयन्न् इव ॥ दिशः संपूरयन् नादैर् महामेघरवोपमैः ॥ असयः शक्तयो भीमा गदाश् चोग्रप्रदर्शनाः ॥ दिव्यप्रभावाः प्रासाश् च विद्युतश् च महाप्रभाः ॥ तथैवाशनयस् तत्र चक्रयुक्ता हुडागुडाः ॥ वायुस्फोटाः सनिर्घाता बर्हिमेघनिभस्वनाः ॥ तत्र नागा महाकाया ज्वलितास्याः सुदारुणाः ॥ सिताभ्रकूटप्रतिमाः संहताश् च यथोपलाः ॥ दश वाजिसहस्राणि हरीणां वातरंहसाम् ॥ वहन्ति यं नेत्रमुषं दिव्यं मायामयं रथम् ॥ तत्रापश्यन् महानीलं वैजयन्तं महाप्रभम् ॥ ध्वजम् इन्दीवरश्यामं वंशं कनकभूषणम् ॥ तस्मिन् रथे स्थितं सूतं तप्तहेमविभूषितम् ॥ दृष्ट्वा पार्थो महाबाहुर् देवम् एवान्वतर्कयत् ॥ तथा तर्कयतस् तस्य फल्गुनस्याथ मातलिः ॥ संनतः प्रश्रितो भूत्वा वाक्यम् अर्जुनम् अब्रवीत् ॥ भो भो शक्रात्मज श्रीमाञ् शक्रस् त्वां द्रष्टुम् इच्छति ॥ आरोहतु भवाञ् शीघ्रं रथम् इन्द्रस्य संमतम् ॥ आह माम् अमरश्रेष्ठः पिता तव शतक्रतुः ॥ कुन्तीसुतम् इह प्राप्तं पश्यन्तु त्रिदशालयाः ॥ एष शक्रः परिवृतो देवैर् ऋषिगणैस् तथा ॥ गन्धर्वैर् अप्सरोभिश् च त्वां दिदृक्षुः प्रतीक्षते ॥ अस्माल् लोकाद् देवलोकं पाकशासनशासनात् ॥ आरोह त्वं मया सार्धं लब्धास्त्रः पुनर् एष्यसि ॥vaiśaṃpāyana uvāca gateṣu lokapāleṣu pārthaḥ śatrunibarhaṇaḥ || cintayām āsa rājendra devarājarathāgamam || tataś cintayamānasya guḍākeśasya dhīmataḥ || ratho mātalisaṃyukta ājagāma mahāprabhaḥ || nabho vitimiraṃ kurvañ jaladān pāṭayann iva || diśaḥ saṃpūrayan nādair mahāmegharavopamaiḥ || asayaḥ śaktayo bhīmā gadāś cograpradarśanāḥ || divyaprabhāvāḥ prāsāś ca vidyutaś ca mahāprabhāḥ || tathaivāśanayas tatra cakrayuktā huḍāguḍāḥ || vāyusphoṭāḥ sanirghātā barhimeghanibhasvanāḥ || tatra nāgā mahākāyā jvalitāsyāḥ sudāruṇāḥ || sitābhrakūṭapratimāḥ saṃhatāś ca yathopalāḥ || daśa vājisahasrāṇi harīṇāṃ vātaraṃhasām || vahanti yaṃ netramuṣaṃ divyaṃ māyāmayaṃ ratham || tatrāpaśyan mahānīlaṃ vaijayantaṃ mahāprabham || dhvajam indīvaraśyāmaṃ vaṃśaṃ kanakabhūṣaṇam || tasmin rathe sthitaṃ sūtaṃ taptahemavibhūṣitam || dṛṣṭvā pārtho mahābāhur devam evānvatarkayat || tathā tarkayatas tasya phalgunasyātha mātaliḥ || saṃnataḥ praśrito bhūtvā vākyam arjunam abravīt || bho bho śakrātmaja śrīmāñ śakras tvāṃ draṣṭum icchati || ārohatu bhavāñ śīghraṃ ratham indrasya saṃmatam || āha mām amaraśreṣṭhaḥ pitā tava śatakratuḥ || kuntīsutam iha prāptaṃ paśyantu tridaśālayāḥ || eṣa śakraḥ parivṛto devair ṛṣigaṇais tathā || gandharvair apsarobhiś ca tvāṃ didṛkṣuḥ pratīkṣate || asmāl lokād devalokaṃ pākaśāsanaśāsanāt || āroha tvaṃ mayā sārdhaṃ labdhāstraḥ punar eṣyasi ||После ухода локапал Арджуна думает о колеснице Индры; приходит сияющая небесная колесница Матали с оружиями, змеями, знаменем Вайджаянта и десятью тысячами быстрых коней, и Матали зовёт Арджуну к Шакре.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Когда локапалы ушли, Партха стал думать о приходе колесницы царя богов. Пока Гудакеша размышлял, явилась великая сияющая колесница с Матали. Она рассеивала тьму в небе, словно разрывая облака, и наполняла стороны света громом. На ней были мечи, копья, палицы, прасы, молнии, громовые оружия, страшные змеи и знамя Вайджаянта. Десять тысяч зелёных коней, быстрых как ветер, влекли эту божественную колесницу. Увидев возничего в раскалённо-золотых украшениях, Арджуна подумал, что перед ним бог. Матали почтительно сказал: “Сын Шакры, отец твой желает видеть тебя. Взойди на колесницу Индры; боги, риши, гандхарвы и апсары ждут тебя. По повелению Пакашасаны поднимись со мной в мир богов; получив оружие, ты вернёшься”».

Commentary

Матали приходит не как соблазн небом, а как проводник к дальнейшему служению. Арджуна будет поднят выше земли, чтобы вернуться на землю подготовленным.

Version

faa0082be00c · published Jun 18, 2026, 4:25:03 AM UTC