Mahabharata 3.43.27-38

Devanāgarī

स तेनादित्यरूपेण दिव्येनाद्भुतकर्मणा ॥
ऊर्ध्वम् आचक्रमे धीमान् प्रहृष्टः कुरुनन्दनः ॥
सो ऽदर्शनपथं यात्वा मर्त्यानां भूमिचारिणाम् ॥
ददर्शाद्भुतरूपाणि विमानानि सहस्रशः ॥
न तत्र सूर्यः सोमो वा द्योतते न च पावकः ॥
स्वयैव प्रभया तत्र द्योतन्ते पुण्यलब्धया ॥
तारारूपाणि यानीह दृश्यन्ते द्युतिमन्ति वै ॥
दीपवद् विप्रकृष्टत्वाद् अणूनि सुमहान्त्य् अपि ॥
तानि तत्र प्रभास्वन्ति रूपवन्ति च पाण्डवः ॥
ददर्श स्वेषु धिष्ण्येषु दीप्तिमन्ति स्वयार्चिषा ॥
तत्र राजर्षयः सिद्धा वीराश् च निहता युधि ॥
तपसा च जितस्वर्गाः संपेतुः शतसंघशः ॥
गन्धर्वाणां सहस्राणि सूर्यज्वलनतेजसाम् ॥
गुह्यकानाम् ऋषीणां च तथैवाप्सरसां गणाः ॥
लोकान् आत्मप्रभान् पश्यन् फल्गुनो विस्मयान्वितः ॥
पप्रच्छ मातलिं प्रीत्या स चाप्य् एनम् उवाच ह ॥
एते सुकृतिनः पार्थ स्वेषु धिष्ण्येष्व् अवस्थिताः ॥
यान् दृष्टवान् असि विभो तारारूपाणि भूतले ॥
ततो ऽपश्यत् स्थितं द्वारि सितं वैजयिनं गजम् ॥
ऐरावतं चतुर्दन्तं कैलासम् इव शृङ्गिणम् ॥
स सिद्धमार्गम् आक्रम्य कुरुपाण्डवसत्तमः ॥
व्यरोचत यथा पूर्वं मान्धाता पार्थिवोत्तमः ॥
अतिचक्राम लोकान् स राज्ञां राजीवलोचनः ॥
ततो ददर्श शक्रस्य पुरीं ताम् अमरावतीम् ॥

Transliteration (IAST)

sa tenādityarūpeṇa divyenādbhutakarmaṇā ||
ūrdhvam ācakrame dhīmān prahṛṣṭaḥ kurunandanaḥ ||
so 'darśanapathaṃ yātvā martyānāṃ bhūmicāriṇām ||
dadarśādbhutarūpāṇi vimānāni sahasraśaḥ ||
na tatra sūryaḥ somo vā dyotate na ca pāvakaḥ ||
svayaiva prabhayā tatra dyotante puṇyalabdhayā ||
tārārūpāṇi yānīha dṛśyante dyutimanti vai ||
dīpavad viprakṛṣṭatvād aṇūni sumahānty api ||
tāni tatra prabhāsvanti rūpavanti ca pāṇḍavaḥ ||
dadarśa sveṣu dhiṣṇyeṣu dīptimanti svayārciṣā ||
tatra rājarṣayaḥ siddhā vīrāś ca nihatā yudhi ||
tapasā ca jitasvargāḥ saṃpetuḥ śatasaṃghaśaḥ ||
gandharvāṇāṃ sahasrāṇi sūryajvalanatejasām ||
guhyakānām ṛṣīṇāṃ ca tathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ ||
lokān ātmaprabhān paśyan phalguno vismayānvitaḥ ||
papraccha mātaliṃ prītyā sa cāpy enam uvāca ha ||
ete sukṛtinaḥ pārtha sveṣu dhiṣṇyeṣv avasthitāḥ ||
yān dṛṣṭavān asi vibho tārārūpāṇi bhūtale ||
tato 'paśyat sthitaṃ dvāri sitaṃ vaijayinaṃ gajam ||
airāvataṃ caturdantaṃ kailāsam iva śṛṅgiṇam ||
sa siddhamārgam ākramya kurupāṇḍavasattamaḥ ||
vyarocata yathā pūrvaṃ māndhātā pārthivottamaḥ ||
aticakrāma lokān sa rājñāṃ rājīvalocanaḥ ||
tato dadarśa śakrasya purīṃ tām amarāvatīm ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

स तेनादित्यरूपेण दिव्येनाद्भुतकर्मणा ॥ ऊर्ध्वम् आचक्रमे धीमान् प्रहृष्टः कुरुनन्दनः ॥ सो ऽदर्शनपथं यात्वा मर्त्यानां भूमिचारिणाम् ॥ ददर्शाद्भुतरूपाणि विमानानि सहस्रशः ॥ न तत्र सूर्यः सोमो वा द्योतते न च पावकः ॥ स्वयैव प्रभया तत्र द्योतन्ते पुण्यलब्धया ॥ तारारूपाणि यानीह दृश्यन्ते द्युतिमन्ति वै ॥ दीपवद् विप्रकृष्टत्वाद् अणूनि सुमहान्त्य् अपि ॥ तानि तत्र प्रभास्वन्ति रूपवन्ति च पाण्डवः ॥ ददर्श स्वेषु धिष्ण्येषु दीप्तिमन्ति स्वयार्चिषा ॥ तत्र राजर्षयः सिद्धा वीराश् च निहता युधि ॥ तपसा च जितस्वर्गाः संपेतुः शतसंघशः ॥ गन्धर्वाणां सहस्राणि सूर्यज्वलनतेजसाम् ॥ गुह्यकानाम् ऋषीणां च तथैवाप्सरसां गणाः ॥ लोकान् आत्मप्रभान् पश्यन् फल्गुनो विस्मयान्वितः ॥ पप्रच्छ मातलिं प्रीत्या स चाप्य् एनम् उवाच ह ॥ एते सुकृतिनः पार्थ स्वेषु धिष्ण्येष्व् अवस्थिताः ॥ यान् दृष्टवान् असि विभो तारारूपाणि भूतले ॥ ततो ऽपश्यत् स्थितं द्वारि सितं वैजयिनं गजम् ॥ ऐरावतं चतुर्दन्तं कैलासम् इव शृङ्गिणम् ॥ स सिद्धमार्गम् आक्रम्य कुरुपाण्डवसत्तमः ॥ व्यरोचत यथा पूर्वं मान्धाता पार्थिवोत्तमः ॥ अतिचक्राम लोकान् स राज्ञां राजीवलोचनः ॥ ततो ददर्श शक्रस्य पुरीं ताम् अमरावतीम् ॥sa tenādityarūpeṇa divyenādbhutakarmaṇā || ūrdhvam ācakrame dhīmān prahṛṣṭaḥ kurunandanaḥ || so 'darśanapathaṃ yātvā martyānāṃ bhūmicāriṇām || dadarśādbhutarūpāṇi vimānāni sahasraśaḥ || na tatra sūryaḥ somo vā dyotate na ca pāvakaḥ || svayaiva prabhayā tatra dyotante puṇyalabdhayā || tārārūpāṇi yānīha dṛśyante dyutimanti vai || dīpavad viprakṛṣṭatvād aṇūni sumahānty api || tāni tatra prabhāsvanti rūpavanti ca pāṇḍavaḥ || dadarśa sveṣu dhiṣṇyeṣu dīptimanti svayārciṣā || tatra rājarṣayaḥ siddhā vīrāś ca nihatā yudhi || tapasā ca jitasvargāḥ saṃpetuḥ śatasaṃghaśaḥ || gandharvāṇāṃ sahasrāṇi sūryajvalanatejasām || guhyakānām ṛṣīṇāṃ ca tathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ || lokān ātmaprabhān paśyan phalguno vismayānvitaḥ || papraccha mātaliṃ prītyā sa cāpy enam uvāca ha || ete sukṛtinaḥ pārtha sveṣu dhiṣṇyeṣv avasthitāḥ || yān dṛṣṭavān asi vibho tārārūpāṇi bhūtale || tato 'paśyat sthitaṃ dvāri sitaṃ vaijayinaṃ gajam || airāvataṃ caturdantaṃ kailāsam iva śṛṅgiṇam || sa siddhamārgam ākramya kurupāṇḍavasattamaḥ || vyarocata yathā pūrvaṃ māndhātā pārthivottamaḥ || aticakrāma lokān sa rājñāṃ rājīvalocanaḥ || tato dadarśa śakrasya purīṃ tām amarāvatīm ||Арджуна поднимается на солнечноподобной колеснице за пределы земного зрения, видит сияющие миры и виманы, где праведники светятся своей заслугой, спрашивает Матали и затем видит Айравату и город Индры Амаравати.

Translation

На этой солнечноподобной, дивной колеснице мудрый Курунандана радостно поднялся вверх. Оказавшись вне зрения смертных, ходящих по земле, он увидел тысячи чудесных виман. Там не светят ни солнце, ни месяц, ни огонь: существа сияют собственной светозарностью, добытой благими делами. То, что на земле кажется маленькими звёздами из-за расстояния, там он увидел как великие, прекрасные, самосияющие обители. Там пребывали раджарши, сиддхи, герои, павшие в бою, и те, кто завоевал небо аскезой; были гандхарвы, гухьяки, риши и сонмы апсар. Увидев самосияющие миры, Пхалгуна с изумлением спросил Матали, и тот объяснил: “Это благочестивые, которых ты видел с земли как звёзды”. Затем Арджуна увидел у ворот белого четырёхбивневого Айравату, подобного рогатому Кайласу, прошёл путём сиддхов и увидел город Шакры — Амаравати».

Commentary

Небо раскрывает плод кармы как свет. То, что издалека кажется малым, вблизи оказывается целым миром: ограниченное человеческое зрение не измеряет истинную величину заслуги.

Version

178cb5f8025e · published Jun 18, 2026, 4:25:03 AM UTC