Mahabharata 3.44.28-32

Devanāgarī

तत्र स्म गाथा गायन्ति साम्ना परमवल्गुना ॥
गन्धर्वास् तुम्बुरुश्रेष्ठाः कुशला गीतसामसु ॥
घृताची मेनका रम्भा पूर्वचित्तिः स्वयंप्रभा ॥
उर्वशी मिश्रकेशी च डुण्डुर् गौरी वरूथिनी ॥
गोपाली सहजन्या च कुम्भयोनिः प्रजागरा ॥
चित्रसेना चित्रलेखा सहा च मधुरस्वरा ॥
एताश् चान्याश् च ननृतुस् तत्र तत्र वराङ्गनाः ॥
चित्तप्रमथने युक्ताः सिद्धानां पद्मलोचनाः ॥
महाकटितटश्रोण्यः कम्पमानैः पयोधरैः ॥
कटाक्षहावमाधुर्यैश् चेतोबुद्धिमनोहराः ॥

Transliteration (IAST)

tatra sma gāthā gāyanti sāmnā paramavalgunā ||
gandharvās tumburuśreṣṭhāḥ kuśalā gītasāmasu ||
ghṛtācī menakā rambhā pūrvacittiḥ svayaṃprabhā ||
urvaśī miśrakeśī ca ḍuṇḍur gaurī varūthinī ||
gopālī sahajanyā ca kumbhayoniḥ prajāgarā ||
citrasenā citralekhā sahā ca madhurasvarā ||
etāś cānyāś ca nanṛtus tatra tatra varāṅganāḥ ||
cittapramathane yuktāḥ siddhānāṃ padmalocanāḥ ||
mahākaṭitaṭaśroṇyaḥ kampamānaiḥ payodharaiḥ ||
kaṭākṣahāvamādhuryaiś cetobuddhimanoharāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

तत्र स्म गाथा गायन्ति साम्ना परमवल्गुना ॥ गन्धर्वास् तुम्बुरुश्रेष्ठाः कुशला गीतसामसु ॥ घृताची मेनका रम्भा पूर्वचित्तिः स्वयंप्रभा ॥ उर्वशी मिश्रकेशी च डुण्डुर् गौरी वरूथिनी ॥ गोपाली सहजन्या च कुम्भयोनिः प्रजागरा ॥ चित्रसेना चित्रलेखा सहा च मधुरस्वरा ॥ एताश् चान्याश् च ननृतुस् तत्र तत्र वराङ्गनाः ॥ चित्तप्रमथने युक्ताः सिद्धानां पद्मलोचनाः ॥ महाकटितटश्रोण्यः कम्पमानैः पयोधरैः ॥ कटाक्षहावमाधुर्यैश् चेतोबुद्धिमनोहराः ॥tatra sma gāthā gāyanti sāmnā paramavalgunā || gandharvās tumburuśreṣṭhāḥ kuśalā gītasāmasu || ghṛtācī menakā rambhā pūrvacittiḥ svayaṃprabhā || urvaśī miśrakeśī ca ḍuṇḍur gaurī varūthinī || gopālī sahajanyā ca kumbhayoniḥ prajāgarā || citrasenā citralekhā sahā ca madhurasvarā || etāś cānyāś ca nanṛtus tatra tatra varāṅganāḥ || cittapramathane yuktāḥ siddhānāṃ padmalocanāḥ || mahākaṭitaṭaśroṇyaḥ kampamānaiḥ payodharaiḥ || kaṭākṣahāvamādhuryaiś cetobuddhimanoharāḥ ||В собрании поют гандхарвы во главе с Тумбуру, танцуют Гхритачи, Менака, Рамбха, Урваши, Мишракеши, Читрасена, Читралекха и другие апсары, чарующие ум и разум.

Translation

Там гандхарвы во главе с Тумбуру, искусные в пении и саманах, пели прекрасные мелодии. Гхритачи, Менака, Рамбха, Пурвачитти, Сваямпрабха, Урваши, Мишракеши, Дундур, Гаури, Варутхини, Гопали, Сахаджанья, Кумбхайони, Праджагара, Читрасена, Читралекха, Саха, Мадхурасвара и многие другие прекрасные женщины танцевали повсюду. Лотосоокие, с изящными движениями, взглядами и улыбками, они были способны пленять ум и разум сиддхов.

Commentary

Небесная красота не скрыта от Арджуны, но его путь не сводится к наслаждению. Он видит богатство Индры как часть мира, где искусство тоже служит высшему порядку.

Version

18451a854a9b · published Jun 18, 2026, 4:25:03 AM UTC