Mahabharata 3.45.1-8

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
ततो देवाः सगन्धर्वाः समादायार्घ्यम् उत्तमम् ॥
शक्रस्य मतम् आज्ञाय पार्थम् आनर्चुर् अञ्जसा ॥
पाद्यम् आचमनीयं च प्रतिग्राह्य नृपात्मजम् ॥
प्रवेशयाम् आसुर् अथो पुरंदरनिवेशनम् ॥
एवं संपूजितो जिष्णुर् उवास भवने पितुः ॥
उपशिक्षन् महास्त्राणि ससंहाराणि पाण्डवः ॥
शक्रस्य हस्ताद् दयितं वज्रम् अस्त्रं दुरुत्सहम् ॥
अशनीश् च महानादा मेघबर्हिणलक्षणाः ॥
गृहीतास्त्रस् तु कौन्तेयो भ्रातॄन् सस्मार पाण्डवः ॥
पुरंदरनियोगाच् च पञ्चाब्दम् अवसत् सुखी ॥
ततः शक्रो ऽब्रवीत् पार्थं कृतास्त्रं काल आगते ॥
नृत्तं गीतं च कौन्तेय चित्रसेनाद् अवाप्नुहि ॥
वादित्रं देवविहितं नृलोके यन् न विद्यते ॥
तद् अर्जयस्व कौन्तेय श्रेयो वै ते भविष्यति ॥
सखायं प्रददौ चास्य चित्रसेनं पुरंदरः ॥
स तेन सह संगम्य रेमे पार्थो निरामयः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tato devāḥ sagandharvāḥ samādāyārghyam uttamam ||
śakrasya matam ājñāya pārtham ānarcur añjasā ||
pādyam ācamanīyaṃ ca pratigrāhya nṛpātmajam ||
praveśayām āsur atho puraṃdaraniveśanam ||
evaṃ saṃpūjito jiṣṇur uvāsa bhavane pituḥ ||
upaśikṣan mahāstrāṇi sasaṃhārāṇi pāṇḍavaḥ ||
śakrasya hastād dayitaṃ vajram astraṃ durutsaham ||
aśanīś ca mahānādā meghabarhiṇalakṣaṇāḥ ||
gṛhītāstras tu kaunteyo bhrātṝn sasmāra pāṇḍavaḥ ||
puraṃdaraniyogāc ca pañcābdam avasat sukhī ||
tataḥ śakro 'bravīt pārthaṃ kṛtāstraṃ kāla āgate ||
nṛttaṃ gītaṃ ca kaunteya citrasenād avāpnuhi ||
vāditraṃ devavihitaṃ nṛloke yan na vidyate ||
tad arjayasva kaunteya śreyo vai te bhaviṣyati ||
sakhāyaṃ pradadau cāsya citrasenaṃ puraṃdaraḥ ||
sa tena saha saṃgamya reme pārtho nirāmayaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच ततो देवाः सगन्धर्वाः समादायार्घ्यम् उत्तमम् ॥ शक्रस्य मतम् आज्ञाय पार्थम् आनर्चुर् अञ्जसा ॥ पाद्यम् आचमनीयं च प्रतिग्राह्य नृपात्मजम् ॥ प्रवेशयाम् आसुर् अथो पुरंदरनिवेशनम् ॥ एवं संपूजितो जिष्णुर् उवास भवने पितुः ॥ उपशिक्षन् महास्त्राणि ससंहाराणि पाण्डवः ॥ शक्रस्य हस्ताद् दयितं वज्रम् अस्त्रं दुरुत्सहम् ॥ अशनीश् च महानादा मेघबर्हिणलक्षणाः ॥ गृहीतास्त्रस् तु कौन्तेयो भ्रातॄन् सस्मार पाण्डवः ॥ पुरंदरनियोगाच् च पञ्चाब्दम् अवसत् सुखी ॥ ततः शक्रो ऽब्रवीत् पार्थं कृतास्त्रं काल आगते ॥ नृत्तं गीतं च कौन्तेय चित्रसेनाद् अवाप्नुहि ॥ वादित्रं देवविहितं नृलोके यन् न विद्यते ॥ तद् अर्जयस्व कौन्तेय श्रेयो वै ते भविष्यति ॥ सखायं प्रददौ चास्य चित्रसेनं पुरंदरः ॥ स तेन सह संगम्य रेमे पार्थो निरामयः ॥vaiśaṃpāyana uvāca tato devāḥ sagandharvāḥ samādāyārghyam uttamam || śakrasya matam ājñāya pārtham ānarcur añjasā || pādyam ācamanīyaṃ ca pratigrāhya nṛpātmajam || praveśayām āsur atho puraṃdaraniveśanam || evaṃ saṃpūjito jiṣṇur uvāsa bhavane pituḥ || upaśikṣan mahāstrāṇi sasaṃhārāṇi pāṇḍavaḥ || śakrasya hastād dayitaṃ vajram astraṃ durutsaham || aśanīś ca mahānādā meghabarhiṇalakṣaṇāḥ || gṛhītāstras tu kaunteyo bhrātṝn sasmāra pāṇḍavaḥ || puraṃdaraniyogāc ca pañcābdam avasat sukhī || tataḥ śakro 'bravīt pārthaṃ kṛtāstraṃ kāla āgate || nṛttaṃ gītaṃ ca kaunteya citrasenād avāpnuhi || vāditraṃ devavihitaṃ nṛloke yan na vidyate || tad arjayasva kaunteya śreyo vai te bhaviṣyati || sakhāyaṃ pradadau cāsya citrasenaṃ puraṃdaraḥ || sa tena saha saṃgamya reme pārtho nirāmayaḥ ||Боги и гандхарвы почитают Арджуну, вводят в дом Индры; он живёт там, изучает великие оружия с их отзывом, получает ваджру и молнии, вспоминает братьев и учится у Читрасены музыке и танцу.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Боги с гандхарвами, узнав волю Шакры, принесли лучший аргхья и почтили Партху. Они дали царскому сыну падью и воду для ачаманы и ввели его в обитель Пурандары. Так почтённый Джишну жил в доме отца, изучая великие оружия вместе с их отзывом. Из руки Шакры он получил любимую, невыносимую ваджру и громовые молнии, гремящие как облака и крики павлинов. Получив оружия, Каунтея вспоминал братьев, но по велению Пурандары счастливо прожил там пять лет. Когда время пришло, Шакра велел ему принять от Читрасены танец, пение и божественную музыку, неведомую в мире людей, ибо это принесёт ему благо. Пурандара дал ему Читрасену в друзья, и Партха без печали проводил время с ним».

Commentary

Даже музыка и танец становятся частью подготовки Арджуны. Дхарма требует не узкой воинской силы, а полноты владения собой, чувствами и культурой небесного порядка.

Version

f2f40d3c63a2 · published Jun 18, 2026, 4:25:03 AM UTC