Mahabharata 3.45.29-36

Devanāgarī

भवांश् चास्मन्नियोगेन यातु तावन् महीतलम् ॥
काम्यके द्रक्ष्यसे वीरं निवसन्तं युधिष्ठिरम् ॥
स वाच्यो मम संदेशाद् धर्मात्मा सत्यसंगरः ॥
नोत्कण्ठा फल्गुने कार्या कृतास्त्रः शीघ्रम् एष्यति ॥
नाशुद्धबाहुवीर्येण नाकृतास्त्रेण वा रणे ॥
भीष्मद्रोणादयो युद्धे शक्याः प्रतिसमासितुम् ॥
गृहीतास्त्रो गुडाकेशो महाबाहुर् महामनाः ॥
नृत्तवादित्रगीतानां दिव्यानां पारम् एयिवान् ॥
भवान् अपि विविक्तानि तीर्थानि मनुजेश्वर ॥
भ्रातृभिः सहितः सर्वैर् द्रष्टुम् अर्हत्य् अरिंदम ॥
तीर्थेष्व् आप्लुत्य पुण्येषु विपाप्मा विगतज्वरः ॥
राज्यं भोक्ष्यसि राजेन्द्र सुखी विगतकल्मषः ॥
भवांश् चैनं द्विजश्रेष्ठ पर्यटन्तं महीतले ॥
त्रातुम् अर्हति विप्राग्र्य तपोबलसमन्वितः ॥
गिरिदुर्गेषु हि सदा देशेषु विषमेषु च ॥
वसन्ति राक्षसा रौद्रास् तेभ्यो रक्षेत् सदा भवान् ॥

Transliteration (IAST)

bhavāṃś cāsmanniyogena yātu tāvan mahītalam ||
kāmyake drakṣyase vīraṃ nivasantaṃ yudhiṣṭhiram ||
sa vācyo mama saṃdeśād dharmātmā satyasaṃgaraḥ ||
notkaṇṭhā phalgune kāryā kṛtāstraḥ śīghram eṣyati ||
nāśuddhabāhuvīryeṇa nākṛtāstreṇa vā raṇe ||
bhīṣmadroṇādayo yuddhe śakyāḥ pratisamāsitum ||
gṛhītāstro guḍākeśo mahābāhur mahāmanāḥ ||
nṛttavāditragītānāṃ divyānāṃ pāram eyivān ||
bhavān api viviktāni tīrthāni manujeśvara ||
bhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvair draṣṭum arhaty ariṃdama ||
tīrtheṣv āplutya puṇyeṣu vipāpmā vigatajvaraḥ ||
rājyaṃ bhokṣyasi rājendra sukhī vigatakalmaṣaḥ ||
bhavāṃś cainaṃ dvijaśreṣṭha paryaṭantaṃ mahītale ||
trātum arhati viprāgrya tapobalasamanvitaḥ ||
giridurgeṣu hi sadā deśeṣu viṣameṣu ca ||
vasanti rākṣasā raudrās tebhyo rakṣet sadā bhavān ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

भवांश् चास्मन्नियोगेन यातु तावन् महीतलम् ॥ काम्यके द्रक्ष्यसे वीरं निवसन्तं युधिष्ठिरम् ॥ स वाच्यो मम संदेशाद् धर्मात्मा सत्यसंगरः ॥ नोत्कण्ठा फल्गुने कार्या कृतास्त्रः शीघ्रम् एष्यति ॥ नाशुद्धबाहुवीर्येण नाकृतास्त्रेण वा रणे ॥ भीष्मद्रोणादयो युद्धे शक्याः प्रतिसमासितुम् ॥ गृहीतास्त्रो गुडाकेशो महाबाहुर् महामनाः ॥ नृत्तवादित्रगीतानां दिव्यानां पारम् एयिवान् ॥ भवान् अपि विविक्तानि तीर्थानि मनुजेश्वर ॥ भ्रातृभिः सहितः सर्वैर् द्रष्टुम् अर्हत्य् अरिंदम ॥ तीर्थेष्व् आप्लुत्य पुण्येषु विपाप्मा विगतज्वरः ॥ राज्यं भोक्ष्यसि राजेन्द्र सुखी विगतकल्मषः ॥ भवांश् चैनं द्विजश्रेष्ठ पर्यटन्तं महीतले ॥ त्रातुम् अर्हति विप्राग्र्य तपोबलसमन्वितः ॥ गिरिदुर्गेषु हि सदा देशेषु विषमेषु च ॥ वसन्ति राक्षसा रौद्रास् तेभ्यो रक्षेत् सदा भवान् ॥bhavāṃś cāsmanniyogena yātu tāvan mahītalam || kāmyake drakṣyase vīraṃ nivasantaṃ yudhiṣṭhiram || sa vācyo mama saṃdeśād dharmātmā satyasaṃgaraḥ || notkaṇṭhā phalgune kāryā kṛtāstraḥ śīghram eṣyati || nāśuddhabāhuvīryeṇa nākṛtāstreṇa vā raṇe || bhīṣmadroṇādayo yuddhe śakyāḥ pratisamāsitum || gṛhītāstro guḍākeśo mahābāhur mahāmanāḥ || nṛttavāditragītānāṃ divyānāṃ pāram eyivān || bhavān api viviktāni tīrthāni manujeśvara || bhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvair draṣṭum arhaty ariṃdama || tīrtheṣv āplutya puṇyeṣu vipāpmā vigatajvaraḥ || rājyaṃ bhokṣyasi rājendra sukhī vigatakalmaṣaḥ || bhavāṃś cainaṃ dvijaśreṣṭha paryaṭantaṃ mahītale || trātum arhati viprāgrya tapobalasamanvitaḥ || giridurgeṣu hi sadā deśeṣu viṣameṣu ca || vasanti rākṣasā raudrās tebhyo rakṣet sadā bhavān ||Индра посылает Ломашу на землю к Юдхиштхире, велит сказать не тосковать об Арджуне, который скоро вернётся с оружием, и советует Пандавам посещать святые места под защитой Ломаши.

Translation

Индра продолжил: «А ты по нашему велению отправляйся на землю. В Камьяке ты увидишь героя Юдхиштхиру. Передай этому правдивому царю дхармы мой наказ: пусть он не тоскует о Пхалгуне; тот, получив оружие, скоро вернётся. Без очищенной силы рук и без полученного оружия невозможно в бою противостоять Бхишме, Дроне и другим. Гудакеша уже получил оружия и достиг предела в божественном танце, музыке и пении. А ты, царь людей, вместе с братьями должен увидеть уединённые тиртхи. Омывшись в святых местах, свободный от греха и жара, ты счастливым и очищенным будешь править царством. Ты же, лучший из дваждырождённых, силой аскезы должен охранять его, пока он странствует по земле: в горных крепостях и трудных местах живут страшные ракшасы».

Commentary

Индра не просто утешает Юдхиштхиру, а направляет изгнание в паломничество. Ожидание Арджуны должно стать временем очищения, а не бесплодной скорби.

Version

c40a16d801a8 · published Jun 18, 2026, 4:25:03 AM UTC