Mahabharata 3.48.17-26

Devanāgarī

या सा समृद्धिः पार्थानाम् इन्द्रप्रस्थे बभूव ह ॥
राजसूये मया दृष्टा नृपैर् अन्यैः सुदुर्लभा ॥
यत्र सर्वान् महीपालाञ् शस्त्रतेजोभयार्दितान् ॥
सवङ्गाङ्गान् सपौण्ड्रोड्रान् सचोलद्रविडान्धकान् ॥
सागरानूपगांश् चैव ये च पत्तनवासिनः ॥
सिंहलान् बर्बरान् म्लेच्छान् ये च जाङ्गलवासिनः ॥
पश्चिमानि च राज्यानि शतशः सागरान्तिकान् ॥
पह्लवान् दरदान् सर्वान् किरातान् यवनाञ् शकान् ॥
हारहूणांश् च चीनांश् च तुखारान् सैन्धवांस् तथा ॥
जागुडान् रमठान् मुण्डान् स्त्रीराज्यान् अथ तङ्गणान् ॥
एते चान्ये च बहवो ये च ते भरतर्षभ ॥
आगतान् अहम् अद्राक्षं यज्ञे ते परिवेषकान् ॥
सा ते समृद्धिर् यैर् आत्ता चपला प्रतिसारिणी ॥
आदाय जीवितं तेषाम् आहरिष्यामि ताम् अहम् ॥
रामेण सह कौरव्य भीमार्जुनयमैस् तथा ॥
अक्रूरगदसाम्बैश् च प्रद्युम्नेनाहुकेन च ॥
धृष्टद्युम्नेन वीरेण शिशुपालात्मजेन च ॥
दुर्योधनं रणे हत्वा सद्यः कर्णं च भारत ॥
दुःशासनं सौबलेयं यश् चान्यः प्रतियोत्स्यते ॥
ततस् त्वं हास्तिनपुरे भ्रातृभिः सहितो वसन् ॥
धार्तराष्ट्रीं श्रियं प्राप्य प्रशाधि पृथिवीम् इमाम् ॥

Transliteration (IAST)

yā sā samṛddhiḥ pārthānām indraprasthe babhūva ha ||
rājasūye mayā dṛṣṭā nṛpair anyaiḥ sudurlabhā ||
yatra sarvān mahīpālāñ śastratejobhayārditān ||
savaṅgāṅgān sapauṇḍroḍrān sacoladraviḍāndhakān ||
sāgarānūpagāṃś caiva ye ca pattanavāsinaḥ ||
siṃhalān barbarān mlecchān ye ca jāṅgalavāsinaḥ ||
paścimāni ca rājyāni śataśaḥ sāgarāntikān ||
pahlavān daradān sarvān kirātān yavanāñ śakān ||
hārahūṇāṃś ca cīnāṃś ca tukhārān saindhavāṃs tathā ||
jāguḍān ramaṭhān muṇḍān strīrājyān atha taṅgaṇān ||
ete cānye ca bahavo ye ca te bharatarṣabha ||
āgatān aham adrākṣaṃ yajñe te pariveṣakān ||
sā te samṛddhir yair āttā capalā pratisāriṇī ||
ādāya jīvitaṃ teṣām āhariṣyāmi tām aham ||
rāmeṇa saha kauravya bhīmārjunayamais tathā ||
akrūragadasāmbaiś ca pradyumnenāhukena ca ||
dhṛṣṭadyumnena vīreṇa śiśupālātmajena ca ||
duryodhanaṃ raṇe hatvā sadyaḥ karṇaṃ ca bhārata ||
duḥśāsanaṃ saubaleyaṃ yaś cānyaḥ pratiyotsyate ||
tatas tvaṃ hāstinapure bhrātṛbhiḥ sahito vasan ||
dhārtarāṣṭrīṃ śriyaṃ prāpya praśādhi pṛthivīm imām ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

या सा समृद्धिः पार्थानाम् इन्द्रप्रस्थे बभूव ह ॥ राजसूये मया दृष्टा नृपैर् अन्यैः सुदुर्लभा ॥ यत्र सर्वान् महीपालाञ् शस्त्रतेजोभयार्दितान् ॥ सवङ्गाङ्गान् सपौण्ड्रोड्रान् सचोलद्रविडान्धकान् ॥ सागरानूपगांश् चैव ये च पत्तनवासिनः ॥ सिंहलान् बर्बरान् म्लेच्छान् ये च जाङ्गलवासिनः ॥ पश्चिमानि च राज्यानि शतशः सागरान्तिकान् ॥ पह्लवान् दरदान् सर्वान् किरातान् यवनाञ् शकान् ॥ हारहूणांश् च चीनांश् च तुखारान् सैन्धवांस् तथा ॥ जागुडान् रमठान् मुण्डान् स्त्रीराज्यान् अथ तङ्गणान् ॥ एते चान्ये च बहवो ये च ते भरतर्षभ ॥ आगतान् अहम् अद्राक्षं यज्ञे ते परिवेषकान् ॥ सा ते समृद्धिर् यैर् आत्ता चपला प्रतिसारिणी ॥ आदाय जीवितं तेषाम् आहरिष्यामि ताम् अहम् ॥ रामेण सह कौरव्य भीमार्जुनयमैस् तथा ॥ अक्रूरगदसाम्बैश् च प्रद्युम्नेनाहुकेन च ॥ धृष्टद्युम्नेन वीरेण शिशुपालात्मजेन च ॥ दुर्योधनं रणे हत्वा सद्यः कर्णं च भारत ॥ दुःशासनं सौबलेयं यश् चान्यः प्रतियोत्स्यते ॥ ततस् त्वं हास्तिनपुरे भ्रातृभिः सहितो वसन् ॥ धार्तराष्ट्रीं श्रियं प्राप्य प्रशाधि पृथिवीम् इमाम् ॥yā sā samṛddhiḥ pārthānām indraprasthe babhūva ha || rājasūye mayā dṛṣṭā nṛpair anyaiḥ sudurlabhā || yatra sarvān mahīpālāñ śastratejobhayārditān || savaṅgāṅgān sapauṇḍroḍrān sacoladraviḍāndhakān || sāgarānūpagāṃś caiva ye ca pattanavāsinaḥ || siṃhalān barbarān mlecchān ye ca jāṅgalavāsinaḥ || paścimāni ca rājyāni śataśaḥ sāgarāntikān || pahlavān daradān sarvān kirātān yavanāñ śakān || hārahūṇāṃś ca cīnāṃś ca tukhārān saindhavāṃs tathā || jāguḍān ramaṭhān muṇḍān strīrājyān atha taṅgaṇān || ete cānye ca bahavo ye ca te bharatarṣabha || āgatān aham adrākṣaṃ yajñe te pariveṣakān || sā te samṛddhir yair āttā capalā pratisāriṇī || ādāya jīvitaṃ teṣām āhariṣyāmi tām aham || rāmeṇa saha kauravya bhīmārjunayamais tathā || akrūragadasāmbaiś ca pradyumnenāhukena ca || dhṛṣṭadyumnena vīreṇa śiśupālātmajena ca || duryodhanaṃ raṇe hatvā sadyaḥ karṇaṃ ca bhārata || duḥśāsanaṃ saubaleyaṃ yaś cānyaḥ pratiyotsyate || tatas tvaṃ hāstinapure bhrātṛbhiḥ sahito vasan || dhārtarāṣṭrīṃ śriyaṃ prāpya praśādhi pṛthivīm imām ||Кришна вспоминает величие раджасуи Юдхиштхиры и обещает вернуть эту славу, убив Дурьодхану, Карну, Духшасану, Саубалу и всех противников вместе с Рамой, Бхимой, Арджуной, близнецами, Вришни и Панчалами.

Translation

Кришна сказал: «То богатство Партхов, которое я видел в Индрапрастхе на раджасуе, было трудно достижимо другим царям. Туда приходили правители Ванги, Анги, Паундры, Одры, Чолы, Дравиды, Андхаки, жители морских берегов и городов, сингхалы, варвары, млеччхи, лесные племена, западные царства, пахлавы, дарады, кираты, яваны, шаки, хары, хуны, китайцы, тухары, саиндхавы, джагуды, раматхи, мунданы, страны женщин, танганы и многие другие — все они служили на твоей жертве. Ту славу, которую отняли у тебя непостоянные враги, я верну, забрав их жизни. Вместе с Рамой, Бхимой, Арджуной, близнецами, Акрурой, Гадой, Самбой, Прадьюмной, Ахукой, героем Дхриштадьюмной и сыном Шишупалы я убью в бою Дурьодхану, Карну, Духшасану, Саубалею и всякого, кто выступит против. Затем ты, живя в Хастинапуре с братьями, получишь богатство Дхритараштровичей и будешь править землёй».

Commentary

Кришна не просто утешает, а принимает сторону оскорблённой дхармы. Его обещание возвращает Юдхиштхире перспективу: потерянная слава будет восстановлена через праведный срок и праведную силу.

Version

d11715776f65 · published Jun 18, 2026, 4:25:03 AM UTC