Mahabharata 3.48.27-39

Devanāgarī

अथैनम् अब्रवीद् राजा तस्मिन् वीरसमागमे ॥
शृण्वत्सु तेषु सर्वेषु धृष्टद्युम्नमुखेषु च ॥
प्रतिगृह्णामि ते वाचं सत्याम् एतां जनार्दन ॥
अमित्रान् मे महाबाहो सानुबन्धान् हनिष्यसि ॥
वर्षात् त्रयोदशाद् ऊर्ध्वं सत्यं मां कुरु केशव ॥
प्रतिज्ञातो वने वासो राजमध्ये मया ह्य् अयम् ॥
तद् धर्मराजवचनं प्रतिश्रुत्य सभासदः ॥
धृष्टद्युम्नपुरोगास् ते शमयाम् आसुर् अञ्जसा ॥
केशवं मधुरैर् वाक्यैः कालयुक्तैर् अमर्षितम् ॥
पाञ्चालीं चाहुर् अक्लिष्टां वासुदेवस्य शृण्वतः ॥
दुर्योधनस् तव क्रोधाद् देवि त्यक्ष्यति जीवितम् ॥
प्रतिजानीम ते सत्यं मा शुचो वरवर्णिनि ॥
ये स्म ते कुपितां कृष्णे दृष्ट्वा त्वां प्राहसंस् तदा ॥
मांसानि तेषां खादन्तो हसिष्यन्ति मृगद्विजाः ॥
पास्यन्ति रुधिरं तेषां गृध्रा गोमायवस् तथा ॥
उत्तमाङ्गानि कर्षन्तो यैस् त्वं कृष्टा सभातले ॥
तेषां द्रक्ष्यसि पाञ्चालि गात्राणि पृथिवीतले ॥
क्रव्यादैः कृष्यमाणानि भक्ष्यमाणानि चासकृत् ॥
परिक्लिष्टासि यैस् तत्र यैश् चापि समुपेक्षिता ॥
तेषाम् उत्कृत्तशिरसां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥
एवं बहुविधा वाचस् तदोचुः पुरुषर्षभाः ॥
सर्वे तेजस्विनः शूराः सर्वे चाहतलक्षणाः ॥
ते धर्मराजेन वृता वर्षाद् ऊर्ध्वं त्रयोदशात् ॥
पुरस्कृत्योपयास्यन्ति वासुदेवं महारथाः ॥
रामश् च कृष्णश् च धनंजयश् च; प्रद्युम्नसाम्बौ युयुधानभीमौ ॥
माद्रीसुतौ केकयराजपुत्राः; पाञ्चालपुत्राः सह धर्मराज्ञा ॥
एतान् सर्वांल् लोकवीरान् अजेयान्; महात्मनः सानुबन्धान् ससैन्यान् ॥
को जीवितार्थी समरे प्रत्युदीयात्; क्रुद्धान् सिंहान् केसरिणो यथैव ॥

Transliteration (IAST)

athainam abravīd rājā tasmin vīrasamāgame ||
śṛṇvatsu teṣu sarveṣu dhṛṣṭadyumnamukheṣu ca ||
pratigṛhṇāmi te vācaṃ satyām etāṃ janārdana ||
amitrān me mahābāho sānubandhān haniṣyasi ||
varṣāt trayodaśād ūrdhvaṃ satyaṃ māṃ kuru keśava ||
pratijñāto vane vāso rājamadhye mayā hy ayam ||
tad dharmarājavacanaṃ pratiśrutya sabhāsadaḥ ||
dhṛṣṭadyumnapurogās te śamayām āsur añjasā ||
keśavaṃ madhurair vākyaiḥ kālayuktair amarṣitam ||
pāñcālīṃ cāhur akliṣṭāṃ vāsudevasya śṛṇvataḥ ||
duryodhanas tava krodhād devi tyakṣyati jīvitam ||
pratijānīma te satyaṃ mā śuco varavarṇini ||
ye sma te kupitāṃ kṛṣṇe dṛṣṭvā tvāṃ prāhasaṃs tadā ||
māṃsāni teṣāṃ khādanto hasiṣyanti mṛgadvijāḥ ||
pāsyanti rudhiraṃ teṣāṃ gṛdhrā gomāyavas tathā ||
uttamāṅgāni karṣanto yais tvaṃ kṛṣṭā sabhātale ||
teṣāṃ drakṣyasi pāñcāli gātrāṇi pṛthivītale ||
kravyādaiḥ kṛṣyamāṇāni bhakṣyamāṇāni cāsakṛt ||
parikliṣṭāsi yais tatra yaiś cāpi samupekṣitā ||
teṣām utkṛttaśirasāṃ bhūmiḥ pāsyati śoṇitam ||
evaṃ bahuvidhā vācas tadocuḥ puruṣarṣabhāḥ ||
sarve tejasvinaḥ śūrāḥ sarve cāhatalakṣaṇāḥ ||
te dharmarājena vṛtā varṣād ūrdhvaṃ trayodaśāt ||
puraskṛtyopayāsyanti vāsudevaṃ mahārathāḥ ||
rāmaś ca kṛṣṇaś ca dhanaṃjayaś ca; pradyumnasāmbau yuyudhānabhīmau ||
mādrīsutau kekayarājaputrāḥ; pāñcālaputrāḥ saha dharmarājñā ||
etān sarvāṃl lokavīrān ajeyān; mahātmanaḥ sānubandhān sasainyān ||
ko jīvitārthī samare pratyudīyāt; kruddhān siṃhān kesariṇo yathaiva ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अथैनम् अब्रवीद् राजा तस्मिन् वीरसमागमे ॥ शृण्वत्सु तेषु सर्वेषु धृष्टद्युम्नमुखेषु च ॥ प्रतिगृह्णामि ते वाचं सत्याम् एतां जनार्दन ॥ अमित्रान् मे महाबाहो सानुबन्धान् हनिष्यसि ॥ वर्षात् त्रयोदशाद् ऊर्ध्वं सत्यं मां कुरु केशव ॥ प्रतिज्ञातो वने वासो राजमध्ये मया ह्य् अयम् ॥ तद् धर्मराजवचनं प्रतिश्रुत्य सभासदः ॥ धृष्टद्युम्नपुरोगास् ते शमयाम् आसुर् अञ्जसा ॥ केशवं मधुरैर् वाक्यैः कालयुक्तैर् अमर्षितम् ॥ पाञ्चालीं चाहुर् अक्लिष्टां वासुदेवस्य शृण्वतः ॥ दुर्योधनस् तव क्रोधाद् देवि त्यक्ष्यति जीवितम् ॥ प्रतिजानीम ते सत्यं मा शुचो वरवर्णिनि ॥ ये स्म ते कुपितां कृष्णे दृष्ट्वा त्वां प्राहसंस् तदा ॥ मांसानि तेषां खादन्तो हसिष्यन्ति मृगद्विजाः ॥ पास्यन्ति रुधिरं तेषां गृध्रा गोमायवस् तथा ॥ उत्तमाङ्गानि कर्षन्तो यैस् त्वं कृष्टा सभातले ॥ तेषां द्रक्ष्यसि पाञ्चालि गात्राणि पृथिवीतले ॥ क्रव्यादैः कृष्यमाणानि भक्ष्यमाणानि चासकृत् ॥ परिक्लिष्टासि यैस् तत्र यैश् चापि समुपेक्षिता ॥ तेषाम् उत्कृत्तशिरसां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ एवं बहुविधा वाचस् तदोचुः पुरुषर्षभाः ॥ सर्वे तेजस्विनः शूराः सर्वे चाहतलक्षणाः ॥ ते धर्मराजेन वृता वर्षाद् ऊर्ध्वं त्रयोदशात् ॥ पुरस्कृत्योपयास्यन्ति वासुदेवं महारथाः ॥ रामश् च कृष्णश् च धनंजयश् च; प्रद्युम्नसाम्बौ युयुधानभीमौ ॥ माद्रीसुतौ केकयराजपुत्राः; पाञ्चालपुत्राः सह धर्मराज्ञा ॥ एतान् सर्वांल् लोकवीरान् अजेयान्; महात्मनः सानुबन्धान् ससैन्यान् ॥ को जीवितार्थी समरे प्रत्युदीयात्; क्रुद्धान् सिंहान् केसरिणो यथैव ॥athainam abravīd rājā tasmin vīrasamāgame || śṛṇvatsu teṣu sarveṣu dhṛṣṭadyumnamukheṣu ca || pratigṛhṇāmi te vācaṃ satyām etāṃ janārdana || amitrān me mahābāho sānubandhān haniṣyasi || varṣāt trayodaśād ūrdhvaṃ satyaṃ māṃ kuru keśava || pratijñāto vane vāso rājamadhye mayā hy ayam || tad dharmarājavacanaṃ pratiśrutya sabhāsadaḥ || dhṛṣṭadyumnapurogās te śamayām āsur añjasā || keśavaṃ madhurair vākyaiḥ kālayuktair amarṣitam || pāñcālīṃ cāhur akliṣṭāṃ vāsudevasya śṛṇvataḥ || duryodhanas tava krodhād devi tyakṣyati jīvitam || pratijānīma te satyaṃ mā śuco varavarṇini || ye sma te kupitāṃ kṛṣṇe dṛṣṭvā tvāṃ prāhasaṃs tadā || māṃsāni teṣāṃ khādanto hasiṣyanti mṛgadvijāḥ || pāsyanti rudhiraṃ teṣāṃ gṛdhrā gomāyavas tathā || uttamāṅgāni karṣanto yais tvaṃ kṛṣṭā sabhātale || teṣāṃ drakṣyasi pāñcāli gātrāṇi pṛthivītale || kravyādaiḥ kṛṣyamāṇāni bhakṣyamāṇāni cāsakṛt || parikliṣṭāsi yais tatra yaiś cāpi samupekṣitā || teṣām utkṛttaśirasāṃ bhūmiḥ pāsyati śoṇitam || evaṃ bahuvidhā vācas tadocuḥ puruṣarṣabhāḥ || sarve tejasvinaḥ śūrāḥ sarve cāhatalakṣaṇāḥ || te dharmarājena vṛtā varṣād ūrdhvaṃ trayodaśāt || puraskṛtyopayāsyanti vāsudevaṃ mahārathāḥ || rāmaś ca kṛṣṇaś ca dhanaṃjayaś ca; pradyumnasāmbau yuyudhānabhīmau || mādrīsutau kekayarājaputrāḥ; pāñcālaputrāḥ saha dharmarājñā || etān sarvāṃl lokavīrān ajeyān; mahātmanaḥ sānubandhān sasainyān || ko jīvitārthī samare pratyudīyāt; kruddhān siṃhān kesariṇo yathaiva ||Юдхиштхира принимает истинное слово Кришны, но просит исполнить его после тринадцати лет обета; герои утешают разгневанного Кешаву и Драупади, обещая смерть Дурьодханы и тех, кто смеялся и оскорблял её.

Translation

Юдхиштхира сказал перед всеми героями, Дхриштадьюмной и другими: «Я принимаю твоё истинное слово, Джанардана: ты убьёшь моих врагов с их союзниками. Но сделай меня истинным после тринадцати лет, Кешава, ибо я перед царями обещал жить в лесу». Услышав слово царя дхармы, собравшиеся герои во главе с Дхриштадьюмной быстро успокоили Мадхусудану сладкими и своевременными словами. Они сказали безупречной Панчали, пока Васудева слушал: «Дурьодхана из-за твоего гнева оставит жизнь, богиня. Мы истинно обещаем: не скорби, прекрасная. Те, кто смеялся, увидев тебя разгневанной, станут мясом для зверей и птиц; грифы и шакалы будут пить кровь тех, кто тащил тебя по залу. Ты увидишь их тела на земле, раздираемые хищниками, а земля будет пить кровь их отсечённых голов». Так говорили многие слова эти лучи среди людей, могучие и не знающие поражения. После тринадцатого года они, избранные царём дхармы, пойдут вперёд, поставив во главе Васудеву: Рама, Кришна, Дхананджая, Прадьюмна, Самба, Ююдхана, Бхима, сыновья Мадри, Кекаи и Панчалы. Кто, желая жить, выйдет против всех этих непобедимых героев, когда они разгневаны, как львы?»

Commentary

Юдхиштхира удерживает даже праведный гнев Кришны в рамках обета. Дхарма здесь не отменяет возмездие, но требует, чтобы оно пришло в назначенный срок.

Version

c9d7c37c4946 · published Jun 18, 2026, 4:25:03 AM UTC