Mahabharata 3.60.31-38

Devanāgarī

ताम् अर्धवस्त्रसंवीतां पीनश्रोणिपयोधराम् ॥
सुकुमारानवद्याङ्गीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ॥
अरालपक्ष्मनयनां तथा मधुरभाषिणीम् ॥
लक्षयित्वा मृगव्याधः कामस्य वशम् एयिवान् ॥
ताम् अथ श्लक्ष्णया वाचा लुब्धको मृदुपुर्वया ॥
सान्त्वयाम् आस कामार्तस् तद् अबुध्यत भामिनी ॥
दमयन्ती तु तं दुष्टम् उपलभ्य पतिव्रता ॥
तीव्ररोषसमाविष्टा प्रजज्वालेव मन्युना ॥
स तु पापमतिः क्षुद्रः प्रधर्षयितुम् आतुरः ॥
दुर्धर्षां तर्कयाम् आस दीप्ताम् अग्निशिखाम् इव ॥
दमयन्ती तु दुःखार्ता पतिराज्यविनाकृता ॥
अतीतवाक्पथे काले शशापैनं रुषा किल ॥
यथाहं नैषधाद् अन्यं मनसापि न चिन्तये ॥
तथायं पततां क्षुद्रः परासुर् मृगजीवनः ॥
उक्तमात्रे तु वचने तया स मृगजीवनः ॥
व्यसुः पपात मेदिन्याम् अग्निदग्ध इव द्रुमः ॥

Transliteration (IAST)

tām ardhavastrasaṃvītāṃ pīnaśroṇipayodharām ||
sukumārānavadyāṅgīṃ pūrṇacandranibhānanām ||
arālapakṣmanayanāṃ tathā madhurabhāṣiṇīm ||
lakṣayitvā mṛgavyādhaḥ kāmasya vaśam eyivān ||
tām atha ślakṣṇayā vācā lubdhako mṛdupurvayā ||
sāntvayām āsa kāmārtas tad abudhyata bhāminī ||
damayantī tu taṃ duṣṭam upalabhya pativratā ||
tīvraroṣasamāviṣṭā prajajvāleva manyunā ||
sa tu pāpamatiḥ kṣudraḥ pradharṣayitum āturaḥ ||
durdharṣāṃ tarkayām āsa dīptām agniśikhām iva ||
damayantī tu duḥkhārtā patirājyavinākṛtā ||
atītavākpathe kāle śaśāpainaṃ ruṣā kila ||
yathāhaṃ naiṣadhād anyaṃ manasāpi na cintaye ||
tathāyaṃ patatāṃ kṣudraḥ parāsur mṛgajīvanaḥ ||
uktamātre tu vacane tayā sa mṛgajīvanaḥ ||
vyasuḥ papāta medinyām agnidagdha iva drumaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ताम् अर्धवस्त्रसंवीतां पीनश्रोणिपयोधराम् ॥ सुकुमारानवद्याङ्गीं पूर्णचन्द्रनिभाननाम् ॥ अरालपक्ष्मनयनां तथा मधुरभाषिणीम् ॥ लक्षयित्वा मृगव्याधः कामस्य वशम् एयिवान् ॥ ताम् अथ श्लक्ष्णया वाचा लुब्धको मृदुपुर्वया ॥ सान्त्वयाम् आस कामार्तस् तद् अबुध्यत भामिनी ॥ दमयन्ती तु तं दुष्टम् उपलभ्य पतिव्रता ॥ तीव्ररोषसमाविष्टा प्रजज्वालेव मन्युना ॥ स तु पापमतिः क्षुद्रः प्रधर्षयितुम् आतुरः ॥ दुर्धर्षां तर्कयाम् आस दीप्ताम् अग्निशिखाम् इव ॥ दमयन्ती तु दुःखार्ता पतिराज्यविनाकृता ॥ अतीतवाक्पथे काले शशापैनं रुषा किल ॥ यथाहं नैषधाद् अन्यं मनसापि न चिन्तये ॥ तथायं पततां क्षुद्रः परासुर् मृगजीवनः ॥ उक्तमात्रे तु वचने तया स मृगजीवनः ॥ व्यसुः पपात मेदिन्याम् अग्निदग्ध इव द्रुमः ॥tām ardhavastrasaṃvītāṃ pīnaśroṇipayodharām || sukumārānavadyāṅgīṃ pūrṇacandranibhānanām || arālapakṣmanayanāṃ tathā madhurabhāṣiṇīm || lakṣayitvā mṛgavyādhaḥ kāmasya vaśam eyivān || tām atha ślakṣṇayā vācā lubdhako mṛdupurvayā || sāntvayām āsa kāmārtas tad abudhyata bhāminī || damayantī tu taṃ duṣṭam upalabhya pativratā || tīvraroṣasamāviṣṭā prajajvāleva manyunā || sa tu pāpamatiḥ kṣudraḥ pradharṣayitum āturaḥ || durdharṣāṃ tarkayām āsa dīptām agniśikhām iva || damayantī tu duḥkhārtā patirājyavinākṛtā || atītavākpathe kāle śaśāpainaṃ ruṣā kila || yathāhaṃ naiṣadhād anyaṃ manasāpi na cintaye || tathāyaṃ patatāṃ kṣudraḥ parāsur mṛgajīvanaḥ || uktamātre tu vacane tayā sa mṛgajīvanaḥ || vyasuḥ papāta medinyām agnidagdha iva drumaḥ ||Охотник видит Дамаянти в половине одежды, прекрасную и мягкоречивую, подпадает под власть желания и пытается склонить её; верная жена распознаёт его дурной ум, в гневе проклинает, и он падает мёртвым, как дерево, сожжённое огнём.

Translation

Охотник увидел её, прикрытую половиной одежды, с полными бёдрами и грудью, нежную, безупречную телом, с лицом как полный месяц, с изогнутыми ресницами и сладкой речью, и попал под власть желания. Тогда похотливый ловец стал утешать её мягкими, ласковыми словами, но прекрасная поняла его намерение. Дамаянти, верная мужу, узнав этого дурного человека, вспыхнула сильным гневом. А он, низкий и грешный умом, хотел насильно овладеть неприступной, словно пылающим языком огня. Дамаянти, измученная горем, лишённая мужа и царства, когда не оставалось места словам, в гневе прокляла его: “Если я даже умом не помышляю ни о ком, кроме Нишадхи, пусть этот низкий охотник, живущий звероловством, падёт мёртвым”. Едва она произнесла это, охотник без жизни упал на землю, как дерево, сожжённое огнём».

Commentary

Чистота Дамаянти становится защитной силой. Она безоружна, но её верность Нале и внутренняя правота сильнее насилия.

Version

c73a2500cdd0 · published Jun 18, 2026, 4:30:46 AM UTC