Mahabharata 3.120.26-30

Devanāgarī

युधिष्ठिर उवाच
नैतच् चित्रं माधव यद् ब्रवीषि; सत्यं तु मे रक्ष्यतमं न राज्यम् ॥
कृष्णस् तु मां वेद यथावद् एकः; कृष्णं च वेदाहम् अथो यथावत् ॥
यदैव कालं पुरुषप्रवीरो; वेत्स्यत्य् अयं माधव विक्रमस्य ॥
तदा रणे त्वं च शिनिप्रवीर; सुयोधनं जेष्यसि केशवश् च ॥
प्रतिप्रयान्त्व् अद्य दशार्हवीरा; दृढो ऽस्मि नाथैर् नरलोकनाथैः ॥
धर्मे ऽप्रमादं कुरुताप्रमेया; द्रष्टास्मि भूयः सुखिनः समेतान् ॥
वैशंपायन उवाच
ते ऽन्योन्यम् आमन्त्र्य तथाभिवाद्य; वृद्धान् परिस्वज्य शिशूंश् च सर्वान् ॥
यदुप्रवीराः स्वगृहाणि जग्मू; राजापि तीर्थान्य् अनुसंचचार ॥
विसृज्य कृष्णं त्व् अथ धर्मराजो; विदर्भराजोपचितां सुतीर्थाम् ॥
सुतेन सोमेन विमिश्रितोदां; ततः पयोष्णीं प्रति स ह्य् उवास ॥

Transliteration (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
naitac citraṃ mādhava yad bravīṣi; satyaṃ tu me rakṣyatamaṃ na rājyam ||
kṛṣṇas tu māṃ veda yathāvad ekaḥ; kṛṣṇaṃ ca vedāham atho yathāvat ||
yadaiva kālaṃ puruṣapravīro; vetsyaty ayaṃ mādhava vikramasya ||
tadā raṇe tvaṃ ca śinipravīra; suyodhanaṃ jeṣyasi keśavaś ca ||
pratiprayāntv adya daśārhavīrā; dṛḍho 'smi nāthair naralokanāthaiḥ ||
dharme 'pramādaṃ kurutāprameyā; draṣṭāsmi bhūyaḥ sukhinaḥ sametān ||
vaiśaṃpāyana uvāca
te 'nyonyam āmantrya tathābhivādya; vṛddhān parisvajya śiśūṃś ca sarvān ||
yadupravīrāḥ svagṛhāṇi jagmū; rājāpi tīrthāny anusaṃcacāra ||
visṛjya kṛṣṇaṃ tv atha dharmarājo; vidarbharājopacitāṃ sutīrthām ||
sutena somena vimiśritodāṃ; tataḥ payoṣṇīṃ prati sa hy uvāsa ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

युधिष्ठिर उवाच नैतच् चित्रं माधव यद् ब्रवीषि; सत्यं तु मे रक्ष्यतमं न राज्यम् ॥ कृष्णस् तु मां वेद यथावद् एकः; कृष्णं च वेदाहम् अथो यथावत् ॥ यदैव कालं पुरुषप्रवीरो; वेत्स्यत्य् अयं माधव विक्रमस्य ॥ तदा रणे त्वं च शिनिप्रवीर; सुयोधनं जेष्यसि केशवश् च ॥ प्रतिप्रयान्त्व् अद्य दशार्हवीरा; दृढो ऽस्मि नाथैर् नरलोकनाथैः ॥ धर्मे ऽप्रमादं कुरुताप्रमेया; द्रष्टास्मि भूयः सुखिनः समेतान् ॥ वैशंपायन उवाच ते ऽन्योन्यम् आमन्त्र्य तथाभिवाद्य; वृद्धान् परिस्वज्य शिशूंश् च सर्वान् ॥ यदुप्रवीराः स्वगृहाणि जग्मू; राजापि तीर्थान्य् अनुसंचचार ॥ विसृज्य कृष्णं त्व् अथ धर्मराजो; विदर्भराजोपचितां सुतीर्थाम् ॥ सुतेन सोमेन विमिश्रितोदां; ततः पयोष्णीं प्रति स ह्य् उवास ॥yudhiṣṭhira uvāca naitac citraṃ mādhava yad bravīṣi; satyaṃ tu me rakṣyatamaṃ na rājyam || kṛṣṇas tu māṃ veda yathāvad ekaḥ; kṛṣṇaṃ ca vedāham atho yathāvat || yadaiva kālaṃ puruṣapravīro; vetsyaty ayaṃ mādhava vikramasya || tadā raṇe tvaṃ ca śinipravīra; suyodhanaṃ jeṣyasi keśavaś ca || pratiprayāntv adya daśārhavīrā; dṛḍho 'smi nāthair naralokanāthaiḥ || dharme 'pramādaṃ kurutāprameyā; draṣṭāsmi bhūyaḥ sukhinaḥ sametān || vaiśaṃpāyana uvāca te 'nyonyam āmantrya tathābhivādya; vṛddhān parisvajya śiśūṃś ca sarvān || yadupravīrāḥ svagṛhāṇi jagmū; rājāpi tīrthāny anusaṃcacāra || visṛjya kṛṣṇaṃ tv atha dharmarājo; vidarbharājopacitāṃ sutīrthām || sutena somena vimiśritodāṃ; tataḥ payoṣṇīṃ prati sa hy uvāsa ||Юдхиштхира говорит Мадхаве, что в его словах нет ничего удивительного, но для него истина более достойна защиты, чем царство; только Кришна знает его как следует, и он знает Кришну; когда Кришна поймёт время доблести, тогда в бою Сатьяки и Кешава победят Суйодхану; он просит героев Дашархов возвращаться, говорит, что твёрд, имея защитниками владык людей, и просит их не быть небрежными в дхарме; он ещё увидит их счастливыми; герои Яду прощаются, почитают друг друга, обнимают старших и детей, уходят домой, а Юдхиштхира продолжает обход тиртх; отпустив Кришну, он с братьями, слугами и Ломашей приходит к святой Пайошни, смешанной с водами сына Сомы.

Translation

Юдхиштхира сказал: «Не удивительно, Мадхава, что ты так говоришь. Но истина для меня более всего достойна защиты, а не царство. Один Кришна знает меня как должно, и Кришну я тоже знаю как должно. Когда этот лучший из людей, Мадхава, поймёт время для доблести, тогда в бою ты, герой рода Шини, и Кешава победите Суйодхану. Пусть сегодня герои Дашархов возвращаются. Я твёрд, имея защитниками владык человеческого мира. Не будьте небрежны в дхарме, неизмеримые; я снова увижу вас собравшимися счастливыми». Вайшампаяна сказал: «Они простились друг с другом, поклонились, обняли старших и всех детей; лучшие из Яду пошли в свои дома, а царь продолжил обход тиртх. Отпустив Кришну, Дхармараджа затем пришёл к святой Пайошни, почитаемой царями Видарбхи, чьи воды смешаны с водами сына Сомы, и поселился у Пайошни».

Commentary

Юдхиштхира завершает спор ясной мерой: истина выше царства. Поэтому Кришна ждёт времени, а не ломает обет друга ради быстрой победы.

Version

8f0c9669e4f9 · published Jun 18, 2026, 5:13:53 AM UTC