Mahabharata 3.126.16-24

Devanāgarī

ततस् ते प्रत्यबुध्यन्त ऋषयः सनराधिपाः ॥
निस्तोयं तं च कलशं ददृशुः सर्व एव ते ॥
कस्य कर्मेदम् इति च पर्यपृच्छन् समागताः ॥
युवनाश्वो मयेत्य् एव सत्यं समभिपद्यत ॥
न युक्तम् इति तं प्राह भगवान् भार्गवस् तदा ॥
सुतार्थं स्थापिता ह्य् आपस् तपसा चैव संभृताः ॥
मया ह्य् अत्राहितं ब्रह्म तप आस्थाय दारुणम् ॥
पुत्रार्थं तव राजर्षे महाबलपराक्रम ॥
महाबलो महावीर्यस् तपोबलसमन्वितः ॥
यः शक्रम् अपि वीर्येण गमयेद् यमसादनम् ॥
अनेन विधिना राजन् मयैतद् उपपादितम् ॥
अब्भक्षणं त्वया राजन्न् अयुक्तं कृतम् अद्य वै ॥
न त्व् अद्य शक्यम् अस्माभिर् एतत् कर्तुम् अतो ऽन्यथा ॥
नूनं दैवकृतं ह्य् एतद् यद् एवं कृतवान् असि ॥
पिपासितेन याः पीता विधिमन्त्रपुरस्कृताः ॥
आपस् त्वया महाराज मत्तपोवीर्यसंभृताः ॥
ताभ्यस् त्वम् आत्मना पुत्रम् एवंवीर्यं जनिष्यसि ॥
विधास्यामो वयं तत्र तवेष्टिं परमाद्भुताम् ॥
यथा शक्रसमं पुत्रं जनयिष्यसि वीर्यवान् ॥

Transliteration (IAST)

tatas te pratyabudhyanta ṛṣayaḥ sanarādhipāḥ ||
nistoyaṃ taṃ ca kalaśaṃ dadṛśuḥ sarva eva te ||
kasya karmedam iti ca paryapṛcchan samāgatāḥ ||
yuvanāśvo mayety eva satyaṃ samabhipadyata ||
na yuktam iti taṃ prāha bhagavān bhārgavas tadā ||
sutārthaṃ sthāpitā hy āpas tapasā caiva saṃbhṛtāḥ ||
mayā hy atrāhitaṃ brahma tapa āsthāya dāruṇam ||
putrārthaṃ tava rājarṣe mahābalaparākrama ||
mahābalo mahāvīryas tapobalasamanvitaḥ ||
yaḥ śakram api vīryeṇa gamayed yamasādanam ||
anena vidhinā rājan mayaitad upapāditam ||
abbhakṣaṇaṃ tvayā rājann ayuktaṃ kṛtam adya vai ||
na tv adya śakyam asmābhir etat kartum ato 'nyathā ||
nūnaṃ daivakṛtaṃ hy etad yad evaṃ kṛtavān asi ||
pipāsitena yāḥ pītā vidhimantrapuraskṛtāḥ ||
āpas tvayā mahārāja mattapovīryasaṃbhṛtāḥ ||
tābhyas tvam ātmanā putram evaṃvīryaṃ janiṣyasi ||
vidhāsyāmo vayaṃ tatra taveṣṭiṃ paramādbhutām ||
yathā śakrasamaṃ putraṃ janayiṣyasi vīryavān ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततस् ते प्रत्यबुध्यन्त ऋषयः सनराधिपाः ॥ निस्तोयं तं च कलशं ददृशुः सर्व एव ते ॥ कस्य कर्मेदम् इति च पर्यपृच्छन् समागताः ॥ युवनाश्वो मयेत्य् एव सत्यं समभिपद्यत ॥ न युक्तम् इति तं प्राह भगवान् भार्गवस् तदा ॥ सुतार्थं स्थापिता ह्य् आपस् तपसा चैव संभृताः ॥ मया ह्य् अत्राहितं ब्रह्म तप आस्थाय दारुणम् ॥ पुत्रार्थं तव राजर्षे महाबलपराक्रम ॥ महाबलो महावीर्यस् तपोबलसमन्वितः ॥ यः शक्रम् अपि वीर्येण गमयेद् यमसादनम् ॥ अनेन विधिना राजन् मयैतद् उपपादितम् ॥ अब्भक्षणं त्वया राजन्न् अयुक्तं कृतम् अद्य वै ॥ न त्व् अद्य शक्यम् अस्माभिर् एतत् कर्तुम् अतो ऽन्यथा ॥ नूनं दैवकृतं ह्य् एतद् यद् एवं कृतवान् असि ॥ पिपासितेन याः पीता विधिमन्त्रपुरस्कृताः ॥ आपस् त्वया महाराज मत्तपोवीर्यसंभृताः ॥ ताभ्यस् त्वम् आत्मना पुत्रम् एवंवीर्यं जनिष्यसि ॥ विधास्यामो वयं तत्र तवेष्टिं परमाद्भुताम् ॥ यथा शक्रसमं पुत्रं जनयिष्यसि वीर्यवान् ॥tatas te pratyabudhyanta ṛṣayaḥ sanarādhipāḥ || nistoyaṃ taṃ ca kalaśaṃ dadṛśuḥ sarva eva te || kasya karmedam iti ca paryapṛcchan samāgatāḥ || yuvanāśvo mayety eva satyaṃ samabhipadyata || na yuktam iti taṃ prāha bhagavān bhārgavas tadā || sutārthaṃ sthāpitā hy āpas tapasā caiva saṃbhṛtāḥ || mayā hy atrāhitaṃ brahma tapa āsthāya dāruṇam || putrārthaṃ tava rājarṣe mahābalaparākrama || mahābalo mahāvīryas tapobalasamanvitaḥ || yaḥ śakram api vīryeṇa gamayed yamasādanam || anena vidhinā rājan mayaitad upapāditam || abbhakṣaṇaṃ tvayā rājann ayuktaṃ kṛtam adya vai || na tv adya śakyam asmābhir etat kartum ato 'nyathā || nūnaṃ daivakṛtaṃ hy etad yad evaṃ kṛtavān asi || pipāsitena yāḥ pītā vidhimantrapuraskṛtāḥ || āpas tvayā mahārāja mattapovīryasaṃbhṛtāḥ || tābhyas tvam ātmanā putram evaṃvīryaṃ janiṣyasi || vidhāsyāmo vayaṃ tatra taveṣṭiṃ paramādbhutām || yathā śakrasamaṃ putraṃ janayiṣyasi vīryavān ||Риши с царём просыпаются и видят пустой сосуд; все спрашивают, чьё это дело, и Юванашва правдиво говорит, что его; благой Бхаргава говорит, что это неправильно, вода была поставлена ради сына и собрана тапасом; он вложил туда брахму и суровый тапас ради царского сына великой силы, который силой мог бы отправить даже Шакру в обитель Ямы; такой обряд был устроен им, поэтому царю не следовало пить воду; теперь иначе сделать нельзя, очевидно, это сотворено судьбой; воды, освящённые правилом и мантрами, были выпиты царём из жажды, а значит из них он сам родит столь могучего сына; риши устроят для него чудесную ишти, чтобы он, сильный, родил сына, равного Шакре.

Translation

Затем риши вместе с царём проснулись и все увидели, что сосуд пуст. Собравшись, они стали спрашивать: «Чьё это дело?» И Юванашва правдиво признал: «Моё». Тогда благой Бхаргава сказал ему: «Это не подобает. Вода была поставлена ради сына и собрана силой тапаса. Я вложил сюда брахму, приняв на себя суровый тапас, ради твоего сына, царственный риши, великой силы и подвига, который силой мог бы отправить даже Шакру в обитель Ямы. Таким правилом, царь, я устроил это; но ты сегодня, царь, неправильно выпил воду. Теперь мы не можем сделать это иначе. Несомненно, это сотворено судьбой, раз ты поступил так. Эти воды, освящённые правилом и мантрами, собранные силой моего тапаса, были выпиты тобой, великий царь, когда ты жаждал. От них ты сам родишь сына такой силы. Мы устроим для тебя в этом деле высочайше чудесную ишти, чтобы ты, могучий, родил сына, равного Шакре».

Commentary

Риши не отрицает ошибки, но признаёт более высокий ход судьбы. Дхарма здесь не механична: когда действие уже случилось, мудрость ищет, как привести его к благому завершению.

Version

74a5f54ae487 · published Jun 18, 2026, 5:22:17 AM UTC