Mahabharata 3.146.1-14

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
तत्र ते पुरुषव्याघ्राः परमं शौचम् आस्थिताः ॥
षड्रात्रम् अवसन् वीरा धनंजयदिदृक्षया ॥
तस्मिन् विहरमाणाश् च रममाणाश् च पाण्डवाः ॥
मनोज्ञे काननवरे सर्वभूतमनोरमे ॥
पादपैः पुष्पविकचैः फलभारावनामितैः ॥
शोभितं सर्वतोरम्यैः पुंस्कोकिलकुलाकुलैः ॥
स्निग्धपत्रैर् अविरलैः शीतच्छायैर् मनोरमैः ॥
सरांसि च विचित्राणि प्रसन्नसलिलानि च ॥
कमलैः सोत्पलैस् तत्र भ्राजमानानि सर्वशः ॥
पश्यन्तश् चारुरूपाणि रेमिरे तत्र पाण्डवाः ॥
पुण्यगन्धः सुखस्पर्शो ववौ तत्र समीरणः ॥
ह्लादयन् पाण्डवान् सर्वान् सकृष्णान् सद्विजर्षभान् ॥
ततः पूर्वोत्तरो वायुः पवमानो यदृच्छया ॥
सहस्रपत्रम् अर्काभं दिव्यं पद्मम् उदावहत् ॥
तद् अपश्यत पाञ्चाली दिव्यगन्धं मनोरमम् ॥
अनिलेनाहृतं भूमौ पतितं जलजं शुचि ॥
तच् छुभा शुभम् आसाद्य सौगन्धिकम् अनुत्तमम् ॥
अतीव मुदिता राजन् भीमसेनम् अथाब्रवीत् ॥
पश्य दिव्यं सुरुचिरं भीम पुष्पम् अनुत्तमम् ॥
गन्धसंस्थानसंपन्नं मनसो मम नन्दनम् ॥
एतत् तु धर्मराजाय प्रदास्यामि परंतप ॥
हरेर् इदं मे कामाय काम्यके पुनर् आश्रमे ॥
यदि ते ऽहं प्रिया पार्थ बहूनीमान्य् उपाहर ॥
तान्य् अहं नेतुम् इच्छामि काम्यकं पुनर् आश्रमम् ॥
एवम् उक्त्वा तु पाञ्चाली भीमसेनम् अनिन्दिता ॥
जगाम धर्मराजाय पुष्पम् आदाय तत् तदा ॥
अभिप्रायं तु विज्ञाय महिष्याः पुरुषर्षभः ॥
प्रियायाः प्रियकामः स भीमो भीमपराक्रमः ॥
वातं तम् एवाभिमुखो यतस् तत् पुष्पम् आगतम् ॥
आजिहीर्षुर् जगामाशु स पुष्पाण्य् अपराण्य् अपि ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tatra te puruṣavyāghrāḥ paramaṃ śaucam āsthitāḥ ||
ṣaḍrātram avasan vīrā dhanaṃjayadidṛkṣayā ||
tasmin viharamāṇāś ca ramamāṇāś ca pāṇḍavāḥ ||
manojñe kānanavare sarvabhūtamanorame ||
pādapaiḥ puṣpavikacaiḥ phalabhārāvanāmitaiḥ ||
śobhitaṃ sarvatoramyaiḥ puṃskokilakulākulaiḥ ||
snigdhapatrair aviralaiḥ śītacchāyair manoramaiḥ ||
sarāṃsi ca vicitrāṇi prasannasalilāni ca ||
kamalaiḥ sotpalais tatra bhrājamānāni sarvaśaḥ ||
paśyantaś cārurūpāṇi remire tatra pāṇḍavāḥ ||
puṇyagandhaḥ sukhasparśo vavau tatra samīraṇaḥ ||
hlādayan pāṇḍavān sarvān sakṛṣṇān sadvijarṣabhān ||
tataḥ pūrvottaro vāyuḥ pavamāno yadṛcchayā ||
sahasrapatram arkābhaṃ divyaṃ padmam udāvahat ||
tad apaśyata pāñcālī divyagandhaṃ manoramam ||
anilenāhṛtaṃ bhūmau patitaṃ jalajaṃ śuci ||
tac chubhā śubham āsādya saugandhikam anuttamam ||
atīva muditā rājan bhīmasenam athābravīt ||
paśya divyaṃ suruciraṃ bhīma puṣpam anuttamam ||
gandhasaṃsthānasaṃpannaṃ manaso mama nandanam ||
etat tu dharmarājāya pradāsyāmi paraṃtapa ||
harer idaṃ me kāmāya kāmyake punar āśrame ||
yadi te 'haṃ priyā pārtha bahūnīmāny upāhara ||
tāny ahaṃ netum icchāmi kāmyakaṃ punar āśramam ||
evam uktvā tu pāñcālī bhīmasenam aninditā ||
jagāma dharmarājāya puṣpam ādāya tat tadā ||
abhiprāyaṃ tu vijñāya mahiṣyāḥ puruṣarṣabhaḥ ||
priyāyāḥ priyakāmaḥ sa bhīmo bhīmaparākramaḥ ||
vātaṃ tam evābhimukho yatas tat puṣpam āgatam ||
ājihīrṣur jagāmāśu sa puṣpāṇy aparāṇy api ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच तत्र ते पुरुषव्याघ्राः परमं शौचम् आस्थिताः ॥ षड्रात्रम् अवसन् वीरा धनंजयदिदृक्षया ॥ तस्मिन् विहरमाणाश् च रममाणाश् च पाण्डवाः ॥ मनोज्ञे काननवरे सर्वभूतमनोरमे ॥ पादपैः पुष्पविकचैः फलभारावनामितैः ॥ शोभितं सर्वतोरम्यैः पुंस्कोकिलकुलाकुलैः ॥ स्निग्धपत्रैर् अविरलैः शीतच्छायैर् मनोरमैः ॥ सरांसि च विचित्राणि प्रसन्नसलिलानि च ॥ कमलैः सोत्पलैस् तत्र भ्राजमानानि सर्वशः ॥ पश्यन्तश् चारुरूपाणि रेमिरे तत्र पाण्डवाः ॥ पुण्यगन्धः सुखस्पर्शो ववौ तत्र समीरणः ॥ ह्लादयन् पाण्डवान् सर्वान् सकृष्णान् सद्विजर्षभान् ॥ ततः पूर्वोत्तरो वायुः पवमानो यदृच्छया ॥ सहस्रपत्रम् अर्काभं दिव्यं पद्मम् उदावहत् ॥ तद् अपश्यत पाञ्चाली दिव्यगन्धं मनोरमम् ॥ अनिलेनाहृतं भूमौ पतितं जलजं शुचि ॥ तच् छुभा शुभम् आसाद्य सौगन्धिकम् अनुत्तमम् ॥ अतीव मुदिता राजन् भीमसेनम् अथाब्रवीत् ॥ पश्य दिव्यं सुरुचिरं भीम पुष्पम् अनुत्तमम् ॥ गन्धसंस्थानसंपन्नं मनसो मम नन्दनम् ॥ एतत् तु धर्मराजाय प्रदास्यामि परंतप ॥ हरेर् इदं मे कामाय काम्यके पुनर् आश्रमे ॥ यदि ते ऽहं प्रिया पार्थ बहूनीमान्य् उपाहर ॥ तान्य् अहं नेतुम् इच्छामि काम्यकं पुनर् आश्रमम् ॥ एवम् उक्त्वा तु पाञ्चाली भीमसेनम् अनिन्दिता ॥ जगाम धर्मराजाय पुष्पम् आदाय तत् तदा ॥ अभिप्रायं तु विज्ञाय महिष्याः पुरुषर्षभः ॥ प्रियायाः प्रियकामः स भीमो भीमपराक्रमः ॥ वातं तम् एवाभिमुखो यतस् तत् पुष्पम् आगतम् ॥ आजिहीर्षुर् जगामाशु स पुष्पाण्य् अपराण्य् अपि ॥vaiśaṃpāyana uvāca tatra te puruṣavyāghrāḥ paramaṃ śaucam āsthitāḥ || ṣaḍrātram avasan vīrā dhanaṃjayadidṛkṣayā || tasmin viharamāṇāś ca ramamāṇāś ca pāṇḍavāḥ || manojñe kānanavare sarvabhūtamanorame || pādapaiḥ puṣpavikacaiḥ phalabhārāvanāmitaiḥ || śobhitaṃ sarvatoramyaiḥ puṃskokilakulākulaiḥ || snigdhapatrair aviralaiḥ śītacchāyair manoramaiḥ || sarāṃsi ca vicitrāṇi prasannasalilāni ca || kamalaiḥ sotpalais tatra bhrājamānāni sarvaśaḥ || paśyantaś cārurūpāṇi remire tatra pāṇḍavāḥ || puṇyagandhaḥ sukhasparśo vavau tatra samīraṇaḥ || hlādayan pāṇḍavān sarvān sakṛṣṇān sadvijarṣabhān || tataḥ pūrvottaro vāyuḥ pavamāno yadṛcchayā || sahasrapatram arkābhaṃ divyaṃ padmam udāvahat || tad apaśyata pāñcālī divyagandhaṃ manoramam || anilenāhṛtaṃ bhūmau patitaṃ jalajaṃ śuci || tac chubhā śubham āsādya saugandhikam anuttamam || atīva muditā rājan bhīmasenam athābravīt || paśya divyaṃ suruciraṃ bhīma puṣpam anuttamam || gandhasaṃsthānasaṃpannaṃ manaso mama nandanam || etat tu dharmarājāya pradāsyāmi paraṃtapa || harer idaṃ me kāmāya kāmyake punar āśrame || yadi te 'haṃ priyā pārtha bahūnīmāny upāhara || tāny ahaṃ netum icchāmi kāmyakaṃ punar āśramam || evam uktvā tu pāñcālī bhīmasenam aninditā || jagāma dharmarājāya puṣpam ādāya tat tadā || abhiprāyaṃ tu vijñāya mahiṣyāḥ puruṣarṣabhaḥ || priyāyāḥ priyakāmaḥ sa bhīmo bhīmaparākramaḥ || vātaṃ tam evābhimukho yatas tat puṣpam āgatam || ājihīrṣur jagāmāśu sa puṣpāṇy aparāṇy api ||Пандавы, соблюдая высшую чистоту, прожили там шесть ночей, желая увидеть Дхананджаю, наслаждаясь в прекрасном лесу с цветущими деревьями, плодами, прохладной тенью, озёрами с чистой водой, лотосами и утпалами; святой ароматный и приятный ветер радовал Пандавов с Кришной и брахманами; однажды северо-восточный ветер принёс божественный тысячелепестковый лотос, сияющий как солнце; Панчали увидела чистый водяной цветок, упавший на землю, божественно благоуханный и прекрасный, взяла лучший саугандхика и радостно сказала Бхимасене: смотри на этот божественный прекрасный цветок, полный аромата и формы, радующий мой ум; я дам его Дхармарадже, а ты, если я тебе дорога, принеси много таких, чтобы я унесла их в Камьяку; сказав так, она взяла цветок и пошла к Дхармарадже; Бхима понял желание любимой царицы и, желая сделать ей приятное, пошёл навстречу ветру, откуда пришёл цветок, чтобы быстро принести другие.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Там эти тигры среди людей, соблюдая высшую чистоту, шесть ночей жили, желая увидеть Дхананджаю. Пандавы радовались и наслаждались в прекраснейшем лесу, приятном для всех существ, среди деревьев с распустившимися цветами и ветвями, склонёнными тяжестью плодов, украшенном со всех сторон прекрасными деревьями, полным криков кокилей, с гладкими плотными листьями и прохладной тенью. Там были разные озёра с прозрачной водой, сияющие повсюду лотосами и утпалами; глядя на их красивые формы, Пандавы радовались. Там дул святой ароматный ветер с приятным прикосновением, радуя всех Пандавов вместе с Кришной и лучшими дваждырождёнными. Затем северо-восточный ветер, вея случайно, принёс божественный тысячелепестковый лотос, сияющий как солнце. Панчали увидела этот чистый водяной цветок, принесённый ветром и упавший на землю, божественно благоуханный и прекрасный. Взяв этот благой, несравненный саугандхика, она чрезвычайно обрадовалась, царь, и сказала Бхимасене: “Бхима, посмотри на этот божественный, прекрасный, несравненный цветок, полный аромата и красоты, радующий мой ум. Его я дам Дхармарадже, о каратель врагов. Принеси мне ради желания ещё много таких цветов: я хочу потом унести их в ашрам Камьяка. Если я тебе дорога, Партха, принеси много таких”. Сказав это безупречная Панчали взяла тот цветок и пошла к Дхармарадже. Поняв желание любимой царицы, тигр среди людей Бхима, грозный в подвиге, желая сделать приятное любимой, быстро пошёл навстречу тому самому ветру, откуда пришёл цветок, чтобы принести и другие цветы».

Commentary

Просьба Драупади выглядит простой, но для Бхимы она становится делом любви и восстановления радости после унижения и трудов. Иногда дхарма служения выражается в одном цветке.

Version

860682065f89 · published Jun 18, 2026, 5:40:47 AM UTC