Mahabharata 3.152.12-22

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
इत्य् उक्त्वा राक्षसान् सर्वान् भीमसेनो व्यगाहत ॥
ततः स राक्षसैर् वाचा प्रतिषिद्धः प्रतापवान् ॥
मा मैवम् इति सक्रोधैर् भर्त्सयद्भिः समन्ततः ॥
कदर्थीकृत्य तु स तान् राक्षसान् भीमविक्रमः ॥
व्यगाहत महातेजास् ते तं सर्वे न्यवारयन् ॥
गृह्णीत बध्नीत निकृन्ततेमं; पचाम खादाम च भीमसेनम् ॥
क्रुद्धा ब्रुवन्तो ऽनुययुर् द्रुतं ते; शस्त्राणि चोद्यम्य विवृत्तनेत्राः ॥
ततः स गुर्वीं यमदण्डकल्पां; महागदां काञ्चनपट्टनद्धाम् ॥
प्रगृह्य तान् अभ्यपतत् तरस्वी; ततो ऽब्रवीत् तिष्ठत तिष्ठतेति ॥
ते तं तदा तोमरपट्टिशाद्यैर्; व्याविध्य शस्त्रैः सहसाभिपेतुः ॥
जिघांसवः क्रोधवशाः सुभीमा; भीमं समन्तात् परिवव्रुर् उग्राः ॥
वातेन कुन्त्यां बलवान् स जातः; शूरस् तरस्वी द्विषतां निहन्ता ॥
सत्ये च धर्मे च रतः सदैव; पराक्रमे शत्रुभिर् अप्रधृष्यः ॥
तेषां स मार्गान् विविधान् महात्मा; निहत्य शस्त्राणि च शात्रवाणाम् ॥
यथाप्रवीरान् निजघान वीरः; परःशतान् पुष्करिणीसमीपे ॥
ते तस्य वीर्यं च बलं च दृष्ट्वा; विद्याबलं बाहुबलं तथैव ॥
अशक्नुवन्तः सहिताः समन्ताद्; धतप्रवीराः सहसा निवृत्ताः ॥
विदीर्यमाणास् तत एव तूर्णम्; आकाशम् आस्थाय विमूढसंज्ञाः ॥
कैलासशृङ्गाण्य् अभिदुद्रुवुस् ते; भीमार्दिताः क्रोधवशाः प्रभग्नाः ॥
स शक्रवद् दानवदैत्यसंघान्; विक्रम्य जित्वा च रणे ऽरिसंघान् ॥
विगाह्य तां पुष्करिणीं जितारिः; कामाय जग्राह ततो ऽम्बुजानि ॥
ततः स पीत्वामृतकल्पम् अम्भो; भूयो बभूवोत्तमवीर्यतेजाः ॥
उत्पाट्य जग्राह ततो ऽम्बुजानि; सौगन्धिकान्य् उत्तमगन्धवन्ति ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
ity uktvā rākṣasān sarvān bhīmaseno vyagāhata ||
tataḥ sa rākṣasair vācā pratiṣiddhaḥ pratāpavān ||
mā maivam iti sakrodhair bhartsayadbhiḥ samantataḥ ||
kadarthīkṛtya tu sa tān rākṣasān bhīmavikramaḥ ||
vyagāhata mahātejās te taṃ sarve nyavārayan ||
gṛhṇīta badhnīta nikṛntatemaṃ; pacāma khādāma ca bhīmasenam ||
kruddhā bruvanto 'nuyayur drutaṃ te; śastrāṇi codyamya vivṛttanetrāḥ ||
tataḥ sa gurvīṃ yamadaṇḍakalpāṃ; mahāgadāṃ kāñcanapaṭṭanaddhām ||
pragṛhya tān abhyapatat tarasvī; tato 'bravīt tiṣṭhata tiṣṭhateti ||
te taṃ tadā tomarapaṭṭiśādyair; vyāvidhya śastraiḥ sahasābhipetuḥ ||
jighāṃsavaḥ krodhavaśāḥ subhīmā; bhīmaṃ samantāt parivavrur ugrāḥ ||
vātena kuntyāṃ balavān sa jātaḥ; śūras tarasvī dviṣatāṃ nihantā ||
satye ca dharme ca rataḥ sadaiva; parākrame śatrubhir apradhṛṣyaḥ ||
teṣāṃ sa mārgān vividhān mahātmā; nihatya śastrāṇi ca śātravāṇām ||
yathāpravīrān nijaghāna vīraḥ; paraḥśatān puṣkariṇīsamīpe ||
te tasya vīryaṃ ca balaṃ ca dṛṣṭvā; vidyābalaṃ bāhubalaṃ tathaiva ||
aśaknuvantaḥ sahitāḥ samantād; dhatapravīrāḥ sahasā nivṛttāḥ ||
vidīryamāṇās tata eva tūrṇam; ākāśam āsthāya vimūḍhasaṃjñāḥ ||
kailāsaśṛṅgāṇy abhidudruvus te; bhīmārditāḥ krodhavaśāḥ prabhagnāḥ ||
sa śakravad dānavadaityasaṃghān; vikramya jitvā ca raṇe 'risaṃghān ||
vigāhya tāṃ puṣkariṇīṃ jitāriḥ; kāmāya jagrāha tato 'mbujāni ||
tataḥ sa pītvāmṛtakalpam ambho; bhūyo babhūvottamavīryatejāḥ ||
utpāṭya jagrāha tato 'mbujāni; saugandhikāny uttamagandhavanti ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच इत्य् उक्त्वा राक्षसान् सर्वान् भीमसेनो व्यगाहत ॥ ततः स राक्षसैर् वाचा प्रतिषिद्धः प्रतापवान् ॥ मा मैवम् इति सक्रोधैर् भर्त्सयद्भिः समन्ततः ॥ कदर्थीकृत्य तु स तान् राक्षसान् भीमविक्रमः ॥ व्यगाहत महातेजास् ते तं सर्वे न्यवारयन् ॥ गृह्णीत बध्नीत निकृन्ततेमं; पचाम खादाम च भीमसेनम् ॥ क्रुद्धा ब्रुवन्तो ऽनुययुर् द्रुतं ते; शस्त्राणि चोद्यम्य विवृत्तनेत्राः ॥ ततः स गुर्वीं यमदण्डकल्पां; महागदां काञ्चनपट्टनद्धाम् ॥ प्रगृह्य तान् अभ्यपतत् तरस्वी; ततो ऽब्रवीत् तिष्ठत तिष्ठतेति ॥ ते तं तदा तोमरपट्टिशाद्यैर्; व्याविध्य शस्त्रैः सहसाभिपेतुः ॥ जिघांसवः क्रोधवशाः सुभीमा; भीमं समन्तात् परिवव्रुर् उग्राः ॥ वातेन कुन्त्यां बलवान् स जातः; शूरस् तरस्वी द्विषतां निहन्ता ॥ सत्ये च धर्मे च रतः सदैव; पराक्रमे शत्रुभिर् अप्रधृष्यः ॥ तेषां स मार्गान् विविधान् महात्मा; निहत्य शस्त्राणि च शात्रवाणाम् ॥ यथाप्रवीरान् निजघान वीरः; परःशतान् पुष्करिणीसमीपे ॥ ते तस्य वीर्यं च बलं च दृष्ट्वा; विद्याबलं बाहुबलं तथैव ॥ अशक्नुवन्तः सहिताः समन्ताद्; धतप्रवीराः सहसा निवृत्ताः ॥ विदीर्यमाणास् तत एव तूर्णम्; आकाशम् आस्थाय विमूढसंज्ञाः ॥ कैलासशृङ्गाण्य् अभिदुद्रुवुस् ते; भीमार्दिताः क्रोधवशाः प्रभग्नाः ॥ स शक्रवद् दानवदैत्यसंघान्; विक्रम्य जित्वा च रणे ऽरिसंघान् ॥ विगाह्य तां पुष्करिणीं जितारिः; कामाय जग्राह ततो ऽम्बुजानि ॥ ततः स पीत्वामृतकल्पम् अम्भो; भूयो बभूवोत्तमवीर्यतेजाः ॥ उत्पाट्य जग्राह ततो ऽम्बुजानि; सौगन्धिकान्य् उत्तमगन्धवन्ति ॥vaiśaṃpāyana uvāca ity uktvā rākṣasān sarvān bhīmaseno vyagāhata || tataḥ sa rākṣasair vācā pratiṣiddhaḥ pratāpavān || mā maivam iti sakrodhair bhartsayadbhiḥ samantataḥ || kadarthīkṛtya tu sa tān rākṣasān bhīmavikramaḥ || vyagāhata mahātejās te taṃ sarve nyavārayan || gṛhṇīta badhnīta nikṛntatemaṃ; pacāma khādāma ca bhīmasenam || kruddhā bruvanto 'nuyayur drutaṃ te; śastrāṇi codyamya vivṛttanetrāḥ || tataḥ sa gurvīṃ yamadaṇḍakalpāṃ; mahāgadāṃ kāñcanapaṭṭanaddhām || pragṛhya tān abhyapatat tarasvī; tato 'bravīt tiṣṭhata tiṣṭhateti || te taṃ tadā tomarapaṭṭiśādyair; vyāvidhya śastraiḥ sahasābhipetuḥ || jighāṃsavaḥ krodhavaśāḥ subhīmā; bhīmaṃ samantāt parivavrur ugrāḥ || vātena kuntyāṃ balavān sa jātaḥ; śūras tarasvī dviṣatāṃ nihantā || satye ca dharme ca rataḥ sadaiva; parākrame śatrubhir apradhṛṣyaḥ || teṣāṃ sa mārgān vividhān mahātmā; nihatya śastrāṇi ca śātravāṇām || yathāpravīrān nijaghāna vīraḥ; paraḥśatān puṣkariṇīsamīpe || te tasya vīryaṃ ca balaṃ ca dṛṣṭvā; vidyābalaṃ bāhubalaṃ tathaiva || aśaknuvantaḥ sahitāḥ samantād; dhatapravīrāḥ sahasā nivṛttāḥ || vidīryamāṇās tata eva tūrṇam; ākāśam āsthāya vimūḍhasaṃjñāḥ || kailāsaśṛṅgāṇy abhidudruvus te; bhīmārditāḥ krodhavaśāḥ prabhagnāḥ || sa śakravad dānavadaityasaṃghān; vikramya jitvā ca raṇe 'risaṃghān || vigāhya tāṃ puṣkariṇīṃ jitāriḥ; kāmāya jagrāha tato 'mbujāni || tataḥ sa pītvāmṛtakalpam ambho; bhūyo babhūvottamavīryatejāḥ || utpāṭya jagrāha tato 'mbujāni; saugandhikāny uttamagandhavanti ||Бхима вошёл в озеро; разгневанные ракшасы, вооружённые копьями, мечами, пиками и камнями, бросились на него; могучий Пандава взял палицу и стал поражать их, словно Ваджрадхара асуров; многие были убиты, другие бежали, а Бхима, стоя среди поверженных врагов, собирал дивные цветы для Кришны.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Сказав так, Бхима вошёл в озеро. Ракшасы, разгневанные и вооружённые копьями, мечами, пиками и камнями, бросились на него со всех сторон. Тогда могучий Пандава взял палицу и стал сокрушать их, как Ваджрадхара сокрушает асуров. Многие стражи пали, другие в страхе разбежались, а Бхима, стоя среди поверженных врагов, стал собирать дивные лотосы для Кришны».

Commentary

Здесь любовь к Драупади превращается в бой, потому что Бхима выбрал путь силы. Его победа несомненна, но сама победа ещё не доказывает, что действие было безукоризненным.

Version

348958021e2f · published Jun 18, 2026, 5:49:39 AM UTC