Mahabharata 3.152.12-22

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
इत्य् उक्त्वा राक्षसान् सर्वान् भीमसेनो व्यगाहत ॥
ततः स राक्षसैर् वाचा प्रतिषिद्धः प्रतापवान् ॥
मा मैवम् इति सक्रोधैर् भर्त्सयद्भिः समन्ततः ॥
कदर्थीकृत्य तु स तान् राक्षसान् भीमविक्रमः ॥
व्यगाहत महातेजास् ते तं सर्वे न्यवारयन् ॥
गृह्णीत बध्नीत निकृन्ततेमं; पचाम खादाम च भीमसेनम् ॥
क्रुद्धा ब्रुवन्तो ऽनुययुर् द्रुतं ते; शस्त्राणि चोद्यम्य विवृत्तनेत्राः ॥
ततः स गुर्वीं यमदण्डकल्पां; महागदां काञ्चनपट्टनद्धाम् ॥
प्रगृह्य तान् अभ्यपतत् तरस्वी; ततो ऽब्रवीत् तिष्ठत तिष्ठतेति ॥
ते तं तदा तोमरपट्टिशाद्यैर्; व्याविध्य शस्त्रैः सहसाभिपेतुः ॥
जिघांसवः क्रोधवशाः सुभीमा; भीमं समन्तात् परिवव्रुर् उग्राः ॥
वातेन कुन्त्यां बलवान् स जातः; शूरस् तरस्वी द्विषतां निहन्ता ॥
सत्ये च धर्मे च रतः सदैव; पराक्रमे शत्रुभिर् अप्रधृष्यः ॥
तेषां स मार्गान् विविधान् महात्मा; निहत्य शस्त्राणि च शात्रवाणाम् ॥
यथाप्रवीरान् निजघान वीरः; परःशतान् पुष्करिणीसमीपे ॥
ते तस्य वीर्यं च बलं च दृष्ट्वा; विद्याबलं बाहुबलं तथैव ॥
अशक्नुवन्तः सहिताः समन्ताद्; धतप्रवीराः सहसा निवृत्ताः ॥
विदीर्यमाणास् तत एव तूर्णम्; आकाशम् आस्थाय विमूढसंज्ञाः ॥
कैलासशृङ्गाण्य् अभिदुद्रुवुस् ते; भीमार्दिताः क्रोधवशाः प्रभग्नाः ॥
स शक्रवद् दानवदैत्यसंघान्; विक्रम्य जित्वा च रणे ऽरिसंघान् ॥
विगाह्य तां पुष्करिणीं जितारिः; कामाय जग्राह ततो ऽम्बुजानि ॥
ततः स पीत्वामृतकल्पम् अम्भो; भूयो बभूवोत्तमवीर्यतेजाः ॥
उत्पाट्य जग्राह ततो ऽम्बुजानि; सौगन्धिकान्य् उत्तमगन्धवन्ति ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
ity uktvā rākṣasān sarvān bhīmaseno vyagāhata ||
tataḥ sa rākṣasair vācā pratiṣiddhaḥ pratāpavān ||
mā maivam iti sakrodhair bhartsayadbhiḥ samantataḥ ||
kadarthīkṛtya tu sa tān rākṣasān bhīmavikramaḥ ||
vyagāhata mahātejās te taṃ sarve nyavārayan ||
gṛhṇīta badhnīta nikṛntatemaṃ; pacāma khādāma ca bhīmasenam ||
kruddhā bruvanto 'nuyayur drutaṃ te; śastrāṇi codyamya vivṛttanetrāḥ ||
tataḥ sa gurvīṃ yamadaṇḍakalpāṃ; mahāgadāṃ kāñcanapaṭṭanaddhām ||
pragṛhya tān abhyapatat tarasvī; tato 'bravīt tiṣṭhata tiṣṭhateti ||
te taṃ tadā tomarapaṭṭiśādyair; vyāvidhya śastraiḥ sahasābhipetuḥ ||
jighāṃsavaḥ krodhavaśāḥ subhīmā; bhīmaṃ samantāt parivavrur ugrāḥ ||
vātena kuntyāṃ balavān sa jātaḥ; śūras tarasvī dviṣatāṃ nihantā ||
satye ca dharme ca rataḥ sadaiva; parākrame śatrubhir apradhṛṣyaḥ ||
teṣāṃ sa mārgān vividhān mahātmā; nihatya śastrāṇi ca śātravāṇām ||
yathāpravīrān nijaghāna vīraḥ; paraḥśatān puṣkariṇīsamīpe ||
te tasya vīryaṃ ca balaṃ ca dṛṣṭvā; vidyābalaṃ bāhubalaṃ tathaiva ||
aśaknuvantaḥ sahitāḥ samantād; dhatapravīrāḥ sahasā nivṛttāḥ ||
vidīryamāṇās tata eva tūrṇam; ākāśam āsthāya vimūḍhasaṃjñāḥ ||
kailāsaśṛṅgāṇy abhidudruvus te; bhīmārditāḥ krodhavaśāḥ prabhagnāḥ ||
sa śakravad dānavadaityasaṃghān; vikramya jitvā ca raṇe 'risaṃghān ||
vigāhya tāṃ puṣkariṇīṃ jitāriḥ; kāmāya jagrāha tato 'mbujāni ||
tataḥ sa pītvāmṛtakalpam ambho; bhūyo babhūvottamavīryatejāḥ ||
utpāṭya jagrāha tato 'mbujāni; saugandhikāny uttamagandhavanti ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच इत्य् उक्त्वा राक्षसान् सर्वान् भीमसेनो व्यगाहत ॥ ततः स राक्षसैर् वाचा प्रतिषिद्धः प्रतापवान् ॥ मा मैवम् इति सक्रोधैर् भर्त्सयद्भिः समन्ततः ॥ कदर्थीकृत्य तु स तान् राक्षसान् भीमविक्रमः ॥ व्यगाहत महातेजास् ते तं सर्वे न्यवारयन् ॥ गृह्णीत बध्नीत निकृन्ततेमं; पचाम खादाम च भीमसेनम् ॥ क्रुद्धा ब्रुवन्तो ऽनुययुर् द्रुतं ते; शस्त्राणि चोद्यम्य विवृत्तनेत्राः ॥ ततः स गुर्वीं यमदण्डकल्पां; महागदां काञ्चनपट्टनद्धाम् ॥ प्रगृह्य तान् अभ्यपतत् तरस्वी; ततो ऽब्रवीत् तिष्ठत तिष्ठतेति ॥ ते तं तदा तोमरपट्टिशाद्यैर्; व्याविध्य शस्त्रैः सहसाभिपेतुः ॥ जिघांसवः क्रोधवशाः सुभीमा; भीमं समन्तात् परिवव्रुर् उग्राः ॥ वातेन कुन्त्यां बलवान् स जातः; शूरस् तरस्वी द्विषतां निहन्ता ॥ सत्ये च धर्मे च रतः सदैव; पराक्रमे शत्रुभिर् अप्रधृष्यः ॥ तेषां स मार्गान् विविधान् महात्मा; निहत्य शस्त्राणि च शात्रवाणाम् ॥ यथाप्रवीरान् निजघान वीरः; परःशतान् पुष्करिणीसमीपे ॥ ते तस्य वीर्यं च बलं च दृष्ट्वा; विद्याबलं बाहुबलं तथैव ॥ अशक्नुवन्तः सहिताः समन्ताद्; धतप्रवीराः सहसा निवृत्ताः ॥ विदीर्यमाणास् तत एव तूर्णम्; आकाशम् आस्थाय विमूढसंज्ञाः ॥ कैलासशृङ्गाण्य् अभिदुद्रुवुस् ते; भीमार्दिताः क्रोधवशाः प्रभग्नाः ॥ स शक्रवद् दानवदैत्यसंघान्; विक्रम्य जित्वा च रणे ऽरिसंघान् ॥ विगाह्य तां पुष्करिणीं जितारिः; कामाय जग्राह ततो ऽम्बुजानि ॥ ततः स पीत्वामृतकल्पम् अम्भो; भूयो बभूवोत्तमवीर्यतेजाः ॥ उत्पाट्य जग्राह ततो ऽम्बुजानि; सौगन्धिकान्य् उत्तमगन्धवन्ति ॥vaiśaṃpāyana uvāca ity uktvā rākṣasān sarvān bhīmaseno vyagāhata || tataḥ sa rākṣasair vācā pratiṣiddhaḥ pratāpavān || mā maivam iti sakrodhair bhartsayadbhiḥ samantataḥ || kadarthīkṛtya tu sa tān rākṣasān bhīmavikramaḥ || vyagāhata mahātejās te taṃ sarve nyavārayan || gṛhṇīta badhnīta nikṛntatemaṃ; pacāma khādāma ca bhīmasenam || kruddhā bruvanto 'nuyayur drutaṃ te; śastrāṇi codyamya vivṛttanetrāḥ || tataḥ sa gurvīṃ yamadaṇḍakalpāṃ; mahāgadāṃ kāñcanapaṭṭanaddhām || pragṛhya tān abhyapatat tarasvī; tato 'bravīt tiṣṭhata tiṣṭhateti || te taṃ tadā tomarapaṭṭiśādyair; vyāvidhya śastraiḥ sahasābhipetuḥ || jighāṃsavaḥ krodhavaśāḥ subhīmā; bhīmaṃ samantāt parivavrur ugrāḥ || vātena kuntyāṃ balavān sa jātaḥ; śūras tarasvī dviṣatāṃ nihantā || satye ca dharme ca rataḥ sadaiva; parākrame śatrubhir apradhṛṣyaḥ || teṣāṃ sa mārgān vividhān mahātmā; nihatya śastrāṇi ca śātravāṇām || yathāpravīrān nijaghāna vīraḥ; paraḥśatān puṣkariṇīsamīpe || te tasya vīryaṃ ca balaṃ ca dṛṣṭvā; vidyābalaṃ bāhubalaṃ tathaiva || aśaknuvantaḥ sahitāḥ samantād; dhatapravīrāḥ sahasā nivṛttāḥ || vidīryamāṇās tata eva tūrṇam; ākāśam āsthāya vimūḍhasaṃjñāḥ || kailāsaśṛṅgāṇy abhidudruvus te; bhīmārditāḥ krodhavaśāḥ prabhagnāḥ || sa śakravad dānavadaityasaṃghān; vikramya jitvā ca raṇe 'risaṃghān || vigāhya tāṃ puṣkariṇīṃ jitāriḥ; kāmāya jagrāha tato 'mbujāni || tataḥ sa pītvāmṛtakalpam ambho; bhūyo babhūvottamavīryatejāḥ || utpāṭya jagrāha tato 'mbujāni; saugandhikāny uttamagandhavanti ||Bhima entered the lake; the enraged rakshasas, armed with spears, swords, pikes, and stones, rushed at him; the mighty Pandava seized his mace and began to strike them down, like the wielder of the thunderbolt striking the asuras; many were slain, others fled, and Bhima, standing amid the fallen foes, gathered the wondrous flowers for Krishna.

Translation

Vaishampayana said: 'Having spoken thus, Bhima entered the lake. The rakshasas, enraged and armed with spears, swords, pikes, and stones, rushed upon him from every side. Then the mighty Pandava seized his mace and began to crush them, as the wielder of the thunderbolt crushes the asuras. Many of the guardians fell, others fled in terror, and Bhima, standing among the fallen foes, began to gather the wondrous lotuses for Krishna.'

Commentary

Here love for Draupadi turns into battle, because Bhima has chosen the path of force. His victory is beyond doubt, but victory alone does not yet prove that the deed was blameless.

Version

6bb7e1e108fc · published Jul 16, 2026, 5:09:16 PM UTC

Available inRUEN