Mahabharata 3.155.26-38

Devanāgarī

नानामृगगणैर् जुष्टं कौन्तेयः सत्यविक्रमः ॥
पदातिर् भ्रातृभिः सार्धं प्रातिष्ठत युधिष्ठिरः ॥
नानाद्रुमनिरोधेषु वसन्तः शैलसानुषु ॥
पर्वतं विविशुः श्वेतं चतुर्थे ऽहनि पाण्डवाः ॥
महाभ्रघनसंकाशं सलिलोपहितं शुभम् ॥
मणिकाञ्चनरम्यं च शैलं नानासमुच्छ्रयम् ॥
ते समासाद्य पन्थानं यथोक्तं वृषपर्वणा ॥
अनुसस्रुर् यथोद्देशं पश्यन्तो विविधान् नगान् ॥
उपर्य् उपरि शैलस्य गुहाः परमदुर्गमाः ॥
सुदुर्गमांस् ते सुबहून् सुखेनैवाभिचक्रमुः ॥
धौम्यः कृष्णा च पार्थाश् च लोमशश् च महान् ऋषिः ॥
अगमन् सहितास् तत्र न कश् चिद् अवहीयते ॥
ते मृगद्विजसंघुष्टं नानाद्विजसमाकुलम् ॥
शाखामृगगणैश् चैव सेवितं सुमनोहरम् ॥
पुण्यं पद्मसरोपेतं सपल्वलमहावनम् ॥
उपतस्थुर् महावीर्या माल्यवन्तं महागिरिम् ॥
ततः किंपुरुषावासं सिद्धचारणसेवितम् ॥
ददृशुर् हृष्टरोमाणः पर्वतं गन्धमादनम् ॥
विद्याधरानुचरितं किंनरीभिस् तथैव च ॥
गजसिंहसमाकीर्णम् उदीर्णशरभायुतम् ॥
उपेतम् अन्यैश् च तदा मृगैर् मृदुनिनादिभिः ॥
ते गन्धमादनवनं तन् नन्दनवनोपमम् ॥
मुदिताः पाण्डुतनया मनोहृदयनन्दनम् ॥
विविशुः क्रमशो वीरा अरण्यं शुभकाननम् ॥
द्रौपदीसहिता वीरास् तैश् च विप्रैर् महात्मभिः ॥
शृण्वन्तः प्रीतिजननान् वल्गून् मदकलाञ् शुभान् ॥
श्रोत्ररम्यान् सुमधुराञ् शब्दान् खगमुखेरितान् ॥

Transliteration (IAST)

nānāmṛgagaṇair juṣṭaṃ kaunteyaḥ satyavikramaḥ ||
padātir bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ prātiṣṭhata yudhiṣṭhiraḥ ||
nānādrumanirodheṣu vasantaḥ śailasānuṣu ||
parvataṃ viviśuḥ śvetaṃ caturthe 'hani pāṇḍavāḥ ||
mahābhraghanasaṃkāśaṃ salilopahitaṃ śubham ||
maṇikāñcanaramyaṃ ca śailaṃ nānāsamucchrayam ||
te samāsādya panthānaṃ yathoktaṃ vṛṣaparvaṇā ||
anusasrur yathoddeśaṃ paśyanto vividhān nagān ||
upary upari śailasya guhāḥ paramadurgamāḥ ||
sudurgamāṃs te subahūn sukhenaivābhicakramuḥ ||
dhaumyaḥ kṛṣṇā ca pārthāś ca lomaśaś ca mahān ṛṣiḥ ||
agaman sahitās tatra na kaś cid avahīyate ||
te mṛgadvijasaṃghuṣṭaṃ nānādvijasamākulam ||
śākhāmṛgagaṇaiś caiva sevitaṃ sumanoharam ||
puṇyaṃ padmasaropetaṃ sapalvalamahāvanam ||
upatasthur mahāvīryā mālyavantaṃ mahāgirim ||
tataḥ kiṃpuruṣāvāsaṃ siddhacāraṇasevitam ||
dadṛśur hṛṣṭaromāṇaḥ parvataṃ gandhamādanam ||
vidyādharānucaritaṃ kiṃnarībhis tathaiva ca ||
gajasiṃhasamākīrṇam udīrṇaśarabhāyutam ||
upetam anyaiś ca tadā mṛgair mṛduninādibhiḥ ||
te gandhamādanavanaṃ tan nandanavanopamam ||
muditāḥ pāṇḍutanayā manohṛdayanandanam ||
viviśuḥ kramaśo vīrā araṇyaṃ śubhakānanam ||
draupadīsahitā vīrās taiś ca viprair mahātmabhiḥ ||
śṛṇvantaḥ prītijananān valgūn madakalāñ śubhān ||
śrotraramyān sumadhurāñ śabdān khagamukheritān ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

नानामृगगणैर् जुष्टं कौन्तेयः सत्यविक्रमः ॥ पदातिर् भ्रातृभिः सार्धं प्रातिष्ठत युधिष्ठिरः ॥ नानाद्रुमनिरोधेषु वसन्तः शैलसानुषु ॥ पर्वतं विविशुः श्वेतं चतुर्थे ऽहनि पाण्डवाः ॥ महाभ्रघनसंकाशं सलिलोपहितं शुभम् ॥ मणिकाञ्चनरम्यं च शैलं नानासमुच्छ्रयम् ॥ ते समासाद्य पन्थानं यथोक्तं वृषपर्वणा ॥ अनुसस्रुर् यथोद्देशं पश्यन्तो विविधान् नगान् ॥ उपर्य् उपरि शैलस्य गुहाः परमदुर्गमाः ॥ सुदुर्गमांस् ते सुबहून् सुखेनैवाभिचक्रमुः ॥ धौम्यः कृष्णा च पार्थाश् च लोमशश् च महान् ऋषिः ॥ अगमन् सहितास् तत्र न कश् चिद् अवहीयते ॥ ते मृगद्विजसंघुष्टं नानाद्विजसमाकुलम् ॥ शाखामृगगणैश् चैव सेवितं सुमनोहरम् ॥ पुण्यं पद्मसरोपेतं सपल्वलमहावनम् ॥ उपतस्थुर् महावीर्या माल्यवन्तं महागिरिम् ॥ ततः किंपुरुषावासं सिद्धचारणसेवितम् ॥ ददृशुर् हृष्टरोमाणः पर्वतं गन्धमादनम् ॥ विद्याधरानुचरितं किंनरीभिस् तथैव च ॥ गजसिंहसमाकीर्णम् उदीर्णशरभायुतम् ॥ उपेतम् अन्यैश् च तदा मृगैर् मृदुनिनादिभिः ॥ ते गन्धमादनवनं तन् नन्दनवनोपमम् ॥ मुदिताः पाण्डुतनया मनोहृदयनन्दनम् ॥ विविशुः क्रमशो वीरा अरण्यं शुभकाननम् ॥ द्रौपदीसहिता वीरास् तैश् च विप्रैर् महात्मभिः ॥ शृण्वन्तः प्रीतिजननान् वल्गून् मदकलाञ् शुभान् ॥ श्रोत्ररम्यान् सुमधुराञ् शब्दान् खगमुखेरितान् ॥nānāmṛgagaṇair juṣṭaṃ kaunteyaḥ satyavikramaḥ || padātir bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ prātiṣṭhata yudhiṣṭhiraḥ || nānādrumanirodheṣu vasantaḥ śailasānuṣu || parvataṃ viviśuḥ śvetaṃ caturthe 'hani pāṇḍavāḥ || mahābhraghanasaṃkāśaṃ salilopahitaṃ śubham || maṇikāñcanaramyaṃ ca śailaṃ nānāsamucchrayam || te samāsādya panthānaṃ yathoktaṃ vṛṣaparvaṇā || anusasrur yathoddeśaṃ paśyanto vividhān nagān || upary upari śailasya guhāḥ paramadurgamāḥ || sudurgamāṃs te subahūn sukhenaivābhicakramuḥ || dhaumyaḥ kṛṣṇā ca pārthāś ca lomaśaś ca mahān ṛṣiḥ || agaman sahitās tatra na kaś cid avahīyate || te mṛgadvijasaṃghuṣṭaṃ nānādvijasamākulam || śākhāmṛgagaṇaiś caiva sevitaṃ sumanoharam || puṇyaṃ padmasaropetaṃ sapalvalamahāvanam || upatasthur mahāvīryā mālyavantaṃ mahāgirim || tataḥ kiṃpuruṣāvāsaṃ siddhacāraṇasevitam || dadṛśur hṛṣṭaromāṇaḥ parvataṃ gandhamādanam || vidyādharānucaritaṃ kiṃnarībhis tathaiva ca || gajasiṃhasamākīrṇam udīrṇaśarabhāyutam || upetam anyaiś ca tadā mṛgair mṛduninādibhiḥ || te gandhamādanavanaṃ tan nandanavanopamam || muditāḥ pāṇḍutanayā manohṛdayanandanam || viviśuḥ kramaśo vīrā araṇyaṃ śubhakānanam || draupadīsahitā vīrās taiś ca viprair mahātmabhiḥ || śṛṇvantaḥ prītijananān valgūn madakalāñ śubhān || śrotraramyān sumadhurāñ śabdān khagamukheritān ||Они вошли в область Шветы и Мальявана, на Гандхамадану, украшенную лесами, реками, водопадами, пещерами и вершинами; гора сияла цветами и плодами, была наполнена птицами, зверями, сиддхами и чаранами; Пандавы шли медленно, любуясь красотой, и воздух был сладок ароматами.

Translation

«Они вступили в область Шветы и Мальявана, на прекрасный Гандхамадан. Гора была украшена лесами, реками, водопадами, пещерами и высокими вершинами. Она сияла цветами и плодами, была полна птиц и зверей, посещалась сиддхами и чаранами. Пандавы шли медленно, любуясь её красотой, а воздух со всех сторон был сладок ароматами».

Commentary

Гандхамадан предстает как граница между человеческой землёй и пространством богов. Восхождение Пандавов становится не только географическим, но и внутренним очищением.

Version

46b322cc2eef · published Jun 18, 2026, 5:49:39 AM UTC