Mahabharata 3.155.1-10

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
निहते राक्षसे तस्मिन् पुनर् नारायणाश्रमम् ॥
अभ्येत्य राजा कौन्तेयो निवासम् अकरोत् प्रभुः ॥
स समानीय तान् सर्वान् भ्रातॄन् इत्य् अब्रवीद् वचः ॥
द्रौपद्या सहितान् काले संस्मरन् भ्रातरं जयम् ॥
समाश् चतस्रो ऽभिगताः शिवेन चरतां वने ॥
कृतोद्देशश् च बीभत्सुः पञ्चमीम् अभितः समाम् ॥
प्राप्य पर्वतराजानं श्वेतं शिखरिणां वरम् ॥
तत्रापि च कृतोद्देशः समागमदिदृक्षुभिः ॥
कृतश् च समयस् तेन पार्थेनामिततेजसा ॥
पञ्च वर्षाणि वत्स्यामि विद्यार्थीति पुरा मयि ॥
तत्र गाण्डीवधन्वानम् अवाप्तास्त्रम् अरिंदमम् ॥
देवलोकाद् इमं लोकं द्रक्ष्यामः पुनरागतम् ॥
इत्य् उक्त्वा ब्राह्मणान् सर्वान् आमन्त्रयत पाण्डवः ॥
कारणं चैव तत् तेषाम् आचचक्षे तपस्विनाम् ॥
तम् उग्रतपसः प्रीताः कृत्वा पार्थं प्रदक्षिणम् ॥
ब्राह्मणास् ते ऽन्वमोदन्त शिवेन कुशलेन च ॥
सुखोदर्कम् इमं क्लेशम् अचिराद् भरतर्षभ ॥
क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ तीर्त्वा गां पालयिष्यसि ॥
तत् तु राजा वचस् तेषां प्रतिगृह्य तपस्विनाम् ॥
प्रतस्थे सह विप्रैस् तैर् भ्रातृभिश् च परंतपः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
nihate rākṣase tasmin punar nārāyaṇāśramam ||
abhyetya rājā kaunteyo nivāsam akarot prabhuḥ ||
sa samānīya tān sarvān bhrātṝn ity abravīd vacaḥ ||
draupadyā sahitān kāle saṃsmaran bhrātaraṃ jayam ||
samāś catasro 'bhigatāḥ śivena caratāṃ vane ||
kṛtoddeśaś ca bībhatsuḥ pañcamīm abhitaḥ samām ||
prāpya parvatarājānaṃ śvetaṃ śikhariṇāṃ varam ||
tatrāpi ca kṛtoddeśaḥ samāgamadidṛkṣubhiḥ ||
kṛtaś ca samayas tena pārthenāmitatejasā ||
pañca varṣāṇi vatsyāmi vidyārthīti purā mayi ||
tatra gāṇḍīvadhanvānam avāptāstram ariṃdamam ||
devalokād imaṃ lokaṃ drakṣyāmaḥ punarāgatam ||
ity uktvā brāhmaṇān sarvān āmantrayata pāṇḍavaḥ ||
kāraṇaṃ caiva tat teṣām ācacakṣe tapasvinām ||
tam ugratapasaḥ prītāḥ kṛtvā pārthaṃ pradakṣiṇam ||
brāhmaṇās te 'nvamodanta śivena kuśalena ca ||
sukhodarkam imaṃ kleśam acirād bharatarṣabha ||
kṣatradharmeṇa dharmajña tīrtvā gāṃ pālayiṣyasi ||
tat tu rājā vacas teṣāṃ pratigṛhya tapasvinām ||
pratasthe saha viprais tair bhrātṛbhiś ca paraṃtapaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच निहते राक्षसे तस्मिन् पुनर् नारायणाश्रमम् ॥ अभ्येत्य राजा कौन्तेयो निवासम् अकरोत् प्रभुः ॥ स समानीय तान् सर्वान् भ्रातॄन् इत्य् अब्रवीद् वचः ॥ द्रौपद्या सहितान् काले संस्मरन् भ्रातरं जयम् ॥ समाश् चतस्रो ऽभिगताः शिवेन चरतां वने ॥ कृतोद्देशश् च बीभत्सुः पञ्चमीम् अभितः समाम् ॥ प्राप्य पर्वतराजानं श्वेतं शिखरिणां वरम् ॥ तत्रापि च कृतोद्देशः समागमदिदृक्षुभिः ॥ कृतश् च समयस् तेन पार्थेनामिततेजसा ॥ पञ्च वर्षाणि वत्स्यामि विद्यार्थीति पुरा मयि ॥ तत्र गाण्डीवधन्वानम् अवाप्तास्त्रम् अरिंदमम् ॥ देवलोकाद् इमं लोकं द्रक्ष्यामः पुनरागतम् ॥ इत्य् उक्त्वा ब्राह्मणान् सर्वान् आमन्त्रयत पाण्डवः ॥ कारणं चैव तत् तेषाम् आचचक्षे तपस्विनाम् ॥ तम् उग्रतपसः प्रीताः कृत्वा पार्थं प्रदक्षिणम् ॥ ब्राह्मणास् ते ऽन्वमोदन्त शिवेन कुशलेन च ॥ सुखोदर्कम् इमं क्लेशम् अचिराद् भरतर्षभ ॥ क्षत्रधर्मेण धर्मज्ञ तीर्त्वा गां पालयिष्यसि ॥ तत् तु राजा वचस् तेषां प्रतिगृह्य तपस्विनाम् ॥ प्रतस्थे सह विप्रैस् तैर् भ्रातृभिश् च परंतपः ॥vaiśaṃpāyana uvāca nihate rākṣase tasmin punar nārāyaṇāśramam || abhyetya rājā kaunteyo nivāsam akarot prabhuḥ || sa samānīya tān sarvān bhrātṝn ity abravīd vacaḥ || draupadyā sahitān kāle saṃsmaran bhrātaraṃ jayam || samāś catasro 'bhigatāḥ śivena caratāṃ vane || kṛtoddeśaś ca bībhatsuḥ pañcamīm abhitaḥ samām || prāpya parvatarājānaṃ śvetaṃ śikhariṇāṃ varam || tatrāpi ca kṛtoddeśaḥ samāgamadidṛkṣubhiḥ || kṛtaś ca samayas tena pārthenāmitatejasā || pañca varṣāṇi vatsyāmi vidyārthīti purā mayi || tatra gāṇḍīvadhanvānam avāptāstram ariṃdamam || devalokād imaṃ lokaṃ drakṣyāmaḥ punarāgatam || ity uktvā brāhmaṇān sarvān āmantrayata pāṇḍavaḥ || kāraṇaṃ caiva tat teṣām ācacakṣe tapasvinām || tam ugratapasaḥ prītāḥ kṛtvā pārthaṃ pradakṣiṇam || brāhmaṇās te 'nvamodanta śivena kuśalena ca || sukhodarkam imaṃ kleśam acirād bharatarṣabha || kṣatradharmeṇa dharmajña tīrtvā gāṃ pālayiṣyasi || tat tu rājā vacas teṣāṃ pratigṛhya tapasvinām || pratasthe saha viprais tair bhrātṛbhiś ca paraṃtapaḥ ||После гибели Джатасуры Пандавы, благополучно живя в обители, приняли решение вернуться к ашраму Нара-Нараяны; Юдхиштхира собрал братьев, Драупади, брахманов и сказал, что четыре года лесной жизни прошли, начался пятый, а Арджуна обещал вернуться после пяти лет, получив оружие; поэтому они должны снова увидеть Савьясачина, носящего Гандиву, вернувшегося из мира богов.

Translation

Вайшампаяна сказал: «После гибели Джатасуры Пандавы жили в той обители без тревоги. Затем Дхармараджа, собрав братьев, Кришну и брахманов, сказал, что следует вернуться к ашраму Нара-Нараяны. “Четыре года нашей лесной жизни прошли, — сказал он, — и начался пятый. Дхананджая обещал вернуться, получив оружие, когда пройдут пять лет. Поэтому мы снова увидим Савьясачина, носящего Гандиву, возвращающегося из мира богов”».

Commentary

Путь снова направлен к Арджуне. Для Пандавов ожидание брата — не пассивность, а верность общему обету, где каждый подвиг готовит будущее соединение.

Version

98c0237bef24 · published Jun 18, 2026, 5:49:39 AM UTC