Mahabharata 3.157.25-40

Devanāgarī

ततः क्षिप्तम् इवात्मानं द्रौपद्या स परंतपः ॥
नामृष्यत महाबाहुः प्रहारम् इव सद्गवः ॥
सिंहर्षभगतिः श्रीमान् उदारः कनकप्रभः ॥
मनस्वी बलवान् दृप्तो मानी शूरश् च पाण्डवः ॥
लोहिताक्षः पृथुव्यंसो मत्तवारणविक्रमः ॥
सिंहदंष्ट्रो बृहत्स्कन्धः शालपोत इवोद्गतः ॥
महात्मा चारुसर्वाङ्गः कम्बुग्रीवो महाभुजः ॥
रुक्मपृष्ठं धनुः खड्गं तूणांश् चापि परामृशत् ॥
केसरीव यथोत्सिक्तः प्रभिन्न इव वारणः ॥
व्यपेतभयसंमोहः शैलम् अभ्यपतद् बली ॥
तं मृगेन्द्रम् इवायान्तं प्रभिन्नम् इव वारणम् ॥
ददृशुः सर्वभूतानि बाणखड्गधनुर्धरम् ॥
द्रौपद्या वर्धयन् हर्षं गदाम् आदाय पाण्डवः ॥
व्यपेतभयसंमोहः शैलराजं समाविशत् ॥
न ग्लानिर् न च कातर्यं न वैक्लव्यं न मत्सरः ॥
कदा चिज् जुषते पार्थम् आत्मजं मातरिश्वनः ॥
तद् एकायनम् आसाद्य विषमं भीमदर्शनम् ॥
बहुतालोच्छ्रयं शृङ्गम् आरुरोह महाबलः ॥
स किंनरमहानागमुनिगन्धर्वराक्षसान् ॥
हर्षयन् पर्वतस्याग्रम् आससाद महाबलः ॥
तत्र वैश्रवणावासं ददर्श भरतर्षभः ॥
काञ्चनैः स्फाटिकाकारैर् वेश्मभिः समलंकृतम् ॥
मोदयन् सर्वभूतानि गन्धमादनसंभवः ॥
सर्वगन्धवहस् तत्र मारुतः सुसुखो ववौ ॥
चित्रा विविधवर्णाभाश् चित्रमञ्जरिधारिणः ॥
अचिन्त्या विविधास् तत्र द्रुमाः परमशोभनाः ॥
रत्नजालपरिक्षिप्तं चित्रमाल्यधरं शिवम् ॥
राक्षसाधिपतेः स्थानं ददर्श भरतर्षभः ॥
गदाखड्गधनुष्पाणिः समभित्यक्तजीवितः ॥
भीमसेनो महाबाहुस् तस्थौ गिरिर् इवाचलः ॥
ततः शङ्खम् उपाध्मासीद् द्विषतां लोमहर्षणम् ॥
ज्याघोषतलघोषं च कृत्वा भूतान्य् अमोहयत् ॥

Transliteration (IAST)

tataḥ kṣiptam ivātmānaṃ draupadyā sa paraṃtapaḥ ||
nāmṛṣyata mahābāhuḥ prahāram iva sadgavaḥ ||
siṃharṣabhagatiḥ śrīmān udāraḥ kanakaprabhaḥ ||
manasvī balavān dṛpto mānī śūraś ca pāṇḍavaḥ ||
lohitākṣaḥ pṛthuvyaṃso mattavāraṇavikramaḥ ||
siṃhadaṃṣṭro bṛhatskandhaḥ śālapota ivodgataḥ ||
mahātmā cārusarvāṅgaḥ kambugrīvo mahābhujaḥ ||
rukmapṛṣṭhaṃ dhanuḥ khaḍgaṃ tūṇāṃś cāpi parāmṛśat ||
kesarīva yathotsiktaḥ prabhinna iva vāraṇaḥ ||
vyapetabhayasaṃmohaḥ śailam abhyapatad balī ||
taṃ mṛgendram ivāyāntaṃ prabhinnam iva vāraṇam ||
dadṛśuḥ sarvabhūtāni bāṇakhaḍgadhanurdharam ||
draupadyā vardhayan harṣaṃ gadām ādāya pāṇḍavaḥ ||
vyapetabhayasaṃmohaḥ śailarājaṃ samāviśat ||
na glānir na ca kātaryaṃ na vaiklavyaṃ na matsaraḥ ||
kadā cij juṣate pārtham ātmajaṃ mātariśvanaḥ ||
tad ekāyanam āsādya viṣamaṃ bhīmadarśanam ||
bahutālocchrayaṃ śṛṅgam āruroha mahābalaḥ ||
sa kiṃnaramahānāgamunigandharvarākṣasān ||
harṣayan parvatasyāgram āsasāda mahābalaḥ ||
tatra vaiśravaṇāvāsaṃ dadarśa bharatarṣabhaḥ ||
kāñcanaiḥ sphāṭikākārair veśmabhiḥ samalaṃkṛtam ||
modayan sarvabhūtāni gandhamādanasaṃbhavaḥ ||
sarvagandhavahas tatra mārutaḥ susukho vavau ||
citrā vividhavarṇābhāś citramañjaridhāriṇaḥ ||
acintyā vividhās tatra drumāḥ paramaśobhanāḥ ||
ratnajālaparikṣiptaṃ citramālyadharaṃ śivam ||
rākṣasādhipateḥ sthānaṃ dadarśa bharatarṣabhaḥ ||
gadākhaḍgadhanuṣpāṇiḥ samabhityaktajīvitaḥ ||
bhīmaseno mahābāhus tasthau girir ivācalaḥ ||
tataḥ śaṅkham upādhmāsīd dviṣatāṃ lomaharṣaṇam ||
jyāghoṣatalaghoṣaṃ ca kṛtvā bhūtāny amohayat ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततः क्षिप्तम् इवात्मानं द्रौपद्या स परंतपः ॥ नामृष्यत महाबाहुः प्रहारम् इव सद्गवः ॥ सिंहर्षभगतिः श्रीमान् उदारः कनकप्रभः ॥ मनस्वी बलवान् दृप्तो मानी शूरश् च पाण्डवः ॥ लोहिताक्षः पृथुव्यंसो मत्तवारणविक्रमः ॥ सिंहदंष्ट्रो बृहत्स्कन्धः शालपोत इवोद्गतः ॥ महात्मा चारुसर्वाङ्गः कम्बुग्रीवो महाभुजः ॥ रुक्मपृष्ठं धनुः खड्गं तूणांश् चापि परामृशत् ॥ केसरीव यथोत्सिक्तः प्रभिन्न इव वारणः ॥ व्यपेतभयसंमोहः शैलम् अभ्यपतद् बली ॥ तं मृगेन्द्रम् इवायान्तं प्रभिन्नम् इव वारणम् ॥ ददृशुः सर्वभूतानि बाणखड्गधनुर्धरम् ॥ द्रौपद्या वर्धयन् हर्षं गदाम् आदाय पाण्डवः ॥ व्यपेतभयसंमोहः शैलराजं समाविशत् ॥ न ग्लानिर् न च कातर्यं न वैक्लव्यं न मत्सरः ॥ कदा चिज् जुषते पार्थम् आत्मजं मातरिश्वनः ॥ तद् एकायनम् आसाद्य विषमं भीमदर्शनम् ॥ बहुतालोच्छ्रयं शृङ्गम् आरुरोह महाबलः ॥ स किंनरमहानागमुनिगन्धर्वराक्षसान् ॥ हर्षयन् पर्वतस्याग्रम् आससाद महाबलः ॥ तत्र वैश्रवणावासं ददर्श भरतर्षभः ॥ काञ्चनैः स्फाटिकाकारैर् वेश्मभिः समलंकृतम् ॥ मोदयन् सर्वभूतानि गन्धमादनसंभवः ॥ सर्वगन्धवहस् तत्र मारुतः सुसुखो ववौ ॥ चित्रा विविधवर्णाभाश् चित्रमञ्जरिधारिणः ॥ अचिन्त्या विविधास् तत्र द्रुमाः परमशोभनाः ॥ रत्नजालपरिक्षिप्तं चित्रमाल्यधरं शिवम् ॥ राक्षसाधिपतेः स्थानं ददर्श भरतर्षभः ॥ गदाखड्गधनुष्पाणिः समभित्यक्तजीवितः ॥ भीमसेनो महाबाहुस् तस्थौ गिरिर् इवाचलः ॥ ततः शङ्खम् उपाध्मासीद् द्विषतां लोमहर्षणम् ॥ ज्याघोषतलघोषं च कृत्वा भूतान्य् अमोहयत् ॥tataḥ kṣiptam ivātmānaṃ draupadyā sa paraṃtapaḥ || nāmṛṣyata mahābāhuḥ prahāram iva sadgavaḥ || siṃharṣabhagatiḥ śrīmān udāraḥ kanakaprabhaḥ || manasvī balavān dṛpto mānī śūraś ca pāṇḍavaḥ || lohitākṣaḥ pṛthuvyaṃso mattavāraṇavikramaḥ || siṃhadaṃṣṭro bṛhatskandhaḥ śālapota ivodgataḥ || mahātmā cārusarvāṅgaḥ kambugrīvo mahābhujaḥ || rukmapṛṣṭhaṃ dhanuḥ khaḍgaṃ tūṇāṃś cāpi parāmṛśat || kesarīva yathotsiktaḥ prabhinna iva vāraṇaḥ || vyapetabhayasaṃmohaḥ śailam abhyapatad balī || taṃ mṛgendram ivāyāntaṃ prabhinnam iva vāraṇam || dadṛśuḥ sarvabhūtāni bāṇakhaḍgadhanurdharam || draupadyā vardhayan harṣaṃ gadām ādāya pāṇḍavaḥ || vyapetabhayasaṃmohaḥ śailarājaṃ samāviśat || na glānir na ca kātaryaṃ na vaiklavyaṃ na matsaraḥ || kadā cij juṣate pārtham ātmajaṃ mātariśvanaḥ || tad ekāyanam āsādya viṣamaṃ bhīmadarśanam || bahutālocchrayaṃ śṛṅgam āruroha mahābalaḥ || sa kiṃnaramahānāgamunigandharvarākṣasān || harṣayan parvatasyāgram āsasāda mahābalaḥ || tatra vaiśravaṇāvāsaṃ dadarśa bharatarṣabhaḥ || kāñcanaiḥ sphāṭikākārair veśmabhiḥ samalaṃkṛtam || modayan sarvabhūtāni gandhamādanasaṃbhavaḥ || sarvagandhavahas tatra mārutaḥ susukho vavau || citrā vividhavarṇābhāś citramañjaridhāriṇaḥ || acintyā vividhās tatra drumāḥ paramaśobhanāḥ || ratnajālaparikṣiptaṃ citramālyadharaṃ śivam || rākṣasādhipateḥ sthānaṃ dadarśa bharatarṣabhaḥ || gadākhaḍgadhanuṣpāṇiḥ samabhityaktajīvitaḥ || bhīmaseno mahābāhus tasthau girir ivācalaḥ || tataḥ śaṅkham upādhmāsīd dviṣatāṃ lomaharṣaṇam || jyāghoṣatalaghoṣaṃ ca kṛtvā bhūtāny amohayat ||Слова Кришны словно ударили Бхиму; он взял оружие и пошёл на вершину к обители Куберы; увидел золотые и хрустальные дома, благоуханный ветер, цветущие деревья, драгоценные места и чудесную красоту; вооружённый палицей, мечом и луком, он встал там и громко затрубил в раковину.

Translation

«Слова Кришны словно ударили Бхиму. Он взял оружие и пошёл к вершине, к обители Вайшраваны. Там он увидел золотые и хрустальные дома, благоуханный ветер, цветущие деревья, драгоценные площадки и красоту, превосходящую человеческий мир. Вооружённый палицей, мечом и луком, он встал среди этого великолепия и громко затрубил в раковину».

Commentary

Бхима входит в обитель богатства как воин, а не как паломник. Его раковина объявляет присутствие силы, но также вызывает тех, кто хранит это место.

Version

89643ce5b5d2 · published Jun 18, 2026, 5:49:39 AM UTC