Mahabharata 3.157.1-13

Devanāgarī

जनमेजय उवाच
पाण्डोः पुत्रा महात्मानः सर्वे दिव्यपराक्रमाः ॥
कियन्तं कालम् अवसन् पर्वते गन्धमादने ॥
कानि चाभ्यवहार्याणि तत्र तेषां महात्मनाम् ॥
वसतां लोकवीराणाम् आसंस् तद् ब्रूहि सत्तम ॥
विस्तरेण च मे शंस भीमसेनपराक्रमम् ॥
यद् यच् चक्रे महाबाहुस् तस्मिन् हैमवते गिरौ ॥
न खल्व् आसीत् पुनर् युद्धं तस्य यक्षैर् द्विजोत्तम ॥
कच्चित् समागमस् तेषाम् आसीद् वैश्रवणेन च ॥
तत्र ह्य् आयाति धनद आर्ष्टिषेणो यथाब्रवीत् ॥
एतद् इच्छाम्य् अहं श्रोतुं विस्तरेण तपोधन ॥
न हि मे शृण्वतस् तृप्तिर् अस्ति तेषां विचेष्टितम् ॥
वैशंपायन उवाच
एतद् आत्महितं श्रुत्वा तस्याप्रतिमतेजसः ॥
शासनं सततं चक्रुस् तथैव भरतर्षभाः ॥
भुञ्जाना मुनिभोज्यानि रसवन्ति फलानि च ॥
शुद्धबाणहतानां च मृगाणां पिशितान्य् अपि ॥
मेध्यानि हिमवत्पृष्ठे मधूनि विविधानि च ॥
एवं ते न्यवसंस् तत्र पाण्डवा भरतर्षभाः ॥
तथा निवसतां तेषां पञ्चमं वर्षम् अभ्यगात् ॥
शृण्वतां लोमशोक्तानि वाक्यानि विविधानि च ॥
कृत्यकाल उपस्थास्य इति चोक्त्वा घटोत्कचः ॥
राक्षसैः सहितः सर्वैः पूर्वम् एव गतः प्रभो ॥
आर्ष्टिषेणाश्रमे तेषां वसतां वै महात्मनाम् ॥
अगच्छन् बहवो मासाः पश्यतां महद् अद्भुतम् ॥
तैस् तत्र रममाणैश् च विहरद्भिश् च पाण्डवैः ॥
प्रीतिमन्तो महाभागा मुनयश् चारणास् तथा ॥
आजग्मुः पाण्डवान् द्रष्टुं सिद्धात्मानो यतव्रताः ॥
तैस् तैः सह कथाश् चक्रुर् दिव्या भरतसत्तमाः ॥

Transliteration (IAST)

janamejaya uvāca
pāṇḍoḥ putrā mahātmānaḥ sarve divyaparākramāḥ ||
kiyantaṃ kālam avasan parvate gandhamādane ||
kāni cābhyavahāryāṇi tatra teṣāṃ mahātmanām ||
vasatāṃ lokavīrāṇām āsaṃs tad brūhi sattama ||
vistareṇa ca me śaṃsa bhīmasenaparākramam ||
yad yac cakre mahābāhus tasmin haimavate girau ||
na khalv āsīt punar yuddhaṃ tasya yakṣair dvijottama ||
kaccit samāgamas teṣām āsīd vaiśravaṇena ca ||
tatra hy āyāti dhanada ārṣṭiṣeṇo yathābravīt ||
etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ vistareṇa tapodhana ||
na hi me śṛṇvatas tṛptir asti teṣāṃ viceṣṭitam ||
vaiśaṃpāyana uvāca
etad ātmahitaṃ śrutvā tasyāpratimatejasaḥ ||
śāsanaṃ satataṃ cakrus tathaiva bharatarṣabhāḥ ||
bhuñjānā munibhojyāni rasavanti phalāni ca ||
śuddhabāṇahatānāṃ ca mṛgāṇāṃ piśitāny api ||
medhyāni himavatpṛṣṭhe madhūni vividhāni ca ||
evaṃ te nyavasaṃs tatra pāṇḍavā bharatarṣabhāḥ ||
tathā nivasatāṃ teṣāṃ pañcamaṃ varṣam abhyagāt ||
śṛṇvatāṃ lomaśoktāni vākyāni vividhāni ca ||
kṛtyakāla upasthāsya iti coktvā ghaṭotkacaḥ ||
rākṣasaiḥ sahitaḥ sarvaiḥ pūrvam eva gataḥ prabho ||
ārṣṭiṣeṇāśrame teṣāṃ vasatāṃ vai mahātmanām ||
agacchan bahavo māsāḥ paśyatāṃ mahad adbhutam ||
tais tatra ramamāṇaiś ca viharadbhiś ca pāṇḍavaiḥ ||
prītimanto mahābhāgā munayaś cāraṇās tathā ||
ājagmuḥ pāṇḍavān draṣṭuṃ siddhātmāno yatavratāḥ ||
tais taiḥ saha kathāś cakrur divyā bharatasattamāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

जनमेजय उवाच पाण्डोः पुत्रा महात्मानः सर्वे दिव्यपराक्रमाः ॥ कियन्तं कालम् अवसन् पर्वते गन्धमादने ॥ कानि चाभ्यवहार्याणि तत्र तेषां महात्मनाम् ॥ वसतां लोकवीराणाम् आसंस् तद् ब्रूहि सत्तम ॥ विस्तरेण च मे शंस भीमसेनपराक्रमम् ॥ यद् यच् चक्रे महाबाहुस् तस्मिन् हैमवते गिरौ ॥ न खल्व् आसीत् पुनर् युद्धं तस्य यक्षैर् द्विजोत्तम ॥ कच्चित् समागमस् तेषाम् आसीद् वैश्रवणेन च ॥ तत्र ह्य् आयाति धनद आर्ष्टिषेणो यथाब्रवीत् ॥ एतद् इच्छाम्य् अहं श्रोतुं विस्तरेण तपोधन ॥ न हि मे शृण्वतस् तृप्तिर् अस्ति तेषां विचेष्टितम् ॥ वैशंपायन उवाच एतद् आत्महितं श्रुत्वा तस्याप्रतिमतेजसः ॥ शासनं सततं चक्रुस् तथैव भरतर्षभाः ॥ भुञ्जाना मुनिभोज्यानि रसवन्ति फलानि च ॥ शुद्धबाणहतानां च मृगाणां पिशितान्य् अपि ॥ मेध्यानि हिमवत्पृष्ठे मधूनि विविधानि च ॥ एवं ते न्यवसंस् तत्र पाण्डवा भरतर्षभाः ॥ तथा निवसतां तेषां पञ्चमं वर्षम् अभ्यगात् ॥ शृण्वतां लोमशोक्तानि वाक्यानि विविधानि च ॥ कृत्यकाल उपस्थास्य इति चोक्त्वा घटोत्कचः ॥ राक्षसैः सहितः सर्वैः पूर्वम् एव गतः प्रभो ॥ आर्ष्टिषेणाश्रमे तेषां वसतां वै महात्मनाम् ॥ अगच्छन् बहवो मासाः पश्यतां महद् अद्भुतम् ॥ तैस् तत्र रममाणैश् च विहरद्भिश् च पाण्डवैः ॥ प्रीतिमन्तो महाभागा मुनयश् चारणास् तथा ॥ आजग्मुः पाण्डवान् द्रष्टुं सिद्धात्मानो यतव्रताः ॥ तैस् तैः सह कथाश् चक्रुर् दिव्या भरतसत्तमाः ॥janamejaya uvāca pāṇḍoḥ putrā mahātmānaḥ sarve divyaparākramāḥ || kiyantaṃ kālam avasan parvate gandhamādane || kāni cābhyavahāryāṇi tatra teṣāṃ mahātmanām || vasatāṃ lokavīrāṇām āsaṃs tad brūhi sattama || vistareṇa ca me śaṃsa bhīmasenaparākramam || yad yac cakre mahābāhus tasmin haimavate girau || na khalv āsīt punar yuddhaṃ tasya yakṣair dvijottama || kaccit samāgamas teṣām āsīd vaiśravaṇena ca || tatra hy āyāti dhanada ārṣṭiṣeṇo yathābravīt || etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ vistareṇa tapodhana || na hi me śṛṇvatas tṛptir asti teṣāṃ viceṣṭitam || vaiśaṃpāyana uvāca etad ātmahitaṃ śrutvā tasyāpratimatejasaḥ || śāsanaṃ satataṃ cakrus tathaiva bharatarṣabhāḥ || bhuñjānā munibhojyāni rasavanti phalāni ca || śuddhabāṇahatānāṃ ca mṛgāṇāṃ piśitāny api || medhyāni himavatpṛṣṭhe madhūni vividhāni ca || evaṃ te nyavasaṃs tatra pāṇḍavā bharatarṣabhāḥ || tathā nivasatāṃ teṣāṃ pañcamaṃ varṣam abhyagāt || śṛṇvatāṃ lomaśoktāni vākyāni vividhāni ca || kṛtyakāla upasthāsya iti coktvā ghaṭotkacaḥ || rākṣasaiḥ sahitaḥ sarvaiḥ pūrvam eva gataḥ prabho || ārṣṭiṣeṇāśrame teṣāṃ vasatāṃ vai mahātmanām || agacchan bahavo māsāḥ paśyatāṃ mahad adbhutam || tais tatra ramamāṇaiś ca viharadbhiś ca pāṇḍavaiḥ || prītimanto mahābhāgā munayaś cāraṇās tathā || ājagmuḥ pāṇḍavān draṣṭuṃ siddhātmāno yatavratāḥ || tais taiḥ saha kathāś cakrur divyā bharatasattamāḥ ||Джанамеджая спрашивает, сколько времени Пандавы жили на Гандхамадане, чем питались, какие подвиги совершал Бхима, была ли ещё битва с якшами и встретили ли они Куберу; Вайшампаяна отвечает, что они исполняли слово Арштишены, ели пищу муни, плоды, мёд и мясо, добытое чистыми стрелами; наступил пятый год, Гхатоткача ушёл, обещав прийти по зову, и прошли месяцы.

Translation

Джанамеджая сказал: «Сколько времени Пандавы жили на Гандхамадане? Чем они питались? Какие подвиги совершал Бхима? Была ли ещё битва с якшами? Видели ли они Куберу?» Вайшампаяна сказал: «Они исполняли слово Арштишены, питались пищей муни, плодами, мёдом и мясом, добытым чистыми стрелами. Наступил пятый год их лесной жизни. Гхатоткача ушёл, сказав, что явится, когда понадобится, и прошло много месяцев».

Commentary

Вопрос Джанамеджаи возвращает рассказ от созерцания к испытанию. Долгое ожидание не пусто: оно проверяет, может ли сила оставаться под властью наставления.

Version

a24db2b3f13a · published Jun 18, 2026, 5:49:39 AM UTC