Mahabharata 3.158.1-13

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
श्रुत्वा बहुविधैः शब्दैर् नाद्यमाना गिरेर् गुहाः ॥
अजातशत्रुः कौन्तेयो माद्रीपुत्राव् उभाव् अपि ॥
धौम्यः कृष्णा च विप्राश् च सर्वे च सुहृदस् तथा ॥
भीमसेनम् अपश्यन्तः सर्वे विमनसो ऽभवन् ॥
द्रौपदीम् आर्ष्टिषेणाय प्रदाय तु महारथाः ॥
सहिताः सायुधाः शूराः शैलम् आरुरुहुस् तदा ॥
ततः संप्राप्य शैलाग्रं वीक्षमाणा महारथाः ॥
ददृशुस् ते महेष्वासा भीमसेनम् अरिंदमम् ॥
स्फुरतश् च महाकायान् गतसत्त्वांश् च राक्षसान् ॥
महाबलान् महाघोरान् भीमसेनेन पातितान् ॥
शुशुभे स महाबाहुर् गदाखड्गधनुर्धरः ॥
निहत्य समरे सर्वान् दानवान् मघवान् इव ॥
ततस् ते समतिक्रम्य परिष्वज्य वृकोदरम् ॥
तत्रोपविविशुः पार्थाः प्राप्ता गतिम् अनुत्तमाम् ॥
तैश् चतुर्भिर् महेष्वासैर् गिरिशृङ्गम् अशोभत ॥
लोकपालैर् महाभागैर् दिवं देववरैर् इव ॥
कुबेरसदनं दृष्ट्वा राक्षसांश् च निपातितान् ॥
भ्राता भ्रातरम् आसीनम् अभ्यभाषत पाण्डवम् ॥
साहसाद् यदि वा मोहाद् भीम पापम् इदं कृतम् ॥
नैतत् ते सदृशं वीर मुनेर् इव मृषावचः ॥
राजद्विष्टं न कर्तव्यम् इति धर्मविदो विदुः ॥
त्रिदशानाम् इदं द्विष्टं भीमसेन त्वया कृतम् ॥
अर्थधर्माव् अनादृत्य यः पापे कुरुते मनः ॥
कर्मणां पार्थ पापानां स फलं विन्दते ध्रुवम् ॥
पुनर् एवं न कर्तव्यं मम चेद् इच्छसि प्रियम् ॥
एवम् उक्त्वा स धर्मात्मा भ्राता भ्रातरम् अच्युतम् ॥
अर्थतत्त्वविभागज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥
विरराम महातेजास् तम् एवार्थं विचिन्तयन् ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
śrutvā bahuvidhaiḥ śabdair nādyamānā girer guhāḥ ||
ajātaśatruḥ kaunteyo mādrīputrāv ubhāv api ||
dhaumyaḥ kṛṣṇā ca viprāś ca sarve ca suhṛdas tathā ||
bhīmasenam apaśyantaḥ sarve vimanaso 'bhavan ||
draupadīm ārṣṭiṣeṇāya pradāya tu mahārathāḥ ||
sahitāḥ sāyudhāḥ śūrāḥ śailam āruruhus tadā ||
tataḥ saṃprāpya śailāgraṃ vīkṣamāṇā mahārathāḥ ||
dadṛśus te maheṣvāsā bhīmasenam ariṃdamam ||
sphurataś ca mahākāyān gatasattvāṃś ca rākṣasān ||
mahābalān mahāghorān bhīmasenena pātitān ||
śuśubhe sa mahābāhur gadākhaḍgadhanurdharaḥ ||
nihatya samare sarvān dānavān maghavān iva ||
tatas te samatikramya pariṣvajya vṛkodaram ||
tatropaviviśuḥ pārthāḥ prāptā gatim anuttamām ||
taiś caturbhir maheṣvāsair giriśṛṅgam aśobhata ||
lokapālair mahābhāgair divaṃ devavarair iva ||
kuberasadanaṃ dṛṣṭvā rākṣasāṃś ca nipātitān ||
bhrātā bhrātaram āsīnam abhyabhāṣata pāṇḍavam ||
sāhasād yadi vā mohād bhīma pāpam idaṃ kṛtam ||
naitat te sadṛśaṃ vīra muner iva mṛṣāvacaḥ ||
rājadviṣṭaṃ na kartavyam iti dharmavido viduḥ ||
tridaśānām idaṃ dviṣṭaṃ bhīmasena tvayā kṛtam ||
arthadharmāv anādṛtya yaḥ pāpe kurute manaḥ ||
karmaṇāṃ pārtha pāpānāṃ sa phalaṃ vindate dhruvam ||
punar evaṃ na kartavyaṃ mama ced icchasi priyam ||
evam uktvā sa dharmātmā bhrātā bhrātaram acyutam ||
arthatattvavibhāgajñaḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ ||
virarāma mahātejās tam evārthaṃ vicintayan ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच श्रुत्वा बहुविधैः शब्दैर् नाद्यमाना गिरेर् गुहाः ॥ अजातशत्रुः कौन्तेयो माद्रीपुत्राव् उभाव् अपि ॥ धौम्यः कृष्णा च विप्राश् च सर्वे च सुहृदस् तथा ॥ भीमसेनम् अपश्यन्तः सर्वे विमनसो ऽभवन् ॥ द्रौपदीम् आर्ष्टिषेणाय प्रदाय तु महारथाः ॥ सहिताः सायुधाः शूराः शैलम् आरुरुहुस् तदा ॥ ततः संप्राप्य शैलाग्रं वीक्षमाणा महारथाः ॥ ददृशुस् ते महेष्वासा भीमसेनम् अरिंदमम् ॥ स्फुरतश् च महाकायान् गतसत्त्वांश् च राक्षसान् ॥ महाबलान् महाघोरान् भीमसेनेन पातितान् ॥ शुशुभे स महाबाहुर् गदाखड्गधनुर्धरः ॥ निहत्य समरे सर्वान् दानवान् मघवान् इव ॥ ततस् ते समतिक्रम्य परिष्वज्य वृकोदरम् ॥ तत्रोपविविशुः पार्थाः प्राप्ता गतिम् अनुत्तमाम् ॥ तैश् चतुर्भिर् महेष्वासैर् गिरिशृङ्गम् अशोभत ॥ लोकपालैर् महाभागैर् दिवं देववरैर् इव ॥ कुबेरसदनं दृष्ट्वा राक्षसांश् च निपातितान् ॥ भ्राता भ्रातरम् आसीनम् अभ्यभाषत पाण्डवम् ॥ साहसाद् यदि वा मोहाद् भीम पापम् इदं कृतम् ॥ नैतत् ते सदृशं वीर मुनेर् इव मृषावचः ॥ राजद्विष्टं न कर्तव्यम् इति धर्मविदो विदुः ॥ त्रिदशानाम् इदं द्विष्टं भीमसेन त्वया कृतम् ॥ अर्थधर्माव् अनादृत्य यः पापे कुरुते मनः ॥ कर्मणां पार्थ पापानां स फलं विन्दते ध्रुवम् ॥ पुनर् एवं न कर्तव्यं मम चेद् इच्छसि प्रियम् ॥ एवम् उक्त्वा स धर्मात्मा भ्राता भ्रातरम् अच्युतम् ॥ अर्थतत्त्वविभागज्ञः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ विरराम महातेजास् तम् एवार्थं विचिन्तयन् ॥vaiśaṃpāyana uvāca śrutvā bahuvidhaiḥ śabdair nādyamānā girer guhāḥ || ajātaśatruḥ kaunteyo mādrīputrāv ubhāv api || dhaumyaḥ kṛṣṇā ca viprāś ca sarve ca suhṛdas tathā || bhīmasenam apaśyantaḥ sarve vimanaso 'bhavan || draupadīm ārṣṭiṣeṇāya pradāya tu mahārathāḥ || sahitāḥ sāyudhāḥ śūrāḥ śailam āruruhus tadā || tataḥ saṃprāpya śailāgraṃ vīkṣamāṇā mahārathāḥ || dadṛśus te maheṣvāsā bhīmasenam ariṃdamam || sphurataś ca mahākāyān gatasattvāṃś ca rākṣasān || mahābalān mahāghorān bhīmasenena pātitān || śuśubhe sa mahābāhur gadākhaḍgadhanurdharaḥ || nihatya samare sarvān dānavān maghavān iva || tatas te samatikramya pariṣvajya vṛkodaram || tatropaviviśuḥ pārthāḥ prāptā gatim anuttamām || taiś caturbhir maheṣvāsair giriśṛṅgam aśobhata || lokapālair mahābhāgair divaṃ devavarair iva || kuberasadanaṃ dṛṣṭvā rākṣasāṃś ca nipātitān || bhrātā bhrātaram āsīnam abhyabhāṣata pāṇḍavam || sāhasād yadi vā mohād bhīma pāpam idaṃ kṛtam || naitat te sadṛśaṃ vīra muner iva mṛṣāvacaḥ || rājadviṣṭaṃ na kartavyam iti dharmavido viduḥ || tridaśānām idaṃ dviṣṭaṃ bhīmasena tvayā kṛtam || arthadharmāv anādṛtya yaḥ pāpe kurute manaḥ || karmaṇāṃ pārtha pāpānāṃ sa phalaṃ vindate dhruvam || punar evaṃ na kartavyaṃ mama ced icchasi priyam || evam uktvā sa dharmātmā bhrātā bhrātaram acyutam || arthatattvavibhāgajñaḥ kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ || virarāma mahātejās tam evārthaṃ vicintayan ||Услышав шум горы и не видя Бхиму, Юдхиштхира, близнецы, Дхаумья, Кришна, брахманы и друзья встревожились; оставив Драупади у Арштишены, они вооружились и поднялись; увидели Бхиму, убитых ракшасов и Манимана; Юдхиштхира обнял Бхиму и сказал, что он совершил недолжное и ненавистное богам, поэтому пусть больше так не делает.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Услышав шум горы и не видя Бхиму, Юдхиштхира, близнецы, Дхаумья, Кришна, брахманы и друзья встревожились. Оставив Драупади у Арштишены, они вооружились и поднялись на вершину. Там они увидели Бхиму, убитых ракшасов и Манимана. Юдхиштхира обнял брата и сказал: “Ты совершил недолжное, Бхима, дело, ненавистное богам. Не делай так снова”».

Commentary

Юдхиштхира снова удерживает Бхиму не от мужества, а от самовольного мужества. Для него победа без меры остаётся нравственной опасностью.

Version

912561ffd695 · published Jun 18, 2026, 5:49:39 AM UTC