Mahabharata 3.180.31-38

Devanāgarī

अथाब्रवीद् धर्मराजं तु कृष्णो; दशार्हयोधाः कुकुरान्धकाश् च ॥
एते निदेशं तव पालयन्ति; तिष्ठन्ति यत्रेच्छसि तत्र राजन् ॥
आवर्ततां कार्मुकवेगवाता; हलायुधप्रग्रहणा मधूनाम् ॥
सेना तवार्थेषु नरेन्द्र यत्ता; ससादिपत्त्यश्वरथा सनागा ॥
प्रस्थाप्यतां पाण्डव धार्तराष्ट्रः; सुयोधनः पापकृतां वरिष्ठः ॥
स सानुबन्धः ससुहृद्गणश् च; सौभस्य सौभाधिपतेश् च मार्गम् ॥
कामं तथा तिष्ठ नरेन्द्र तस्मिन्; यथा कृतस् ते समयः सभायाम् ॥
दाशार्हयोधैस् तु ससादियोधं; प्रतीक्षतां नागपुरं भवन्तम् ॥
व्यपेतमन्युर् व्यपनीतपाप्मा; विहृत्य यत्रेच्छसि तत्र कामम् ॥
ततः समृद्धं प्रथमं विशोकः; प्रपत्स्यसे नागपुरं सराष्ट्रम् ॥
ततस् तद् आज्ञाय मतं महात्मा; यथावद् उक्तं पुरुषोत्तमेन ॥
प्रशस्य विप्रेक्ष्य च धर्मराजः; कृताञ्जलिः केशवम् इत्य् उवाच ॥
असंशयं केशव पाण्डवानां; भवान् गतिस् त्वच्छरणा हि पार्थाः ॥
कालोदये तच् च ततश् च भूयः; कर्ता भवान् कर्म न संशयो ऽस्ति ॥
यथाप्रतिज्ञं विहृतश् च कालः; सर्वाः समा द्वादश निर्जनेषु ॥
अज्ञातचर्यां विधिवत् समाप्य; भवद्गताः केशव पाण्डवेयाः ॥

Transliteration (IAST)

athābravīd dharmarājaṃ tu kṛṣṇo; daśārhayodhāḥ kukurāndhakāś ca ||
ete nideśaṃ tava pālayanti; tiṣṭhanti yatrecchasi tatra rājan ||
āvartatāṃ kārmukavegavātā; halāyudhapragrahaṇā madhūnām ||
senā tavārtheṣu narendra yattā; sasādipattyaśvarathā sanāgā ||
prasthāpyatāṃ pāṇḍava dhārtarāṣṭraḥ; suyodhanaḥ pāpakṛtāṃ variṣṭhaḥ ||
sa sānubandhaḥ sasuhṛdgaṇaś ca; saubhasya saubhādhipateś ca mārgam ||
kāmaṃ tathā tiṣṭha narendra tasmin; yathā kṛtas te samayaḥ sabhāyām ||
dāśārhayodhais tu sasādiyodhaṃ; pratīkṣatāṃ nāgapuraṃ bhavantam ||
vyapetamanyur vyapanītapāpmā; vihṛtya yatrecchasi tatra kāmam ||
tataḥ samṛddhaṃ prathamaṃ viśokaḥ; prapatsyase nāgapuraṃ sarāṣṭram ||
tatas tad ājñāya mataṃ mahātmā; yathāvad uktaṃ puruṣottamena ||
praśasya viprekṣya ca dharmarājaḥ; kṛtāñjaliḥ keśavam ity uvāca ||
asaṃśayaṃ keśava pāṇḍavānāṃ; bhavān gatis tvaccharaṇā hi pārthāḥ ||
kālodaye tac ca tataś ca bhūyaḥ; kartā bhavān karma na saṃśayo 'sti ||
yathāpratijñaṃ vihṛtaś ca kālaḥ; sarvāḥ samā dvādaśa nirjaneṣu ||
ajñātacaryāṃ vidhivat samāpya; bhavadgatāḥ keśava pāṇḍaveyāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अथाब्रवीद् धर्मराजं तु कृष्णो; दशार्हयोधाः कुकुरान्धकाश् च ॥ एते निदेशं तव पालयन्ति; तिष्ठन्ति यत्रेच्छसि तत्र राजन् ॥ आवर्ततां कार्मुकवेगवाता; हलायुधप्रग्रहणा मधूनाम् ॥ सेना तवार्थेषु नरेन्द्र यत्ता; ससादिपत्त्यश्वरथा सनागा ॥ प्रस्थाप्यतां पाण्डव धार्तराष्ट्रः; सुयोधनः पापकृतां वरिष्ठः ॥ स सानुबन्धः ससुहृद्गणश् च; सौभस्य सौभाधिपतेश् च मार्गम् ॥ कामं तथा तिष्ठ नरेन्द्र तस्मिन्; यथा कृतस् ते समयः सभायाम् ॥ दाशार्हयोधैस् तु ससादियोधं; प्रतीक्षतां नागपुरं भवन्तम् ॥ व्यपेतमन्युर् व्यपनीतपाप्मा; विहृत्य यत्रेच्छसि तत्र कामम् ॥ ततः समृद्धं प्रथमं विशोकः; प्रपत्स्यसे नागपुरं सराष्ट्रम् ॥ ततस् तद् आज्ञाय मतं महात्मा; यथावद् उक्तं पुरुषोत्तमेन ॥ प्रशस्य विप्रेक्ष्य च धर्मराजः; कृताञ्जलिः केशवम् इत्य् उवाच ॥ असंशयं केशव पाण्डवानां; भवान् गतिस् त्वच्छरणा हि पार्थाः ॥ कालोदये तच् च ततश् च भूयः; कर्ता भवान् कर्म न संशयो ऽस्ति ॥ यथाप्रतिज्ञं विहृतश् च कालः; सर्वाः समा द्वादश निर्जनेषु ॥ अज्ञातचर्यां विधिवत् समाप्य; भवद्गताः केशव पाण्डवेयाः ॥athābravīd dharmarājaṃ tu kṛṣṇo; daśārhayodhāḥ kukurāndhakāś ca || ete nideśaṃ tava pālayanti; tiṣṭhanti yatrecchasi tatra rājan || āvartatāṃ kārmukavegavātā; halāyudhapragrahaṇā madhūnām || senā tavārtheṣu narendra yattā; sasādipattyaśvarathā sanāgā || prasthāpyatāṃ pāṇḍava dhārtarāṣṭraḥ; suyodhanaḥ pāpakṛtāṃ variṣṭhaḥ || sa sānubandhaḥ sasuhṛdgaṇaś ca; saubhasya saubhādhipateś ca mārgam || kāmaṃ tathā tiṣṭha narendra tasmin; yathā kṛtas te samayaḥ sabhāyām || dāśārhayodhais tu sasādiyodhaṃ; pratīkṣatāṃ nāgapuraṃ bhavantam || vyapetamanyur vyapanītapāpmā; vihṛtya yatrecchasi tatra kāmam || tataḥ samṛddhaṃ prathamaṃ viśokaḥ; prapatsyase nāgapuraṃ sarāṣṭram || tatas tad ājñāya mataṃ mahātmā; yathāvad uktaṃ puruṣottamena || praśasya viprekṣya ca dharmarājaḥ; kṛtāñjaliḥ keśavam ity uvāca || asaṃśayaṃ keśava pāṇḍavānāṃ; bhavān gatis tvaccharaṇā hi pārthāḥ || kālodaye tac ca tataś ca bhūyaḥ; kartā bhavān karma na saṃśayo 'sti || yathāpratijñaṃ vihṛtaś ca kālaḥ; sarvāḥ samā dvādaśa nirjaneṣu || ajñātacaryāṃ vidhivat samāpya; bhavadgatāḥ keśava pāṇḍaveyāḥ ||Кришна сказал Юдхиштхире, что воины Дашархов, Кукуры и Андхаки исполняют его приказ и стоят там, где он пожелает; пусть войско Мадху, подобное ветру тетив, с Баларамой во главе, с пехотой, конями, колесницами и слонами, будет готово ради него; пусть Суйодхана, худший из грешников, вместе с роднёй и друзьями пойдёт путём Саубхи и владыки Саубхи; или Юдхиштхира пусть остаётся как установлено в собрании, а Дашарха-воины будут ждать его у Хастинапура; без гнева и греха, прожив где хочет, он войдёт в богатый город с царством; Юдхиштхира, услышав мнение Пурушоттамы, сложил ладони и сказал, что Кешава, несомненно, является прибежищем Пандавов, а Партхи преданы его защите; когда придёт время, он снова совершит нужное дело; Пандавы проведут все двенадцать лет в пустынях по клятве, завершат скрытую жизнь по правилу и тогда обратятся к Кешаве.

Translation

«Затем Кришна сказал Дхармарадже: “Воины Дашархов, Кукуры и Андхаки исполняют твой приказ, царь, и стоят там, где ты пожелаешь. Пусть войско Мадху, чьи луки быстры как ветер, с Баларамой во главе, с пехотой, конями, колесницами и слонами, будет готово ради твоих дел, владыка людей. Пусть Суйодхана, худший из грешников, вместе с роднёй и друзьями пойдёт путём Саубхи и владыки Саубхи. Или, царь, оставайся так, как установлен твой срок в собрании; тогда воины Дашархов с конницей будут ждать тебя у Хастинапура. Без гнева, очищенный от греха, пожив где пожелаешь, ты затем без скорби войдёшь в богатый Хастинапур с царством”. Узнав это мнение великодушного, сказанное Пурушоттамой как должно, Дхармараджа одобрил его, обдумал и со сложенными ладонями сказал Кешаве: “Несомненно, Кешава, ты — прибежище Пандавов; Партхи находятся под твоей защитой. Когда придёт время, и затем снова, несомненно, ты совершишь нужное дело. Мы проживём время согласно клятве — все двенадцать лет в пустынных местах. Завершив скрытое пребывание по правилу, Пандавы обратятся к тебе, Кешава”».

Commentary

Юдхиштхира не отвергает помощь Кришны, но не нарушает клятву. Настоящее прибежище у Кешавы не отменяет ответственности человека держать слово.

Version

c4efa6e58be4 · published Jun 18, 2026, 6:08:02 AM UTC