Mahabharata 3.180.1-12

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
काम्यकं प्राप्य कौन्तेया युधिष्ठिरपुरोगमाः ॥
कृतातिथ्या मुनिगणैर् निषेदुः सह कृष्णया ॥
ततस् तान् परिविश्वस्तान् वसतः पाण्डुनन्दनान् ॥
ब्राह्मणा बहवस् तत्र समन्तात् पर्यवारयन् ॥
अथाब्रवीद् द्विजः कश् चिद् अर्जुनस्य प्रियः सखा ॥
एष्यतीह महाबाहुर् वशी शौरिर् उदारधीः ॥
विदिता हि हरेर् यूयम् इहायाताः कुरूद्वहाः ॥
सदा हि दर्शनाकाङ्क्षी श्रेयो ऽन्वेषी च वो हरिः ॥
बहुवत्सरजीवी च मार्कण्डेयो महातपाः ॥
स्वाध्यायतपसा युक्तः क्षिप्रं युष्मान् समेष्यति ॥
तथैव तस्य ब्रुवतः प्रत्यदृष्यत केशवः ॥
सैन्यसुग्रीवयुक्तेन रथेन रथिनां वरः ॥
मघवान् इव पौलोम्या सहितः सत्यभामया ॥
उपायाद् देवकीपुत्रो दिदृक्षुः कुरुसत्तमान् ॥
अवतीर्य रथात् कृष्णो धर्मराजं यथाविधि ॥
ववन्दे मुदितो धीमान् भीमं च बलिनां वरम् ॥
पूजयाम् आस धौम्यं च यमाभ्याम् अभिवादितः ॥
परिष्वज्य गुडाकेशं द्रौपदीं पर्यसान्त्वयत् ॥
स दृष्ट्वा फल्गुनं वीरं चिरस्य प्रियम् आगतम् ॥
पर्यष्वजत दाशार्हः पुनः पुनर् अरिंदमम् ॥
तथैव सत्यभामापि द्रौपदीं परिषस्वजे ॥
पाण्डवानां प्रियां भार्यां कृष्णस्य महिषी प्रिया ॥
ततस् ते पाण्डवाः सर्वे सभार्याः सपुरोहिताः ॥
आनर्चुः पुण्डरीकाक्षं परिवव्रुश् च सर्वशः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
kāmyakaṃ prāpya kaunteyā yudhiṣṭhirapurogamāḥ ||
kṛtātithyā munigaṇair niṣeduḥ saha kṛṣṇayā ||
tatas tān pariviśvastān vasataḥ pāṇḍunandanān ||
brāhmaṇā bahavas tatra samantāt paryavārayan ||
athābravīd dvijaḥ kaś cid arjunasya priyaḥ sakhā ||
eṣyatīha mahābāhur vaśī śaurir udāradhīḥ ||
viditā hi harer yūyam ihāyātāḥ kurūdvahāḥ ||
sadā hi darśanākāṅkṣī śreyo 'nveṣī ca vo hariḥ ||
bahuvatsarajīvī ca mārkaṇḍeyo mahātapāḥ ||
svādhyāyatapasā yuktaḥ kṣipraṃ yuṣmān sameṣyati ||
tathaiva tasya bruvataḥ pratyadṛṣyata keśavaḥ ||
sainyasugrīvayuktena rathena rathināṃ varaḥ ||
maghavān iva paulomyā sahitaḥ satyabhāmayā ||
upāyād devakīputro didṛkṣuḥ kurusattamān ||
avatīrya rathāt kṛṣṇo dharmarājaṃ yathāvidhi ||
vavande mudito dhīmān bhīmaṃ ca balināṃ varam ||
pūjayām āsa dhaumyaṃ ca yamābhyām abhivāditaḥ ||
pariṣvajya guḍākeśaṃ draupadīṃ paryasāntvayat ||
sa dṛṣṭvā phalgunaṃ vīraṃ cirasya priyam āgatam ||
paryaṣvajata dāśārhaḥ punaḥ punar ariṃdamam ||
tathaiva satyabhāmāpi draupadīṃ pariṣasvaje ||
pāṇḍavānāṃ priyāṃ bhāryāṃ kṛṣṇasya mahiṣī priyā ||
tatas te pāṇḍavāḥ sarve sabhāryāḥ sapurohitāḥ ||
ānarcuḥ puṇḍarīkākṣaṃ parivavruś ca sarvaśaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच काम्यकं प्राप्य कौन्तेया युधिष्ठिरपुरोगमाः ॥ कृतातिथ्या मुनिगणैर् निषेदुः सह कृष्णया ॥ ततस् तान् परिविश्वस्तान् वसतः पाण्डुनन्दनान् ॥ ब्राह्मणा बहवस् तत्र समन्तात् पर्यवारयन् ॥ अथाब्रवीद् द्विजः कश् चिद् अर्जुनस्य प्रियः सखा ॥ एष्यतीह महाबाहुर् वशी शौरिर् उदारधीः ॥ विदिता हि हरेर् यूयम् इहायाताः कुरूद्वहाः ॥ सदा हि दर्शनाकाङ्क्षी श्रेयो ऽन्वेषी च वो हरिः ॥ बहुवत्सरजीवी च मार्कण्डेयो महातपाः ॥ स्वाध्यायतपसा युक्तः क्षिप्रं युष्मान् समेष्यति ॥ तथैव तस्य ब्रुवतः प्रत्यदृष्यत केशवः ॥ सैन्यसुग्रीवयुक्तेन रथेन रथिनां वरः ॥ मघवान् इव पौलोम्या सहितः सत्यभामया ॥ उपायाद् देवकीपुत्रो दिदृक्षुः कुरुसत्तमान् ॥ अवतीर्य रथात् कृष्णो धर्मराजं यथाविधि ॥ ववन्दे मुदितो धीमान् भीमं च बलिनां वरम् ॥ पूजयाम् आस धौम्यं च यमाभ्याम् अभिवादितः ॥ परिष्वज्य गुडाकेशं द्रौपदीं पर्यसान्त्वयत् ॥ स दृष्ट्वा फल्गुनं वीरं चिरस्य प्रियम् आगतम् ॥ पर्यष्वजत दाशार्हः पुनः पुनर् अरिंदमम् ॥ तथैव सत्यभामापि द्रौपदीं परिषस्वजे ॥ पाण्डवानां प्रियां भार्यां कृष्णस्य महिषी प्रिया ॥ ततस् ते पाण्डवाः सर्वे सभार्याः सपुरोहिताः ॥ आनर्चुः पुण्डरीकाक्षं परिवव्रुश् च सर्वशः ॥vaiśaṃpāyana uvāca kāmyakaṃ prāpya kaunteyā yudhiṣṭhirapurogamāḥ || kṛtātithyā munigaṇair niṣeduḥ saha kṛṣṇayā || tatas tān pariviśvastān vasataḥ pāṇḍunandanān || brāhmaṇā bahavas tatra samantāt paryavārayan || athābravīd dvijaḥ kaś cid arjunasya priyaḥ sakhā || eṣyatīha mahābāhur vaśī śaurir udāradhīḥ || viditā hi harer yūyam ihāyātāḥ kurūdvahāḥ || sadā hi darśanākāṅkṣī śreyo 'nveṣī ca vo hariḥ || bahuvatsarajīvī ca mārkaṇḍeyo mahātapāḥ || svādhyāyatapasā yuktaḥ kṣipraṃ yuṣmān sameṣyati || tathaiva tasya bruvataḥ pratyadṛṣyata keśavaḥ || sainyasugrīvayuktena rathena rathināṃ varaḥ || maghavān iva paulomyā sahitaḥ satyabhāmayā || upāyād devakīputro didṛkṣuḥ kurusattamān || avatīrya rathāt kṛṣṇo dharmarājaṃ yathāvidhi || vavande mudito dhīmān bhīmaṃ ca balināṃ varam || pūjayām āsa dhaumyaṃ ca yamābhyām abhivāditaḥ || pariṣvajya guḍākeśaṃ draupadīṃ paryasāntvayat || sa dṛṣṭvā phalgunaṃ vīraṃ cirasya priyam āgatam || paryaṣvajata dāśārhaḥ punaḥ punar ariṃdamam || tathaiva satyabhāmāpi draupadīṃ pariṣasvaje || pāṇḍavānāṃ priyāṃ bhāryāṃ kṛṣṇasya mahiṣī priyā || tatas te pāṇḍavāḥ sarve sabhāryāḥ sapurohitāḥ || ānarcuḥ puṇḍarīkākṣaṃ parivavruś ca sarvaśaḥ ||Каунтеи во главе с Юдхиштхирой пришли в Камьяку, были приняты сонмами муни и сели с Кришной; когда сыновья Панду жили спокойно, многие брахманы окружили их; один дваждырождённый, дорогой друг Арджуны, сказал, что скоро придёт могучий, владеющий собой, великодушный Шаури, потому что Хари знает о приходе Пандавов, всегда желает увидеть их и ищет их блага; скоро придёт и долгоживущий Маркандея, великий тапасвин, соединённый со свэдхьяей и тапасом; в это время явился Кешава на колеснице с Сайньей и Сугривой, как Магхаван с Пауломи, вместе с Сатьябхамой, желая увидеть лучших Куру; Кришна сошёл, поклонился Дхармарадже и Бхиме, почтил Дхаумью, был приветствован близнецами, обнял Гудакешу, утешил Драупади, снова и снова обнял Пхалгуну; Сатьябхама обняла Драупади; Пандавы с женой и жрецом почли Пундарикакшу и окружили его.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Придя в Камьяку, Каунтеи во главе с Юдхиштхирой были приняты сонмами муни и сели вместе с Кришной. Когда сыновья Панду жили там спокойно, многие брахманы окружили их со всех сторон. Тогда один дваждырождённый, дорогой друг Арджуны, сказал: “Сюда придёт могучерукий Шаури, владеющий собой и великодушный. Хари знает, что вы пришли сюда, продолжатели Куру; он всегда желает увидеть вас и ищет вашего блага. И долгоживущий Маркандея, великий тапасвин, соединённый со свэдхьяей и тапасом, скоро придёт к вам”. Пока он так говорил, Кешава, лучший из колесничих, явился на колеснице, запряжённой Сайньей и Сугривой. Сын Деваки, желая увидеть лучших Куру, прибыл вместе с Сатьябхамой, как Магхаван с Пауломи. Сойдя с колесницы, радостный и мудрый Кришна по правилу поклонился Дхармарадже, а также Бхиме, лучшему среди сильных. Он почтил Дхаумью, был приветствован обоими близнецами, обнял Гудакешу и утешил Драупади. Увидев героя Пхалгуну, дорогого друга, пришедшего после долгого времени, Дашарха снова и снова обнял укротителя врагов. И Сатьябхама, любимая царица Кришны, обняла Драупади, дорогую жену Пандавов. Затем все Пандавы, с женой и домашним жрецом, почтили Пундарикакшу и окружили его со всех сторон».

Commentary

Приход Кришны в Камьяку возвращает рассказ к живому центру защиты. Он приходит не как далёкий бог, а как родственник и друг, знающий нужду Пандавов.

Version

15e892c30bee · published Jun 18, 2026, 6:08:02 AM UTC