Mahabharata 3.222.36-57

Devanāgarī

अहं पतीन् नातिशये नात्यश्ने नातिभूषये ॥
नापि परिवदे श्वश्रूं सर्वदा परियन्त्रिता ॥
अवधानेन सुभगे नित्योत्थानतयैव च ॥
भर्तारो वशगा मह्यं गुरुशुश्रूषणेन च ॥
नित्यम् आर्याम् अहं कुन्तीं वीरसूं सत्यवादिनीम् ॥
स्वयं परिचराम्य् एका स्नानाच्छादनभोजनैः ॥
नैताम् अतिशये जातु वस्त्रभूषणभोजनैः ॥
नापि परिवदे चाहं तां पृथां पृथिवीसमाम् ॥
अष्टाव् अग्रे ब्राह्मणानां सहस्राणि स्म नित्यदा ॥
भुञ्जते रुक्मपात्रीषु युधिष्ठिरनिवेशने ॥
अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातका गृहमेधिनः ॥
त्रिंशद्दासीक एकैको यान् बिभर्ति युधिष्ठिरः ॥
दशान्यानि सहस्राणि येषाम् अन्नं सुसंस्कृतम् ॥
ह्रियते रुक्मपात्रीभिर् यतीनाम् ऊर्ध्वरेतसाम् ॥
तान् सर्वान् अग्रहारेण ब्राह्मणान् ब्रह्मवादिनः ॥
यथार्हं पूजयामि स्म पानाच्छादनभोजनैः ॥
शतं दासीसहस्राणि कौन्तेयस्य महात्मनः ॥
कम्बुकेयूरधारिण्यो निष्ककण्ठ्यः स्वलंकृताः ॥
महार्हमाल्याभरणाः सुवर्णाश् चन्दनोक्षिताः ॥
मणीन् हेम च बिभ्रत्यो नृत्यगीतविशारदाः ॥
तासां नाम च रूपं च भोजनाच्छादनानि च ॥
सर्वासाम् एव वेदाहं कर्म चैव कृताकृतम् ॥
शतं दासीसहस्राणि कुन्तीपुत्रस्य धीमतः ॥
पात्रीहस्ता दिवारात्रम् अतिथीन् भोजयन्त्य् उत ॥
शतम् अश्वसहस्राणि दश नागायुतानि च ॥
युधिष्ठिरस्यानुयात्रम् इन्द्रप्रस्थनिवासिनः ॥
एतद् आसीत् तदा राज्ञो यन् महीं पर्यपालयत् ॥
येषां संख्याविधिं चैव प्रदिशामि शृणोमि च ॥
अन्तःपुराणां सर्वेषां भृत्यानां चैव सर्वशः ॥
आ गोपालाविपालेभ्यः सर्वं वेद कृताकृतम् ॥
सर्वं राज्ञः समुदयम् आयं च व्ययम् एव च ॥
एकाहं वेद्मि कल्याणि पाण्डवानां यशस्विनाम् ॥
मयि सर्वं समासज्य कुटुम्बं भरतर्षभाः ॥
उपासनरताः सर्वे घटन्ते स्म शुभानने ॥
तम् अहं भारम् आसक्तम् अनाधृष्यं दुरात्मभिः ॥
सुखं सर्वं परित्यज्य रात्र्यहानि घटामि वै ॥
अधृष्यं वरुणस्येव निधिपूर्णम् इवोदधिम् ॥
एकाहं वेद्मि कोशं वै पतीनां धर्मचारिणाम् ॥
अनिशायां निशायां च सहायाः क्षुत्पिपासयोः ॥
आराधयन्त्याः कौरव्यांस् तुल्या रात्रिर् अहश् च मे ॥
प्रथमं प्रतिबुध्यामि चरमं संविशामि च ॥
नित्यकालम् अहं सत्ये एतत् संवननं मम ॥
एतज् जानाम्य् अहं कर्तुं भर्तृसंवननं महत् ॥
असत्स्त्रीणां समाचारं नाहं कुर्यां न कामये ॥

Transliteration (IAST)

ahaṃ patīn nātiśaye nātyaśne nātibhūṣaye ||
nāpi parivade śvaśrūṃ sarvadā pariyantritā ||
avadhānena subhage nityotthānatayaiva ca ||
bhartāro vaśagā mahyaṃ guruśuśrūṣaṇena ca ||
nityam āryām ahaṃ kuntīṃ vīrasūṃ satyavādinīm ||
svayaṃ paricarāmy ekā snānācchādanabhojanaiḥ ||
naitām atiśaye jātu vastrabhūṣaṇabhojanaiḥ ||
nāpi parivade cāhaṃ tāṃ pṛthāṃ pṛthivīsamām ||
aṣṭāv agre brāhmaṇānāṃ sahasrāṇi sma nityadā ||
bhuñjate rukmapātrīṣu yudhiṣṭhiraniveśane ||
aṣṭāśītisahasrāṇi snātakā gṛhamedhinaḥ ||
triṃśaddāsīka ekaiko yān bibharti yudhiṣṭhiraḥ ||
daśānyāni sahasrāṇi yeṣām annaṃ susaṃskṛtam ||
hriyate rukmapātrībhir yatīnām ūrdhvaretasām ||
tān sarvān agrahāreṇa brāhmaṇān brahmavādinaḥ ||
yathārhaṃ pūjayāmi sma pānācchādanabhojanaiḥ ||
śataṃ dāsīsahasrāṇi kaunteyasya mahātmanaḥ ||
kambukeyūradhāriṇyo niṣkakaṇṭhyaḥ svalaṃkṛtāḥ ||
mahārhamālyābharaṇāḥ suvarṇāś candanokṣitāḥ ||
maṇīn hema ca bibhratyo nṛtyagītaviśāradāḥ ||
tāsāṃ nāma ca rūpaṃ ca bhojanācchādanāni ca ||
sarvāsām eva vedāhaṃ karma caiva kṛtākṛtam ||
śataṃ dāsīsahasrāṇi kuntīputrasya dhīmataḥ ||
pātrīhastā divārātram atithīn bhojayanty uta ||
śatam aśvasahasrāṇi daśa nāgāyutāni ca ||
yudhiṣṭhirasyānuyātram indraprasthanivāsinaḥ ||
etad āsīt tadā rājño yan mahīṃ paryapālayat ||
yeṣāṃ saṃkhyāvidhiṃ caiva pradiśāmi śṛṇomi ca ||
antaḥpurāṇāṃ sarveṣāṃ bhṛtyānāṃ caiva sarvaśaḥ ||
ā gopālāvipālebhyaḥ sarvaṃ veda kṛtākṛtam ||
sarvaṃ rājñaḥ samudayam āyaṃ ca vyayam eva ca ||
ekāhaṃ vedmi kalyāṇi pāṇḍavānāṃ yaśasvinām ||
mayi sarvaṃ samāsajya kuṭumbaṃ bharatarṣabhāḥ ||
upāsanaratāḥ sarve ghaṭante sma śubhānane ||
tam ahaṃ bhāram āsaktam anādhṛṣyaṃ durātmabhiḥ ||
sukhaṃ sarvaṃ parityajya rātryahāni ghaṭāmi vai ||
adhṛṣyaṃ varuṇasyeva nidhipūrṇam ivodadhim ||
ekāhaṃ vedmi kośaṃ vai patīnāṃ dharmacāriṇām ||
aniśāyāṃ niśāyāṃ ca sahāyāḥ kṣutpipāsayoḥ ||
ārādhayantyāḥ kauravyāṃs tulyā rātrir ahaś ca me ||
prathamaṃ pratibudhyāmi caramaṃ saṃviśāmi ca ||
nityakālam ahaṃ satye etat saṃvananaṃ mama ||
etaj jānāmy ahaṃ kartuṃ bhartṛsaṃvananaṃ mahat ||
asatstrīṇāṃ samācāraṃ nāhaṃ kuryāṃ na kāmaye ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अहं पतीन् नातिशये नात्यश्ने नातिभूषये ॥ नापि परिवदे श्वश्रूं सर्वदा परियन्त्रिता ॥ अवधानेन सुभगे नित्योत्थानतयैव च ॥ भर्तारो वशगा मह्यं गुरुशुश्रूषणेन च ॥ नित्यम् आर्याम् अहं कुन्तीं वीरसूं सत्यवादिनीम् ॥ स्वयं परिचराम्य् एका स्नानाच्छादनभोजनैः ॥ नैताम् अतिशये जातु वस्त्रभूषणभोजनैः ॥ नापि परिवदे चाहं तां पृथां पृथिवीसमाम् ॥ अष्टाव् अग्रे ब्राह्मणानां सहस्राणि स्म नित्यदा ॥ भुञ्जते रुक्मपात्रीषु युधिष्ठिरनिवेशने ॥ अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातका गृहमेधिनः ॥ त्रिंशद्दासीक एकैको यान् बिभर्ति युधिष्ठिरः ॥ दशान्यानि सहस्राणि येषाम् अन्नं सुसंस्कृतम् ॥ ह्रियते रुक्मपात्रीभिर् यतीनाम् ऊर्ध्वरेतसाम् ॥ तान् सर्वान् अग्रहारेण ब्राह्मणान् ब्रह्मवादिनः ॥ यथार्हं पूजयामि स्म पानाच्छादनभोजनैः ॥ शतं दासीसहस्राणि कौन्तेयस्य महात्मनः ॥ कम्बुकेयूरधारिण्यो निष्ककण्ठ्यः स्वलंकृताः ॥ महार्हमाल्याभरणाः सुवर्णाश् चन्दनोक्षिताः ॥ मणीन् हेम च बिभ्रत्यो नृत्यगीतविशारदाः ॥ तासां नाम च रूपं च भोजनाच्छादनानि च ॥ सर्वासाम् एव वेदाहं कर्म चैव कृताकृतम् ॥ शतं दासीसहस्राणि कुन्तीपुत्रस्य धीमतः ॥ पात्रीहस्ता दिवारात्रम् अतिथीन् भोजयन्त्य् उत ॥ शतम् अश्वसहस्राणि दश नागायुतानि च ॥ युधिष्ठिरस्यानुयात्रम् इन्द्रप्रस्थनिवासिनः ॥ एतद् आसीत् तदा राज्ञो यन् महीं पर्यपालयत् ॥ येषां संख्याविधिं चैव प्रदिशामि शृणोमि च ॥ अन्तःपुराणां सर्वेषां भृत्यानां चैव सर्वशः ॥ आ गोपालाविपालेभ्यः सर्वं वेद कृताकृतम् ॥ सर्वं राज्ञः समुदयम् आयं च व्ययम् एव च ॥ एकाहं वेद्मि कल्याणि पाण्डवानां यशस्विनाम् ॥ मयि सर्वं समासज्य कुटुम्बं भरतर्षभाः ॥ उपासनरताः सर्वे घटन्ते स्म शुभानने ॥ तम् अहं भारम् आसक्तम् अनाधृष्यं दुरात्मभिः ॥ सुखं सर्वं परित्यज्य रात्र्यहानि घटामि वै ॥ अधृष्यं वरुणस्येव निधिपूर्णम् इवोदधिम् ॥ एकाहं वेद्मि कोशं वै पतीनां धर्मचारिणाम् ॥ अनिशायां निशायां च सहायाः क्षुत्पिपासयोः ॥ आराधयन्त्याः कौरव्यांस् तुल्या रात्रिर् अहश् च मे ॥ प्रथमं प्रतिबुध्यामि चरमं संविशामि च ॥ नित्यकालम् अहं सत्ये एतत् संवननं मम ॥ एतज् जानाम्य् अहं कर्तुं भर्तृसंवननं महत् ॥ असत्स्त्रीणां समाचारं नाहं कुर्यां न कामये ॥ahaṃ patīn nātiśaye nātyaśne nātibhūṣaye || nāpi parivade śvaśrūṃ sarvadā pariyantritā || avadhānena subhage nityotthānatayaiva ca || bhartāro vaśagā mahyaṃ guruśuśrūṣaṇena ca || nityam āryām ahaṃ kuntīṃ vīrasūṃ satyavādinīm || svayaṃ paricarāmy ekā snānācchādanabhojanaiḥ || naitām atiśaye jātu vastrabhūṣaṇabhojanaiḥ || nāpi parivade cāhaṃ tāṃ pṛthāṃ pṛthivīsamām || aṣṭāv agre brāhmaṇānāṃ sahasrāṇi sma nityadā || bhuñjate rukmapātrīṣu yudhiṣṭhiraniveśane || aṣṭāśītisahasrāṇi snātakā gṛhamedhinaḥ || triṃśaddāsīka ekaiko yān bibharti yudhiṣṭhiraḥ || daśānyāni sahasrāṇi yeṣām annaṃ susaṃskṛtam || hriyate rukmapātrībhir yatīnām ūrdhvaretasām || tān sarvān agrahāreṇa brāhmaṇān brahmavādinaḥ || yathārhaṃ pūjayāmi sma pānācchādanabhojanaiḥ || śataṃ dāsīsahasrāṇi kaunteyasya mahātmanaḥ || kambukeyūradhāriṇyo niṣkakaṇṭhyaḥ svalaṃkṛtāḥ || mahārhamālyābharaṇāḥ suvarṇāś candanokṣitāḥ || maṇīn hema ca bibhratyo nṛtyagītaviśāradāḥ || tāsāṃ nāma ca rūpaṃ ca bhojanācchādanāni ca || sarvāsām eva vedāhaṃ karma caiva kṛtākṛtam || śataṃ dāsīsahasrāṇi kuntīputrasya dhīmataḥ || pātrīhastā divārātram atithīn bhojayanty uta || śatam aśvasahasrāṇi daśa nāgāyutāni ca || yudhiṣṭhirasyānuyātram indraprasthanivāsinaḥ || etad āsīt tadā rājño yan mahīṃ paryapālayat || yeṣāṃ saṃkhyāvidhiṃ caiva pradiśāmi śṛṇomi ca || antaḥpurāṇāṃ sarveṣāṃ bhṛtyānāṃ caiva sarvaśaḥ || ā gopālāvipālebhyaḥ sarvaṃ veda kṛtākṛtam || sarvaṃ rājñaḥ samudayam āyaṃ ca vyayam eva ca || ekāhaṃ vedmi kalyāṇi pāṇḍavānāṃ yaśasvinām || mayi sarvaṃ samāsajya kuṭumbaṃ bharatarṣabhāḥ || upāsanaratāḥ sarve ghaṭante sma śubhānane || tam ahaṃ bhāram āsaktam anādhṛṣyaṃ durātmabhiḥ || sukhaṃ sarvaṃ parityajya rātryahāni ghaṭāmi vai || adhṛṣyaṃ varuṇasyeva nidhipūrṇam ivodadhim || ekāhaṃ vedmi kośaṃ vai patīnāṃ dharmacāriṇām || aniśāyāṃ niśāyāṃ ca sahāyāḥ kṣutpipāsayoḥ || ārādhayantyāḥ kauravyāṃs tulyā rātrir ahaś ca me || prathamaṃ pratibudhyāmi caramaṃ saṃviśāmi ca || nityakālam ahaṃ satye etat saṃvananaṃ mama || etaj jānāmy ahaṃ kartuṃ bhartṛsaṃvananaṃ mahat || asatstrīṇāṃ samācāraṃ nāhaṃ kuryāṃ na kāmaye ||Драупади продолжает: она не превосходит мужей в одежде, еде и украшениях, не осуждает свекровь, и благодаря вниманию, постоянному подъему и служению старшим мужья расположены к ней; она сама служит Кунти омовением, одеждой и пищей, не превосходит ее и не осуждает; в доме Юдхиштхиры прежде ежедневно ели тысячи брахманов, снатаки и яти, а она почитала их напитками, одеждой и пищей; она знала имена, облик, пищу, одежду, обязанности и упущения ста тысяч служанок, знала все хозяйство, доход и расход Пандавов, несла тяжкий груз семьи, трудилась день и ночь, знала казну мужей, вставала первой и ложилась последней; это ее великое средство привязанности мужей, а путь нечестных женщин она не делает и не желает.

Translation

«Я не превосхожу мужей ни одеждой, ни едой, ни украшениями и не осуждаю свекровь, всегда держу себя в узде. Благодаря вниманию, постоянному подъему и служению старшим мужья расположены ко мне. Благородной Кунти, родившей героев и говорящей истину, я сама одна служу омовением, одеждой и пищей. Никогда не превосхожу ее в одеждах, украшениях и еде и не осуждаю Притху, равную земле. Прежде в доме Юдхиштхиры ежедневно ели восемь тысяч брахманов из золотых сосудов; восемьдесят восемь тысяч снатак, домохозяев, каждый с тридцатью служанками, содержал Юдхиштхира; еще десять тысяч яти, хранящих воздержание, получали хорошо приготовленную пищу в золотых сосудах. Всех этих брахманов, говорящих о Брахмане, я почитала по достоинству питьем, одеждой и пищей. У великого сына Кунти было сто тысяч служанок с браслетами и ожерельями, украшенных, в дорогих гирляндах, золотых, умащенных сандалом, искусных в танце и пении; я знала имя, облик, пищу, одежду, сделанное и несделанное каждой из них. Еще сто тысяч служанок мудрого сына Кунти с сосудами в руках днем и ночью кормили гостей. Сто тысяч коней и десять тысяч слонов сопровождали Юдхиштхиру, жившего в Индрапрастхе. Когда он правил землей, я знала счет и порядок всего этого; знала сделанное и несделанное всеми внутренними покоями и слугами, вплоть до пастухов коров и овец. Я одна, прекрасная, знала весь доход и расход славных Пандавов. Возложив на меня все хозяйство, быки Бхаратов были заняты служением; я же, оставив всякое удобство, день и ночь несла этот тяжкий груз, недоступный дурным людям. Как океан, полный сокровищ Варуна, я одна знала казну моих мужей, и ночь и день были для меня равны, пока я их радовала, имея помощниками голод и жажду. Я пробуждаюсь первой и ложусь последней; это, Сатья, мое постоянное средство привязанности. Это великое средство удержания мужей я знаю; поведения нечестных женщин я не делаю и не желаю».

Commentary

В Драупади соединены пативрата и управительница царского дома. Ее верность не пассивна: это память, труд, учет и способность нести ответственность.

Version

17003481ad45 · published Jun 18, 2026, 6:49:32 AM UTC