युधिष्ठिर उवाच
उक्तं भगवता जन्म रामादीनां पृथक् पृथक् ॥
प्रस्थानकारणं ब्रह्मञ् श्रोतुम् इच्छामि कथ्यताम् ॥
कथं दाशरथी वीरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥
प्रस्थापितौ वनं ब्रह्म मैथिली च यशस्विनी ॥
मार्कण्डेय उवाच
जातपुत्रो दशरथः प्रीतिमान् अभवन् नृपः ॥
क्रियारतिर् धर्मपरः सततं वृद्धसेविता ॥
क्रमेण चास्य ते पुत्रा व्यवर्धन्त महौजसः ॥
वेदेषु सरहस्येषु धनुर्वेदे च पारगाः ॥
चरितब्रह्मचर्यास् ते कृतदाराश् च पार्थिव ॥
यदा तदा दशरथः प्रीतिमान् अभवत् सुखी ॥
ज्येष्ठो रामो ऽभवत् तेषां रमयाम् आस हि प्रजाः ॥
मनोहरतया धीमान् पितुर् हृदयतोषणः ॥
ततः स राजा मतिमान् मत्वात्मानं वयो ऽधिकम् ॥
मन्त्रयाम् आस सचिवैर् धर्मज्ञैश् च पुरोहितैः ॥
अभिषेकाय रामस्य यौवराज्येन भारत ॥
प्राप्तकालं च ते सर्वे मेनिरे मन्त्रिसत्तमाः ॥
लोहिताक्षं महाबाहुं मत्तमातङ्गगामिनम् ॥
दीर्घबाहुं महोरस्कं नीलकुञ्चितमूर्धजम् ॥
दीप्यमानं श्रिया वीरं शक्राद् अनवमं बले ॥
पारगं सर्वधर्माणां बृहस्पतिसमं मतौ ॥
सर्वानुरक्तप्रकृतिं सर्वविद्याविशारदम् ॥
जितेन्द्रियम् अमित्राणाम् अपि दृष्टिमनोहरम् ॥
yudhiṣṭhira uvāca
uktaṃ bhagavatā janma rāmādīnāṃ pṛthak pṛthak ||
prasthānakāraṇaṃ brahmañ śrotum icchāmi kathyatām ||
kathaṃ dāśarathī vīrau bhrātarau rāmalakṣmaṇau ||
prasthāpitau vanaṃ brahma maithilī ca yaśasvinī ||
mārkaṇḍeya uvāca
jātaputro daśarathaḥ prītimān abhavan nṛpaḥ ||
kriyāratir dharmaparaḥ satataṃ vṛddhasevitā ||
krameṇa cāsya te putrā vyavardhanta mahaujasaḥ ||
vedeṣu sarahasyeṣu dhanurvede ca pāragāḥ ||
caritabrahmacaryās te kṛtadārāś ca pārthiva ||
yadā tadā daśarathaḥ prītimān abhavat sukhī ||
jyeṣṭho rāmo 'bhavat teṣāṃ ramayām āsa hi prajāḥ ||
manoharatayā dhīmān pitur hṛdayatoṣaṇaḥ ||
tataḥ sa rājā matimān matvātmānaṃ vayo 'dhikam ||
mantrayām āsa sacivair dharmajñaiś ca purohitaiḥ ||
abhiṣekāya rāmasya yauvarājyena bhārata ||
prāptakālaṃ ca te sarve menire mantrisattamāḥ ||
lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mattamātaṅgagāminam ||
dīrghabāhuṃ mahoraskaṃ nīlakuñcitamūrdhajam ||
dīpyamānaṃ śriyā vīraṃ śakrād anavamaṃ bale ||
pāragaṃ sarvadharmāṇāṃ bṛhaspatisamaṃ matau ||
sarvānuraktaprakṛtiṃ sarvavidyāviśāradam ||
jitendriyam amitrāṇām api dṛṣṭimanoharam ||
Yudhishthira asked: 'How did the unconquered Rama, radiant as Indra, live in the forest together with Sita and Lakshmana? Tell me this, great sage.' Markandeya said: 'The aged king Dasharatha, wishing well for his subjects and his line, resolved to consecrate Rama as heir to the throne. Throughout the houses and the whole city there arose great rejoicing. But the hunchbacked Manthara went to Kaikeyi and said to her: "A great misfortune has come upon you: the son of Kausalya will become king, while your son will be left without a share."'
7e83af6c3ca0 · published Jul 16, 2026, 5:30:22 PM UTC
Available inRUENPage between verses with
Yudhishthira's question springs from his own pain of exile. The story of Rama shows at once that the trial of the righteous does not undo his dignity but reveals how deeply he holds to truth.