Mahabharata 3.263.1-9

Devanāgarī

मार्कण्डेय उवाच
सखा दशरथस्यासीज् जटायुर् अरुणात्मजः ॥
गृध्रराजो महावीर्यः संपातिर् यस्य सोदरः ॥
स ददर्श तदा सीतां रावणाङ्कगतां स्नुषाम् ॥
क्रोधाद् अभ्यद्रवत् पक्षी रावणं राक्षसेश्वरम् ॥
अथैनम् अब्रवीद् गृध्रो मुञ्च मुञ्चेति मैथिलीम् ॥
ध्रियमाणे मयि कथं हरिष्यसि निशाचर ॥
न हि मे मोक्ष्यसे जीवन् यदि नोत्सृजसे वधूम् ॥
उक्त्वैवं राक्षसेन्द्रं तं चकर्त नखरैर् भृशम् ॥
पक्षतुण्डप्रहारैश् च बहुशो जर्जरीकृतः ॥
चक्षार रुधिरं भूरि गिरिः प्रस्रवणैर् इव ॥
स वध्यमानो गृध्रेण रामप्रियहितैषिणा ॥
खड्गम् आदाय चिच्छेद भुजौ तस्य पतत्रिणः ॥
निहत्य गृध्रराजं स छिन्नाभ्रशिखरोपमम् ॥
ऊर्ध्वम् आचक्रमे सीतां गृहीत्वाङ्केन राक्षसः ॥
यत्र यत्र तु वैदेही पश्यत्य् आश्रममण्डलम् ॥
सरो वा सरितं वापि तत्र मुञ्चति भूषणम् ॥
सा ददर्श गिरिप्रस्थे पञ्च वानरपुंगवान् ॥
तत्र वासो महद् दिव्यम् उत्ससर्ज मनस्विनी ॥
तत् तेषां वानरेन्द्राणां पपात पवनोद्धुतम् ॥
मध्ये सुपीतं पञ्चानां विद्युन् मेघान्तरे यथा ॥

Transliteration (IAST)

mārkaṇḍeya uvāca
sakhā daśarathasyāsīj jaṭāyur aruṇātmajaḥ ||
gṛdhrarājo mahāvīryaḥ saṃpātir yasya sodaraḥ ||
sa dadarśa tadā sītāṃ rāvaṇāṅkagatāṃ snuṣām ||
krodhād abhyadravat pakṣī rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram ||
athainam abravīd gṛdhro muñca muñceti maithilīm ||
dhriyamāṇe mayi kathaṃ hariṣyasi niśācara ||
na hi me mokṣyase jīvan yadi notsṛjase vadhūm ||
uktvaivaṃ rākṣasendraṃ taṃ cakarta nakharair bhṛśam ||
pakṣatuṇḍaprahāraiś ca bahuśo jarjarīkṛtaḥ ||
cakṣāra rudhiraṃ bhūri giriḥ prasravaṇair iva ||
sa vadhyamāno gṛdhreṇa rāmapriyahitaiṣiṇā ||
khaḍgam ādāya ciccheda bhujau tasya patatriṇaḥ ||
nihatya gṛdhrarājaṃ sa chinnābhraśikharopamam ||
ūrdhvam ācakrame sītāṃ gṛhītvāṅkena rākṣasaḥ ||
yatra yatra tu vaidehī paśyaty āśramamaṇḍalam ||
saro vā saritaṃ vāpi tatra muñcati bhūṣaṇam ||
sā dadarśa giriprasthe pañca vānarapuṃgavān ||
tatra vāso mahad divyam utsasarja manasvinī ||
tat teṣāṃ vānarendrāṇāṃ papāta pavanoddhutam ||
madhye supītaṃ pañcānāṃ vidyun meghāntare yathā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

मार्कण्डेय उवाच सखा दशरथस्यासीज् जटायुर् अरुणात्मजः ॥ गृध्रराजो महावीर्यः संपातिर् यस्य सोदरः ॥ स ददर्श तदा सीतां रावणाङ्कगतां स्नुषाम् ॥ क्रोधाद् अभ्यद्रवत् पक्षी रावणं राक्षसेश्वरम् ॥ अथैनम् अब्रवीद् गृध्रो मुञ्च मुञ्चेति मैथिलीम् ॥ ध्रियमाणे मयि कथं हरिष्यसि निशाचर ॥ न हि मे मोक्ष्यसे जीवन् यदि नोत्सृजसे वधूम् ॥ उक्त्वैवं राक्षसेन्द्रं तं चकर्त नखरैर् भृशम् ॥ पक्षतुण्डप्रहारैश् च बहुशो जर्जरीकृतः ॥ चक्षार रुधिरं भूरि गिरिः प्रस्रवणैर् इव ॥ स वध्यमानो गृध्रेण रामप्रियहितैषिणा ॥ खड्गम् आदाय चिच्छेद भुजौ तस्य पतत्रिणः ॥ निहत्य गृध्रराजं स छिन्नाभ्रशिखरोपमम् ॥ ऊर्ध्वम् आचक्रमे सीतां गृहीत्वाङ्केन राक्षसः ॥ यत्र यत्र तु वैदेही पश्यत्य् आश्रममण्डलम् ॥ सरो वा सरितं वापि तत्र मुञ्चति भूषणम् ॥ सा ददर्श गिरिप्रस्थे पञ्च वानरपुंगवान् ॥ तत्र वासो महद् दिव्यम् उत्ससर्ज मनस्विनी ॥ तत् तेषां वानरेन्द्राणां पपात पवनोद्धुतम् ॥ मध्ये सुपीतं पञ्चानां विद्युन् मेघान्तरे यथा ॥mārkaṇḍeya uvāca sakhā daśarathasyāsīj jaṭāyur aruṇātmajaḥ || gṛdhrarājo mahāvīryaḥ saṃpātir yasya sodaraḥ || sa dadarśa tadā sītāṃ rāvaṇāṅkagatāṃ snuṣām || krodhād abhyadravat pakṣī rāvaṇaṃ rākṣaseśvaram || athainam abravīd gṛdhro muñca muñceti maithilīm || dhriyamāṇe mayi kathaṃ hariṣyasi niśācara || na hi me mokṣyase jīvan yadi notsṛjase vadhūm || uktvaivaṃ rākṣasendraṃ taṃ cakarta nakharair bhṛśam || pakṣatuṇḍaprahāraiś ca bahuśo jarjarīkṛtaḥ || cakṣāra rudhiraṃ bhūri giriḥ prasravaṇair iva || sa vadhyamāno gṛdhreṇa rāmapriyahitaiṣiṇā || khaḍgam ādāya ciccheda bhujau tasya patatriṇaḥ || nihatya gṛdhrarājaṃ sa chinnābhraśikharopamam || ūrdhvam ācakrame sītāṃ gṛhītvāṅkena rākṣasaḥ || yatra yatra tu vaidehī paśyaty āśramamaṇḍalam || saro vā saritaṃ vāpi tatra muñcati bhūṣaṇam || sā dadarśa giriprasthe pañca vānarapuṃgavān || tatra vāso mahad divyam utsasarja manasvinī || tat teṣāṃ vānarendrāṇāṃ papāta pavanoddhutam || madhye supītaṃ pañcānāṃ vidyun meghāntare yathā ||Джатаю, сын Аруны, царь грифов, друг Дашаратхи и брат Сампати, видит Ситу на коленях у Раваны; он бросается на владыку ракшасов, требует отпустить Майтили и ранит его когтями, клювом и крыльями; Равана, истекая кровью, хватает меч, отсекает крылья и руки птице, а затем поднимается в небо с Ситой; Сита бросает украшения у ашрамов, озер и рек и роняет божественную одежду перед пятью ванарами на горе.

Translation

Джатаю, сын Аруны, царь грифов, друг Дашаратхи и брат Сампати, увидел Ситу на коленях у Раваны. Он бросился на владыку ракшасов и закричал: «Отпусти Майтили! Пока я жив, как ты унесешь ее?» Птица жестоко ранила Равану когтями, клювом и крыльями, и тот истекал кровью, как гора потоками. Тогда Равана взял меч, отсек крылья и руки Джатаю и снова поднялся в небо с Ситой. Сита бросала украшения там, где видела ашрамы, озера и реки, а на горной площадке, увидев пять лучших ванаров, уронила среди них свою божественную одежду».

Commentary

Джатаю действует как старший друг рода, не считая собственной слабости перед Раваной. Служение дхарме здесь измеряется не победой, а готовностью стать между насилием и беззащитной Ситой.

Version

29cd03858b18 · published Jun 18, 2026, 7:33:40 AM UTC